Taraflı Haber
İNG
Biased New
ALM
Voreingenommene Nachrichten
FRA
une nouvelle partiale
ARA
أخبار متحيزة
Asli görevi, mesleki yükümlülükleriyle uyum içinde hareket ederek kamu yararını ilgilendiren her türlü konuda bilgi ve görüşleri toplumla paylaşmak olan medya mensuplarının en önemli mesleki sorumluluklarından biri de tarafsızlık ilkesidir. Medya çalışanı, ürettiği haberin doğruluğunu ve nesnelliğini sağlamak için özen göstermeli, yanlış yönlendirme, çarpıtma ya da yanlış anlaşılmalara yol açabilecek ifadelere izin vermemelidir. Haber metni ile yorumsal değerlendirmeler açık biçimde birbirinden ayrılmalı, yorumlar yalnızca genel görüşler veya güncel gelişmeler üzerine sınırlı tutulmalıdır. Görsel ve işitsel materyallerde manipülasyona mahal verilmemeli, haberle ilgili belgeler değiştirilmemeli, kamu yararı taşıyan olaylar ve toplumsal önem arz eden gelişmeler gizlenmemeli veya kritik ayrıntılar göz ardı edilmemelidir. Başlık, özet, fotoğraf ve alt başlıklar gerçeği yansıtmalı, haberin niteliğini bozacak şekilde yanıltıcı bir üsluptan uzak durulmalıdır. Ayrıca, medya mensubu haber hazırlarken konuları sansasyonel hale getirmekten kaçınmalı ve bu yönde hem kurum içinden hem de dış çevrelerden gelebilecek baskılara karşı direnç göstermelidir (Ökten, 2023).
Teoride oldukça hayati öneme sahip olan bu ilkeler, ne yazık ki pratikte medya mensupları tarafından çeşitli gerekçelerle sıklıkla bir kenara bırakılmakta ve hatta ihlal edilmektedir. Bu durum, söz konusu olduğunda ise çok daha belirgin bir hale gelmekte ve ana akım medya etik ilkeleri büyük ölçüde askıya almaktadır. Örneğin 2009 yılındaki ’in ’ye yönelik saldırıları sırasında, İsrail askerlerinin aralarında yaşlı ve çocukların da bulunduğu sivilleri kasıtlı şekilde nasıl öldürdükleri ve e ait mülklere keyfi olarak nasıl zarar verdiklerini itiraf etmeleri İsrail basınına yansıdığında ’nin etkili medya kuruluşu New York Times’ta haberin ele alınışı oldukça manidardır. İsrail’den yansıyan haberlerle, siyonist propagandanın dünyaya ısrarla servis ettiği “sivillere zarar vermiyoruz, yalnızca teröristleri öldürüyoruz” söyleminin aslında gerçeği yansıtmadığı anlaşılıyordu. Buna karşın New York Times İsrail politikalarını meşrulaştıracak1 şekilde haberleri vermekten geri durmadı (Goldberg, 2009). New York Times’ın İsrail ile ilgili haberlerine yön veren kişi gazetenin Kudüs büro şefi Ethan Bronner’di. Bronner, ABD kamuoyunu önemli oranda etkileyen bu gazetenin İsrail-Filistin bağlamında yayımlanan tüm haberleri şekillendiriyordu. Üstelik siyonist propagandaya dönüşen haberlere imza atan bu kişinin oğlu, İsrail ordusunda görev yapıyordu (Weir, 2010). 2005 yılında If Americans Knew adlı organizasyon tarafından yapılan bir araştırma, New York Times’ın a öldürülen çocuklara kıyasla çok daha fazla yer verdiğini ortaya koymuştur2. Oysa ölen Filistinli çocukların sayısı İsrailli çocuklarla karşılaştırtılamayacak kadar fazlaydı ve Filistinli çocukların katledilmesinde İsrail ordusunun doğrudan sorumluluğu vardı. Aynı şekilde Princeton Üniversitesi’nden Richard Falk ile medya eleştirmeni Howard Friel’in yürüttüğü ayrıntılı bir inceleme de New York Times’ın İsrail-Filistin çatışmasına ilişkin haberlerinde sistematik çarpıtmalar bulunduğunu göstermiştir. Buna göre, özellikle Times’ın haberlerinde, İsrail gasp birimlerinin3 uluslararası hukuk açısından yasa dışı olduğuna ilişkin temel bilgi sistematik biçimde göz ardı edilmişti (Weir, 2010).
’nin kamu yayın kuruluşu olan BBC, tarafsızlık ilkesine bağlı kalarak haber üretmekle yükümlü olduğunu sürekli beyan eden bir medya kuruluşudur. Bu ilke, kayıplar ve mağdurlar hakkında yapılan haberlerde tüm insan hayatına eşit saygı ve değer atfedilmesini gerektirir. Oysa BBC, Gazze’de yaşanan katliamı haberleştirirken sistematik olarak Filistinlilere karşı taraflı davranmış, kurumsal bir nitelik olduğunu iddia ettiği tarafsızlık ilkesini sürekli olarak göz ardı etmiştir. Gazze’deki soykırımda yaşanan ölümler İsrail’de yaşananlardan onlarca (belki de yüzlerce) kat daha fazla olmasına rağmen, BBC, İsrail’deki ölümlere çok daha fazla yer vermiştir. e yönelik haberleri daha duygusal ifadelerle vermiş ve İsrailli kayıplar için “katliam” ifadesi Filistinlilerle karşılaştırılmayacak kadar fazla kullanmıştır. Yanı sıra İsrailliler için 220 kez, Filistinliler içinse sadece bir kez cinayet ifadesini sarf etmiştir. Aynı şekilde öldürülen Filistinlilerden söz ettiğinde “Hamas” ile ilişkilendirmeyi ihmal etmemiştir. Böylece Filistinlilerin maruz kaldığı acıları gölgelemiştir (Centre for Media Monitoring, 2023–2024). BBC’nin, İsrail’in görece oldukça az sayıdaki kaybına orantısız biçimde daha büyük haber değeri atfettiği, böylece tarafsızlık idealini yok saydığı görülmektedir. Bu yaklaşım, BBC’nin Filistinlilerin yaşam ve ölümlerine İsraillilerin yaşam ve ölümlerinden daha az değer verdiğini göstermektedir4.
Küresel anlamda etkili haber ajanslarından biri olan Reuters’ın haberleri de tarafsızlıkla bağdaşmamaktadır. Gazze’de İsrail’in öldürdüğü 245 hakkında verilen haberler bile İsrail yanlısı alt-metinler içermektedir. Bu durumdan rahatsızlık duyan Reuters’ın Kanada muhabiri Valerie Zink, tepki olarak istifa etmiştir. Zink bu durumu “Reuters’ın Gazze’de 245 gazetecinin sistematik bir şekilde öldürülmesini meşrulaştırma ve buna zemin hazırlama rolü nedeniyle, bu kurumla ilişkimi sürdürmem artık imkansız hale geldi. Filistinli meslektaşlarıma en azından bu kadarını, hatta çok daha fazlasını borçluyum” şeklinde dile getirdi. Ona göre “tüm önemli yayın kuruluşları İsrail propagandasının taşıyıcısı haline gelmiş5, nı aklamış, kurbanları canavarlaştırmış6, meslektaşları ile gerçek ve etik haberciliğe sözde bağlılıklarını yüzüstü bırakmıştır.” (Çetinkaya, 2025). Zirk’in sözünü ettiği yayın kuruluşlarından biri de merkezli CNN’dir. CNN’in de içinden bazı çalışanlar bu durumu kabul edilemez bulmakta, CNN’in olayları nasıl ters yüz ettiğini ifşa etmekte ve yayınlarda İsrail propagandasını kullanma yöntemlerini anlatmaktadırlar. CNN çalışanları yalan haber dahil birçok farklı çarpıtmanın Gazze soykırımını yeterince anlatmamak için kullanıldığının altını çizmektedirler (McGreal, 2024) .
Siyonizmin etkisinde ve/veya baskısı altında kalan New York Times, BBC, Reuters ve CNN gibi Batılı etkili medya kuruluşlarının (bkz. McGreal, 2024) önemli bir kısmının sıklıkla tarafsızlık ilkesini hiçe saydıkları görülmektedir. Bunun nedenleri olarak (1) batılı olmayanların daha az değerli görünmesine yönelik tavır, (2) ABD’nin İsrail istisnacılığı7, (3) antisemizm8 damgasının araçsal kullanımı ve (4) çok daha önemlisi in büyük medya kuruluşları üzerindeki ideolojik ve etkileri9 sayılabilir. Medya sahipleri ve/veya onları finanse eden reklamcılar, genellikle politik ve ekonomik açıdan egemen olan bu sınıfın bir parçasıdır. Siyonist propaganda ve baskı nedeniyle batı medyası, “İsrail’in kendini koruma hakkı” ve “iki eşit taraf” benzeri söylemlerle haberleri manipüle ederek, tüm medya kuruluşlarının kullandığı İsrail lehine bir şablonu benimsemektedir. Böylece Batı kamuoyunun konuyu tüm gerçekliği ile anlaması zorlaşmakta, Batılı hükümetlerin İsrail’in gaspçı sömürgeciliğine verdikleri destek kolaylaşmakta ve bu da Filistinliler için yıkıcı sonuçlar doğurmakta, Ortadoğu’daki huzursuzluğu yaygınlaştırmaktadır. Taraflı habercilik, toplum tarafından politika değişikliklerini zorlayacak önemdeki bir insani krizin fark edilmesini engellediğinden “demokratik karar verme” sürecini bozmaktadır (Spuhak, 2018: 9, 103, 137). Aksa Tufanı sonrası İsrail saldırıları, ana akıma alternatif sunan sosyal medya yoluyla –tüm baskı ve lere karşın- batı kamuoyuna kısmen de olsa tarafsız şekilde ulaşabilmiş, doğru bilginin yayılmasına10 ve siyonist baskının medya üzerindeki etkilerinin belli oranda kırılmasını sağlamıştır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Şiddetin Meşrulaştırılması
- 2.Bkz. Ahlaki İkiyüzlülük; Çifte Standart; Çocukların Hedef Alınması; Medya İkiyüzlülüğü
- 3.Ayrıca bkz. Gasp Yerleşimleri
- 4.Ayrıca bkz. İnsandışılaştırma; Kültürel Irkçılık; Medya İkiyüzlülüğü; Şiddetin Meşrulaştırılması
- 5.Bkz. İsrail’in Filistin Tezviratı
- 6.Ayrıca bkz. İnsandışılaştırma
- 7.Bkz. ABD-İsrail Özel İlişkisi
- 8.Ayrıca bkz. Negasyonist
- 9.Ayrıca bkz. Dijital Sansür; Medyanın Tekelleşmesi
- 10.Bkz. Adil İletişim Düzeni; Medya ve İletişimin Dekolonizasyonu
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Centre for Media Monitoring (2023–2024). BBC on Gaza–Israel: One Story, Double Standards. BBC Gaza Report. London: Centre for Media Monitoring.
- Çetinkaya, Behlül (2025). “Reuters Muhabiri Zink, Kurumunun İsrail’in Gazeteci Katliamı Karşısındaki Tutumunu Eleştirerek İstifa Etti”. AA. Erişim Tarihi: 17.09.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/reuters-muhabiri-zink-kurumunun-israil-in-gazeteci-katliami-karsisindaki-tutumunu-elestirerek-istifa-etti/3669571.
- Goldberg, Jacob (2009). “A Matter of Trust: One Story from Gaza and What It Says about the Coverage of Israel”. Columbia Journalism Review. Erişim Tarihi: 23.08.2025, https://www.cjr.org/feature/a_matter_of_trust-2.php.
- McGreal, Chris (2024). “CNN Staff Say Network’s Pro-Israel Slant amounts to ‘Journalistic Malpractice’”. The Guardian. Erişim Tarihi: 17.09.2025, https://www.theguardian.com/media/2024/feb/04/cnn-staff-pro-israel-bias.
- Ökten, Serkan (2023). Doğru Habercilik ve Medya Etiği. Ankara: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları.
- Shupak, Greg (2018). The Wrong Story: Palestine, Israel and the Media. New York, London: OR Books.
- Weir, Alison (2010). “Ethan Bronner’s Conflict with Impartiality: NYT’s Israel Editor’s Sticky Situation”. If Americans Knew. Erişim Tarihi: 24.08.2025, https://ifamericansknew.org/media/bronner.html?v=202509162227.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Hanitzsch, Thomas& Wahl-Jorgensen, Karin (2019). “Developments, Challenges and Future Directions” The Handbook of Journalism Studies. Routledge: Principles and Practice.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Atalan, Şeyda Buşra. “Taraflı Haber”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1424-1427. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.