İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 1084–1086

Manipülasyon

İNG

Manipulation

ALM

Manipulation

FRA

Manipulation

ARA

التلاعب

YAZAR

Rümeysa BİLEN

ORCID 0000-0002-6261-2403

KİTAPTA

s. 1084–1086

Atıf al

Fransızca “elle düzenlemek, ayarlamak” anlamına gelen manipuler fiili Latince manipulus “ele sığan şey, avuç” sözcüğünden türetilmiştir (EtimolojiTürkçe, t.y.). Olumsuz bir terim ve anti-sosyal bir davranış olarak kabul edilen “manipülasyon”; kendi emellerine ulaşmak için (manipülatörün) haksız, dürüst olmayan ve sinsice bir şekilde muhataplarının zaaflarını kullanarak onları kendi istek veya çıkarlarına karşı etkileme girişimidir. Bir iletişim sürecinde hedef bir kitlenin tutumlarını genellikle bir “öteki” aleyhine etkilemek için bilgi, enformasyon ve dilin kendisinin de manipüle edilmesi söz konusudur. Bu bağlamda Türk Dil Kurumu manipülasyonu “seçme, ekleme ve çıkarma yoluyla bilgileri değiştirme” olarak tanımlamaktadır (TDK Sözlükleri, t.y.). Bir iletişim sürecinde manipülasyon, kamuoyunun veya hedef kitlenin algılarını, motivasyonlarını ve tutumlarını dolayısıyla karar ve davranışlarını etkilemek amacıyla bilginin (kelimelerin, sembollerin, görsel ve işitsel materyallerin, vs.) birileri lehine ve diğerleri aleyhine anlam ve duygu taşıyacak şekilde çarpıtılması veya yanıltıcı bir biçimde sunulması süreci olarak tanımlanabilir.

Manipülasyonun başarısı, farkına varılmayan veya varıldığında bir yalan veya aldatmadan ziyade taraflı bir çeviri veya yorum olarak gösterilebilmesine bağlıdır. Örneğin tarafından Yeşil Hat boyunca ve ’nın iç kesimlerinde inşa edilen duvar, uluslararası hukuk ve insan hakları perspektifinden ele alındığında, halkına yönelik sistematik bir ayrımcılık ve toprak işgali politikasının göstergesidir. Dolayısıyla “” ya da “” olarak tanımlanmaktadır. Oysa İsrail, söylemsel bir manipülasyon ile duvarı “güvenlik bariyeri” olarak lanse etmektedir. 2003 yılında BM Genel Kurulu, duvarın inşasını uluslararası hukuka aykırı bulmuş ve kaldırılmasını talep etmiştir. Karar ’nin her zamanki İsrail yanlısı tutumuna1 rağmen 4 ret ve 12 çekimser oya karşı 144 kabul oyuyla kabul edilmiştir (UN, 2003). Ayrıca Uluslararası Adalet Divanı 2004 yılında duvarın uluslararası hukukun ihlali niteliğinde olduğunu tespit eden bir tavsiye kararı yayımlamıştır. Pek çok insan hakları örgütü de bu duvarı İsrail’in güvenlik kisvesi altında Filistin topraklarını ilhak etme niyetinin kanıtı ve defacto sınırı olduğunu ileri sürmüştür (B’Tselem, 2005). Tüm bunlara rağmen İsrail “Apartheid Duvarı” kavramını, saldırgan ve manipülatif bir adlandırma olarak değerlendirmektedir.

İsrail, manipülasyona başvurma konusunda rakip tanımamaktadır ve bunun için özel yapılanmalara gidip teknikler geliştirmiştir. İsrail’in stratejik iletişim ve savunma politikalarında propaganda ve manipülasyon aracı olarak öncü bir misyon üstlenen Hasbara (İbranice: הסברה) bir algı yönetimi stratejisidir.

Birinci ve süreçleri boyunca İsrail yönetimi, ve Batı Şeria’da yaşayan i terörist unsurlar olarak gösteren afişler ve reklamlar kullanmıştır. 2014’te “Operasyon Protective Edge” adıyla İsrail tarafından başlatılan askeri operasyonlar sırasında, İsrail sivil kayıplarının sorumluluğunu Hamas’ın üzerine atmaya çalışmıştır (Gudrun, 2017: 48). İsrail’in Batı Şeria’daki veya gaspçı sömürgecilik yaklaşımının ürünü olan gasp alanlarının2 “doğal büyüme” veya “güvenlik ihtiyaçları” gibi gerekçelerle yapıldığını savunması, bu gasp birimlerinin herkese ve sosyal faydalar sağladığını iddia etmesi başka bir manipülasyon örneğidir (Avcı, 2023: 17).

1954 yılında İngiliz hükümetini Mısır’ın Süveyş Kanalı bölgesindeki işgalci birliklerini tutmaya ikna etmek ve istikrarsızlık ortamı yaratmak amacıyla düzenlenen Lavon Olayı İsrail’in ü manipülasyon aracı olarak kullanmasına örnek teşkil etmektedir. Mossad tarafından seçilen Mısırlı Yahudiler eliyle Mısır’daki İngiliz ve sivil hedeflerine bombalı saldırılar düzenlenmesi amaçlanmış ancak bir ihbar üzerine girişim başarısız olmuş ve failleri Mısır yetkilileri tarafından tutuklanmıştır (Lutz & Lutz, 2004: 46).

Ekim 2023 sonrası Gazze’nin topyekûn imhası sırasında bile İsrail ulusal medya kaynaklarında ve sosyal medyada asılsız olduğu açığa çıkan sayısız görüntü ve görsel paylaşılmıştır. Binlerce sivilin ölümüne, sakat kalmasına ve Gazze’nin neredeyse tüm yaşam kaynaklarının imhasına yol açan İsrail saldırılarına şahit olana kadar dünya kamuoyunun İsrail yönetiminin tüm Filistin’i ele geçirmek için Filistinlileri anavatanlarından fiilen uzaklaştırdığını kabul etmek yerine Filistin meselesini sadece bir mülteci sorunu olarak görmesi manipülasyonun bir başarısı olarak değerlendirilebilir.

KAYNAKÇA

  • Avcı, Yasemin & Yazıcı Özdemir, Ömür (2023). “Kudüs Nüfus Defterlerine Göre Kent Toplumu ve Mekân (1905-1917): Bab El-Halîl Mahallesi Örneği”. Filistin Araştırmaları Dergisi, (14), 43-74.
  • B’Tselem (2005). Under the Guise of Security: Routing the Separation Barrier to Enable The Expansion of Israeli Settlements in the West Bank. Erişim Tarihi: 18.02.2025, https://www.btselem.org/publications/summaries/200512_under_the_guise_of_security.
  • EtimolojiTürkçe (T.Y). Kelime: Manipule. Erişim Tarihi: 28.04.2025, https://www.etimolojiturkce.com/arama/manipule.
  • Gudrun, Kramer (2017). Filistin Tarihi, çev.: Suphi Nejat Ağırnaslı. İstanbul: Verita Kitap.
  • Lutz, James M. & Lutz, Brenda J. (2004). Global Terorism. London: Routledge.
  • TDK Sözlükleri (T.Y). Kelime: Baysal. Erişim Tarihi: 28.04.2025, https://sozluk.gov.tr.
  • UN (2003). General Assembly Adopts Text Requesting International Court of Justice to Issue Advisory Opınıon on West Bank Separation Wall. Erişim Tarihi: 28.04.2025, https://press.un.org/en/2003/ga10216.doc.htm.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Bilen, Rümeysa. “Manipülasyon”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1084-1086. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.