Hasbara
İNG
Hasbara
ALM
Hasbara
FRA
Hasbara
ARA
الهاسبارا
Hasbara; başka herhangi bir dilde tam karşılığı olmayan ancak ilgili alan yazınında “kamu diplomasisi, halkla ilişkiler, anlatma, bilgi verme, yumuşak güç, aklama, yeniden markalaşma ve imaj oluşturma, propaganda, kara propaganda, manipülasyon, psikolojik savaş (psyops)” gibi kelimelerin tamamına denk gelen karmaşık bir mefhum olarak ortaya çıkmaktadır. Bölgesel ve küresel hegemonyasını destekleyen devlet güdümlü bir propaganda çabası olarak hasbara; Yahudi diasporası, yanlısı gruplar, sivil toplum örgütleri, öğrenciler ve hatta tüm yurttaşları bireysel veya kolektif olarak bu faaliyetlere katılmaya yönlendirmektedir. Hasbaranın uygulamadaki görüngülerine şu örnekler verilebilir (bkz. Aouragh, 2016; Dart, 2016; Kiblawi & Youmans 2004):
(1) Hamas tarafından atılan roketlerin sayısı belirtilirken İsrail tarafından atılan tahrip gücü yüksek füzelerin sayısını vermemek. (2) in yaşadığı koşullarda hiçbir olumlu değişme sağlamayacak ateşkesleri kabul etmediği için Hamas’ı barışı baltalamakla suçlamak. (3) Filistinliler veya halkı gibi kavramları kullanmak yerine Hamas, İslamcı militanlar, intihar bombacıları gibi ifadeleri kullanmayı tercih etmek. (4) Sosyal medyada yayımlanan Filistin yanlısı gösterilerde taşınan pankartları fotoshop yaparak değiştirmek (“İsrail terörüne son” yazılı pankartların “Hamas terörüne son” olarak değiştirilmesi gibi). (5) nda yazılan mesajlardaki #FreePalestine ve #GazaUnderAttack gibi hashtaglerin kaldırılmasını sağlamak ve İsrail yanlısı sosyal medya paylaşımları daha fazla kitleye ulaşsın diye #WorldCup gibi popüler etkinliklere ait aldatıcı hashtagler koymak. (6) leri, ları ve sığınmacı kamplarını bombalayıp1 sivilleri katlettikten sonra Hamas’ın sivilleri “canlı kalkan olarak kullandığını” iddia etmek. (7) Bazı siyonizm veya İsrail yanlısı sözleri Martin Luther King gibi tarihsel figürlerin sözleri olarak yayımlamak. (8) 2011 yılında İsrail Dışişleri Bakanlığınca yürütülen ve pinkwashing (pembe yıkama) olarak dalgası geçilen kampanya sayesinde Tel Aviv’in geyler için en iyi turistik destinasyon olarak seçilmesini sağlamak. (9) Yurt dışındaki üniversitelerde okuyan öğrencilere İsrail yanlısı faaliyetler yürütme koşuluyla burs vermek veya kamu çalışanının yurt dışında geçirdiği sürede İsrail’i övecek şekilde insanlarla iletişim kurmaya teşvik etmek.
Miriyam Aouragh’a göre (2016), hasbara geleneksel olarak görsel medya ve basın-yayın aracılığıyla yürütülmekteydi. Ancak daha az kontrol edilebilir sosyal medyanın gelişmesiyle aktivistler ile ağları arasındaki bağ giderek güçlenmiş ve küresel kamuoyu ve hatta geleneksel medyanın tavrı İsrail aleyhine dönmüştür. Bunun üzerine İsrail, özellikle Savunma Bakanlığının (IDF) güçlü desteğiyle (Hadari ve Turgeman, 2018) yüksek kaliteli basılı materyaller, multimedya materyalleri, mikrobloglar ve son model bilgisayar sistemleri ekleyerek Aouragh’ın adlandırmasıyla “hasbara 2.0” sürümüne başvurmuştur.
Hasbaranın özelikle 2005’ten itibaren daha yoğun olarak kullanılmasına ve İsrail’in bakanlık düzeyinde altı farklı birimi (Dışişleri Bakanlığı, IDF vs.) tarafından aktif olarak desteklenmesine rağmen büyük ölçüde başarısız olduğu söylenebilir. (2002) ve Lübnan Savaşı (2006) sırasında ve 2006’dan beri abluka altındaki ’ye düzenlenen İsrail ağır saldırıları (2007-2009, 2012 ve 2014) ve nihayet 2010’da ablukayı delmek isteyen Mavi Marmara adlı yardım gemisine düzenlenen saldırılara dair görüntüler sosyal medya ve sivil (yurttaş) i sayesinde tüm dünyaya yayılmıştır. Sonuç itibariyle İsrail’in bu saldırganlığı dünya genelinde (Avrupa ve kamuoyu, BM ve birçok devlet tarafından) kınanmıştır.
İşgal altındaki Filistinli gençlerin attığı taşı, işgalci İsrail savaş uçaklarının attığı fosfor bombası2 ile bir gören veya göstermeye çalışan bir kamu diplomasisinin başarısızlığa mahkûm olması kaçınılmazdır. Öte yandan Filistinlilerin işgal altındaki topraklardaki İsrail faaliyetlerine dönük BDS kampanyasının ile dünya geneline yayılma ihtimali yüzünden İsrail bozulan diplomatik imajını düzeltmek adına hasbarayı kullanmaya da mahkûmdur. Sonuç olarak, Hasbara saldırgan, hakikat karşıtı ve dolayısıyla İsrail’in imajına daha fazla zarar verecek bir iletişimdir. Miriyam Aouragh’ın ifadesiyle (2016: 279, 294), Hasbara, Filistinlilerin gözünde İsrail’in sadece ölüm ve yaşam üzerinde değil, hakikatin kendisi üzerinde de güç kullanmasıdır. Hasbara Filistinlerin kendi kaderini tayin hakkına karşı bir hoşnutsuzluk oluştururken, aynı zamanda İsrail’in hâkimiyeti lehine rıza imalatıdır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Educide; Gazze Tıp Fakülteleri; Gazze’deki Şehit Sağlık Çalışanları; Şifa Hastanesi; Tıbbi Soykırım
- 2.Ayrıca bkz. Silah Hukuku; Uluslararası İnsancıl Hukuk
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Aouragh, Miriyam (2016). “Hasbara 2.0: Israel’s Public Diplomacy in the Digital Age”. Middle East Critique, 25 (3), 271-297.
- Dart, Jon. (2016). “‘Brand Israel’: Hasbara and Israeli Sport”. Sport in Society, 19 (10), 1402–1418.
- Hadari, Gal & Asaf Turgeman (2018). “Public Diplomacy in Army Boots: The Chronic Failure of Israel’s Hasbara”. Israel Affairs, 24 (3), 482–499.
- Kiblawi, Fadi & Will Youmans (18.01.2004). “Israel’s Apologists and the Martin Luther King Jr. Hoax”. The Electronic Intifada. Erişim Tarihi: 17.02.2025, https://electronicintifada.net/content/israels-apologists-and-martin-luther-king-jr-hoax/4955.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Özler, Hayrettin. “Hasbara”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 702-704. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.