Tıbbi Soykırım
İNG
Medical Genocide
ALM
Medizinischer Völkermord
FRA
Génocide médical
ARA
الإبادة الجماعيّة الطبّيّة
Medicide, tıp (medi-cine) ve soykırım/yok etme (geno-cide) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş bir ifade olup, sağlık sisteminin bilinçli, sistematik ve kasıtlı olarak yok edilmesi yoluyla bir toplumun temel yaşam koşullarının ortadan kaldırılması sürecini tanımlayan, Türkçeye “tıbbi soykırım” olarak çevrilebilecek bir kavramdır (Çamcı vd., 2024: 81). Bu kavram, özellikle çatışma bölgelerinde sına yönelik saldırılar, tıbbi yardımların engellenmesi, nın hedef alınması ve sağlık sistemlerinin tamamen çökertilmesi gibi uygulamaları kapsar. Tıbbi soykırım (medicide), yalnızca sağlık altyapısının fiziksel olarak yok edilmesini değil, aynı zamanda sağlık hizmetlerine erişimi engelleyerek halk sağlığını ciddi şekilde tehdit eden politikaları ve uygulamaları da içerir. Bu bağlamda, uluslararası hukukun temel insan hakları normlarına ve ’ne açıkça aykırıdır (Akdoğan, 2023: 205). ’ten bu yana ’de yaşanan durum, tıbbi soykırımın en bariz örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir. , bölgedeki sağlık tesislerini doğrudan tahrip ederek hayati sağlık hizmetlerini devre dışı bırakmış, tıbbi yardımları engellemiş ve sağlık çalışanlarını sistematik olarak hedef almıştır. Aralık 2023 gibi erken bir dönemde bile Gazze’deki 36 den yalnızca 13’ü kısmi olarak işlevselliğini sürdürebilmiştir1 (OCHA, 2023).
Tıbbi soykırımın temel bileşenleri ve etkileri şöyle sıralanabilir: (1) Hastanelerin, kliniklerin ve ambulansların bombalanması sonucu binlerce sivilin hayatını kaybetmesi, acil ve kritik sağlık hizmetlerinin tamamen durma noktasına gelmesine yol açan sağlık tesislerine yönelik sistematik saldırılar (Medecins Sans Frontieres, 2025); (2) Bini aşkın nın saldırılarda yaşamını yitirmesi ve yüzlerce tutuklanması gibi sağlık çalışanlarının hedef alındığı durumlar (WHO, 2024a); (3) Temel ilaç, tıbbi ekipman ve insani yardım malzemelerinin Gazze’ye girişi kısıtlanarak2 hastanelerin işlevsiz hale getirilmesin yoluyla tıbbi kaynaklara ulaşımın engellenmesi (WHO, 2024b); (4) Temiz su ve sanitasyon eksikliği nedeniyle Gazze’de solunum yolu enfeksiyonları, ishal ve cilt hastalıklarında dramatik bir artış yaşanmasına yol açan bulaşıcı hastalıkların yayılması3 (Sah, 2024) ve (5) Çatışma ortamının da ve yetişkinlerde kalıcı psikolojik ya neden olması, sağlık altyapısının çökmesiyle toplumsal istikrarsızlık riskini uzun vadeli artıran psikolojik travma ve toplumsal çöküş (Abudayya vd.,2023). Görüldüğü gibi tıbbi soykırımı ortaya koyan bu beş bileşen en acı şekilde Gazzeliler tarafından deneyimlenmektedir.
Tıbbi soykırım, sağlık tesislerinin maddi yıkımı ile sınırlı değildir. sonrasında Gazze’de görüldüğü üzere, bir toplumun temel sağlık altyapısını ve insan yaşamını hedef alan kasıtlı bir yok etme stratejisinin parçasıdır. Bu bağlamda, İsrail’in işlediği soykırımın en önemli ayaklarından biri tıbbi soykırım, ve insanlığa karşı işlenen bir suç4 olarak kabul edilmelidir.
DİPNOTLAR
- 1.Gazze’deki durumu anlamak için bkz. Ebu Safiye, Hüsam; el-Ehli Hastanesi; el-Rantîsî Hastanesi; Gazze Sağlık Sistemi; Kemal Advan Hastanesi; Şifa Hastanesi; Türk-Filistin Dostluk Hastanesi
- 2.Bkz. Anestezisiz Ameliyat
- 3.Ayrıca bkz. Savaş ve Çocuk Sağlığı; Savaş ve Salgın Hastalıklar
- 4.Bkz. Devlet Terörü
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Abudayya, Abdallah; Bruaset, Geir Tarje Fugleberg; Nyhus, Hedda Bae; Aburukba, Radwan & Tofthagen, Randi (2023). “Consequences of War-Related Traumatic Stress Among Palestinian Young People in the Gaza Strip: A Scoping Review”. Mental Health & Prevention, 32: 200305.
- Akdoğan, Yalçın (2023). “İsrail’in Gazze Katliamı: UCM’ye Göre Savaş Suçu mu, Devlet Terörü mü?”. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 7 (2), 201-211.
- Çamcı, Melih; Hassanien, Nourhan & El Khateeb, Leen (2024). “The Silent Kill: Medicide as an Instrument of Human Rights Abuses in Gaza”. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences, 29 (Special Issue on Gaza), 80-88.
- Medecins Sans Frontieres (2025). Gaza-Israel War. Erişim Tarihi: 19.02.2025, https://www.msf.org/gaza-israel-war.
- OCHA (2023). Hostilities in the Gaza Strip and Israel | Flash Update #78. Erişim Tarihi: 23.05.2025, https://www.ochaopt.org/content/hostilities-gaza-strip-and-israel-flash-update-78.
- Sah, Sameer (2024). “Infectious Diseases are Being Allowed to Run Rampant in Gaza”. BMJ, 387:2186.
- WHO (2024a). Occupied Palestinian Territory: WHO Health Emergency Appeal 2024. Erişim Tarihi: 19.03.2025, https://www.who.int/publications/m/item/opt-who-health-emergency-appeal-2024.
- WHO (2024b). WHO’s Work in Health Emergencies: Health Conditions in the Occupied Palestinian Territory, Including East Jerusalem. Erişim Tarihi: 19.02.2025, https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA77/A77_12-en.pdf.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Çamcı, Melih. “Tıbbi Soykırım”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1468-1469. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.