Savaş ve Çocuk Sağlığı
İNG
War and Children’s Health
ALM
Krieg und Kindergesundheit
FRA
Guerre et santé infantile
ARA
الحرب وصحة الطفل
Savaşlar, sağlığını fiziksel, psikolojik ve sosyal yönlerden derinden etkileyen, uzun vadeli sonuçlara yol açan insani krizlerdir. kuşkusuz toplumun en kırılgan kesimi olarak yıkıcı etkilere maruz kalmaktadır (Çağlayan, t.y.). ’deki son çatışmalar, bu etkilerin çarpıcı bir örneğidir. Çocuklar, savaşın doğrudan ine maruz kalmanın yanı sıra, yıkımı1, hizmetlerine erişimin kaybı, gıda2 ve su kıtlığı3 gibi dolaylı etkilerle de yüzleşmektedir (Battaloğlu İnanç, 2024). Aşılama rutinlerinin kesintiye uğraması, yoğun nüfus ve kötü yaşam koşulları, hijyenin sağlanamaması gibi çok faktörlü nedenlerle bulaşıcı hastalıkların sıklığı ve yaygınlığı artmaktadır4 (Marou vd., 2024). Gazze Şeridi’nde temiz suya erişimin olmaması ve olumsuz hava koşullarının yol açtığı sorunlar nedeniyle kolera, kronik ishal gibi hastalıkların yayılma riski artmıştır. Yetkililerin verilerine göre, 5 yaş altı çocuklarda aylık ishal vakaları 2023’ün Aralık verilerine göre 20 kat artış göstermiştir. Ayrıca uyuz, bitlenme, suçiçeği ve deri döküntüleri gibi hastalıklarda da belirgin bir yükseliş kaydedilmiştir. Bunlara ek olarak, aynı dönemde bölgede 160 binden fazla akut solunum yolu enfeksiyonu vakası rapor edilmiştir (UNICEF, 2023). Şartların şu anda çok daha kötü olduğu düşünüldüğünde durumun vahameti daha net bir biçimde anlaşılmaktadır.
Savaş ve çatışma ortamının yol açtığı bir diğer olumsuzluk olan kötü ve yetersiz beslenme, bodurluk, bağışıklık fonksiyonunun zayıflaması, beyin gelişiminin engellenmesi ve buna bağlı öğrenme güçlükleri ile yaşamın ilerleyen dönemlerinde metabolik sendromlar gibi kronik hastalık riskinin artması vb. bir dizi sekelle (hastalık kalıntısıyla) sonuçlanmaktadır (Soliman vd., 2021: 4-5). Dünyanın birçok bölgesinde yaşanan savaş ve çatışma ortamlarında milyonlarca çocuğun uygun temel gıda ve ilaç erişiminin olmadığı, Gazze’de ise durumun çok daha vahim olduğu bilinmektedir (Defense for Children Palestine, 2023; Başcıllar, 2022). Hem kısa hem de uzun vadede yaralanmaya bağlı sakatlık ve ölüm riskinin daha yüksek olması gibi fizyolojik hususlar, kısmen metabolik hızlar, toplam kan hacmi ve deri geçirgenliğindeki farklılıklar nedeniyle yetişkinlere kıyasla çocuklar daha yüksek risk taşımaktadırlar. UNICEF’in “Çocuklar ve Silahlı Çatışmanın 25 yılı: Savaş Durumlarında Çocukları Korumak için Harekete Geçmek” başlıklı raporu, dünya genelinde 2005-2022 yılları arasında 100 bini aşkın çocuğun silahlı çatışma durumlarında öldürüldüğünü veya sakatlandığını ortaya koymuştur (UNICEF, 2022: 16). ‘ten itibaren saldırılarında bir yıl içinde öldürülen çocuk sayısı, rejimin önceki 20 yılda öldürdüğü çocuk sayısından 5 kat daha fazladır (İnanç, 2024: 36). Bu korkunç artış, yaşanan şiddeti gözler önüne sermektedir. Ayrıca kötü koşullar, anne karnındaki ve yeni doğan bebekler ile çocukları hayatları boyunca taşıyacakları etkilere maruz bırakmaktadır (WHO, 2023).
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi, çocukların doğumdan 17 yaşına kadar yaşadıkları travmatik olaylar olarak tanımlanan olumsuz çocukluk deneyimlerinin, zihinsel ve fiziksel sağlık üzerinde hem akut hem de kronik etkilere sebep olduğuna dikkati çekmiştir (Centres for Disease Control and Prevention, 2023). Aile üyelerinin kaybı, ciddi yaralanmalar ve zorlu yaşam koşulları çocukları kısa ve uzun vadede psikolojik rahatsızlıklara karşı da savunmasız bırakmaktadır.
saldırganlığından etkilenen çocukların sağlığını korumak için uluslararası toplumun acil ve etkili adımlar atması gerekmektedir. Öncelikle, saldırıların durdurulması ve insani yardımların kesintisiz sağlanması elzemdir. Sağlık hizmetlerinin yeniden yapılandırılması, gıda ve temiz su temini, psikososyal destek programlarının uygulanması gibi önlemler hayati değer taşımaktadır. Ayrıca, uzun vadeli çözüm için çocukların korunmasını uluslararası hukuk çerçevesinde teminat altına alacak politikalar geliştirilmelidir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Ateş Çemberi; Ekolojik Emperyalizm
- 2.Bkz. Gıda Krizi; Malnutrisyon
- 3.Bkz. Su Hakkı
- 4.Ayrıca bkz. Savaş ve Salgın Hastalıklar
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Başcıllar, M.; Karataş, M. & Pak Güre, M.D. (2022). “Rusya-Ukrayna Savaşı, Zorunlu Göç ve İnsani Koridorlar: Sosyal Hizmet Bağlamında Bir Değerlendirme”. Gümüşhane Sağlık Bilimleri Dergisi, 11 (2), 794-805.
- Battaloğlu İnanç, Betül (2024). “Barış Yaşatır; Gazze’de Çocuk Sağlığı”. Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi, 29 (Special Issue on Gaza), 33-37.
- Centres for Disease Control and Prevention (2023). Fast Facts: Preventing Adverse Childhood Experiences. Erişim Tarihi: 22.05.2025, https://www.cdc.gov/aces/prevention/index.html.
- Çağlayan, Çiğdem (T.Y). “Çocuk ve Savaş”. TTB. Erişim Tarihi: 22.05.2025, https://www.ttb.org.tr/eweb/yeni_yayin/savas_cocuklar/3.htm.
- Defense for Children Palestine (2023). 40 Percent of Palestinians Killed in Gaza are Children. Erişim Tarihi: 09.10.2024. Erişim Tarihi: 22.05.2025, https://www.dci-palestine.org/40_percent_of_palestinians_killed_in_gaza_are_children.
- Marou, Valia; I. Vardavas, Constantine; Aslanoglou, Katerina; Nikitara, Katerina; Plyta, Zinovia; Leonardi-Bee, Jo; Atkins, Kirsty; Condell, Orla; Lamb, Favelle & E. Suk, Jonathan (2024). “The Impact of Conflict on Infectious Disease: a Systematic Literatüre Review”. Confl Health, 18 (1): 27.
- Soliman, A.; De Sanctis, V.; Alaaraj, N.; Ahmed, S.; Alyafei, F. & Hamed N. (2021). “Early and Long-term Consequences of Nutritional Stunting: from Childhood to Adulthood”. Acta Biomed, 92 (1): e2021168.
- UNICEF (2022). 25 Years of Children and Armed Conict. Erişim Tarihi: 09.10.2024, https://www.unicef.org/reports/25-years-children-armed-conflict.
- UNICEF (2023). Gazze Şeridi’ndeki Çocuklar Temiz Suyun Yüzde 90’ına Erişemiyor. Erişim Tarihi: 12.11.2024, https://www.unicefturk.org/yazi/gazze-seridi-cocuklar-temiz-suya-erisemiyor.
- WHO (2023). Women and Newborns Bearing The Brunt of The Conflict in Gaza, UN Agencies Warn. Erişim Tarihi: 09.10.2024, https://www.who.int/news/item/03-11-2023-women-and-newborns-bearing-the-brunt-of-the-conflict-in-gaza-un-agencies-warn.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Yılmaz, Fatma Hilal. “Savaş ve Çocuk Sağlığı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1303-1305. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.