Çocuk Hakları
İNG
Children’s Rights
ALM
Rechte des Kindes
FRA
Droits de l’enfant
ARA
حقوق الأطفال
Evrensel bir kavram olan çocuk hakları, dünya genelinde 18 yaşından küçük olan herkesin (Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, 1989) kanunen veya ahlaken doğuştan sahip olduğu; , sağlıklı yaşama, barınma, fiziksel, psikolojik veya cinsel sömürüye karşı korunma gibi haklarının bütününü kapsamaktadır (Çocuk Hakları UNICEF, 2025).
1924 tarihli Cenevre Çocuk Hakları Beyannamesi, 1959 tarihli Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirgesi, 1989 tarihli Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (BMÇHS) gibi uluslararası belgeler ile ın temel hakları teminat altına alınmıştır (Avcı, 2024: 565-566). Çocuk hakları konusunda en kapsamlı belge olan BMÇHS’de ayrımcılığın önlenmesi (1989) (Madde 2), çocuğun yararının esas alınması (Madde 3/1), temel (Madde 6), ifade özgürlüğü (Madde 12), bakım ve güvenliğin sağlanması (Madde 19), cinsel sömürüye karşı koruma (Madde 34) savaşa katılmama (Madde 38), aile ve vatandaşlık hakkı (Madde 8, 9, 11, 18, 20), özgürlük ve gizlilik hakkı (Madde 16, 31), , sosyal güvenlik ve gelişim hakkı1 (Madde 24, 26, 27), eğitim hakkı (Madde 28), konforlu yaşama hakkı (Madde 31, 32) gibi temel insanî haklar çocukları da kapsamasına rağmen Filistinli çocuklar tarafından bu haklardan mahrum bırakılmışlardır.
2003 tarihli Anayasa’sında da çocukların eğitim, sağlık, güvenlik, barınma ve refah bir olduğu (Madde 29) düzenlenmiştir. Yine 2004’te Filistin Çocuk Yasası kabul edilerek Çocuk Hakları Sözleşmesiyle birleştirilmiş ve çocukların insani haklarının güvence altına alınacağı taahhüt edilmiştir (Kassis & Khalawi, 2011: 72; Snoubar & Karataş, 2015: 5). Ancak uluslararası sözleşmelerin İsrail tarafından ihlal edildiği ve dünya kamuoyunun yeterince ses çıkarmadığı bir ortamda katledilen Filistinli çocukların hakları yeterince korunamamaktadır.
Kudüs’ün doğusu ile işgal altındaki ve Gazze Şeridi’nde, İsrail’in ları altında yaşayan çocuklar, sosyal, siyasal ve zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. İşgal koşullarının ve mevcut siyasal yapının etkisiyle, Filistin hukuk sisteminin sistematik olarak işleyişi engellenmiş ve güncelliğini yitirmiştir (Quzmar, 2023). Bu çocuklar ayrıca uluslararası belgelerle teminat altına alınmış temel haklardan mahrum bir şekilde yaşamlarını sürdürmektedir. İşgalci İsrail’in haksız ve hukuksuz bir şekilde hapse attığı çocukların sayısı ve çocuk tutuklulara yönelik hak ihlalleri de bu durumun göstergesidir (Asa, 2021; Aydemir, 2023). 13 yaşında hapse atılıp çocukluğu hiçe sayılan, işkenceye uğrayan ve 23 yaşında serbest bırakılan Ahmed Manasıra örneği (Canlı, 2025) bu bağlamda örnek teşkil etmektedir. Katliam ve arasında sıkışıp kalmış, adalet ve özgürlükten yoksun bırakılmış çocukların ciddi hasarlar aldıkları, bedensel ve psikolojik olarak olumsuz etkilendikleri belirtilmektedir (Defence for Children International, 2023; Uçar, 2025)2.
rejimin gerçekleştirdiği ihlaller aynı zamanda 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve benzeri sözleşmelere karşı bir meydan okuma niteliği taşımakta, buna karşın İsrail herhangi bir yaptırıma uğramamaktadır (Tok, 2021). BM Çocuk Hakları Komitesi’nin orantısız saldırıda bulunan İsrail’e işkence ve fena muameleye son verme çağrısı cevapsız kalmıştır (Arslan, 2024). Filistinli çocukların haklarının korunmasına dair kalıcı bir çözüm için insani değerlerin ön planda tutulduğu samimi ve kararlı bir küresel adalet anlayışına ihtiyaç vardır.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Sağlık Hakkı
- 2.Ayrıca bkz. Alais & Karabacak, 2024; BBC News Türkçe, 2019; Rudav, 2025.
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Alais, Aysar & Karabacak, Safiye (2024). “İsrail Hapishanelerindeki Filistinli Çocuklar, Cezalandırma ve İhlallere Maruz Kalıyor”. AA. Erişim Tarihi: 24.08.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israil-hapishanelerindeki-filistinli-cocuklar-cezalandirma-ve-ihlallere-maruz-kaliyor/3396883.
- Arslan, Muhammet İkbal (2024). “BM Çocuk Hakları Komitesi’nden, İsrail’e Gazze’deki Çocukların Öldürülmesini Derhal Durdurma Çağrısı” AA. Erişim Tarihi: 01.05.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/bm-cocuk-haklari-komitesinden-israile-gazzedeki-cocuklarin-oldurulmesini-derhal-durdurma-cagrisi/3334901.
- Asa, Ahmet Faruk (2021). “Filistinli Çocuk Tutuklular” İNSAMER. Erişim Tarihi: 01.05.2025, https://www.insamer.com/tr/uploads/pdf/filistinli-cocuk-tutuklular_1.pdf.
- Avcı, Alperen (2024). “Çocuk Haklarının Gölgesinde Gazze’nin Unutulan Çocukları”. Ombudsman Akademik, Özel Sayı 2 (Gazze), 563-586.
- Aydemir, Mücahit (2023). “Filistinli Çocuklar İsrail’in Şiddeti ve Hak İhlalleriyle Erken Yaşta Tanışıyor”. AA. Erişim Tarihi: 15.05.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/filistinli-cocuklar-israilin-siddeti-ve-hak-ihlalleriyle-erken-yasta-tanisiyor/2864266.
- BBC News Türkçe (2019). “İsrail Hapishanelerindeki Filistinli Çocuklar”. Erişim Tarihi: 24.08.2025, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49571811.
- Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (1989). Unicef Türkiye Temsilciliği. Erişim Tarihi: 23.01.2025, https://www.unicefturk.org/public/uploads/files/UNICEF_CocukHaklarinaDairSozlesme.pdf.
- Canlı, Enes (2025). “İsrail’in Çocuk Yaşta Mahkûm Ettiği Filistinli 9,5 Yıl Sonra Serbest Kaldı.” AA. Erişim Tarihi: 01.05.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilin-cocuk-yasta-mahkum-ettigi-filistinli-9-5-yil-sonra-serbest-kaldi/3534354.
- Çocuk Hakları UNICEF (2025). İstanbul Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi. Erişim Tarihi: 23.01.2025, https://cocukkoruma.istanbul.edu.tr/tr/content/cocuk-haklari-unicef/cocuk-haklari.
- Defence for Children International (2023). “Childhood in Captivity: Palestinian Children Arbitrarily Detained in Israeli Prisons”. Erişim Tarihi: 01.05.2025, https://defenceforchildren.org/hrc53-side-event-childhood-in-captivity-palestinian-children-arbitrarily-detained-in-israeli-prisons/.
- Filistin Anayasası (2003). MENA Rights. Erişim Tarihi: 15.05.2025, http://menarights.org/sites/default/files/2016-11/PAL_Constitution2003_EN_0.pdf.
- Kassis, Rifat & Khalawi, Sukaina (2011). “Mapping Child Protection Systems in Place for Palestinian Refugee Children in the Middle East (Report)”. Protection of Palestinian Refugee Children in the Occupied Palestinian Territory (s. 67-112) İsveç: Sida.
- Quzmar, Khaled (2023). “Görüş-Bir Bakış: Filistin’de Çocuk Olmak”. AA. Erişim Tarihi: 20.01.2025, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-bir-bakis-filistinde-cocuk-olmak/3061242.
- Rudav (2025). “İsrail Hapishanelerinde Kaç Filistinli Çocuk Var?”. Erişim Tarihi: 24.08.2025, https://www.rudaw.net/turkish/world/050420258.
- Snoubar, Yaser & Karataş, Kasım (2015). “Bir Sakatlık Nedeni Olarak Savaş, Çatışmalar ve Engelli Çocukların Hakları: Filistin Örneği”. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi. 14-15 (1), 1-14.
- Tok, Abdulkadir (2021). “Filistin’de Çocuk Olmak ve Uluslararası Hukuk”. Mirasımız Kudüs Derneği. Erişim Tarihi: 22.01.2025, https://www.mirasimiz.org.tr/filistinde-cocuk-olmak-ve-uluslararasi-hukuk .
- Uçar, Mehmet Nuri (2025). “Gazze’deki Çocuklar, İsrail’in Katliamı ve Açlık Kıskacında Hayatta Kalma Mücadelesi Veriyor.” AA. Erişim Tarihi: 01.05.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/gazzedeki-cocuklar-israilin-katliami-ve-aclik-kiskacinda-hayatta-kalma-mucadelesi-veriyor/3529129.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Sali, Vildan. “Çocuk Hakları”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 316-318. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.