Sağlık Hakkı
İNG
Right to Health
ALM
Recht auf Gesundheit
FRA
le Droit à la Santé
ARA
الحق في الصحة
Dünya Örgütü Anayasası ve 1978 Alma-Ata Bildirgesi, sağlığı “Yalnızca hasta olma veya sakat olmama hâli değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal anlamda tam bir iyi olma hâli” olarak tanımlanmıştır. Sağlık hakkı ise ile değerlendirilmiş ve uluslararası belgelerde bu ifadeye çok fazla önem verilmiştir. Yaşam hakkı ve sağlık hakkı, kişinin anne rahmine düştüğü andan başlayıp ölüm anına kadar sürer. Bu hak sadece hastalık durumunda kazanılan bir hak olmayıp yaşayan her insanın ömrünün sonuna kadar sahip olduğu haklardan biridir. Yani sadece hastalığı tedavi etmekle kalmayıp koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlığı tehdit edebilecek durumları da kapsamaktadır (Döner, 2015).
Sağlık hakkına, uluslararası belgelerde ilk olarak İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde yer verilmiştir. 1948 tarihli bildirgenin 25. maddesine göre, “Herkesin, kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir” (UN, 2023). Burada sağlık hakkı yaşam hakkı ile ilişkilendirilmiştir. Bu düzenleme, sağlık hakkının ayrı ve bağımsız bir hak olarak tanınması bakımından büyük önem taşımaktadır.
’in uzun yıllardır ’ye yönelik devam ettirdiği saldırıların şiddeti, ‘ten itibaren artış göstermiş, sağlık kavramını kapsayan her ilke, hak, kurum, kuruluş hatta terim hasar görmüş, uluslararası hukuk ve insani normlar önemsenmediğinden keyfi uygulamalar gerçekleştirilmiştir. halkı fiziksel ve ruhsal açıdan zarar görmüş, tüm sosyal alanları kısıtlanmış, temel yaşam ihtiyaçlarına erişimleri engellenmiştir. Filistin Merkez İstatistik Bürosuna ait verilere bakıldığında ortalama 2 milyon insanın yaşadığı Gazze’de ‘ten itibaren on binlerce kişinin hayatını kaybettiği, iki yüz bine yakın insanın yaralandığı, neredeyse herkesin yerinden edildiği, on binlerce kişinin tutuklandığı ve 170 binin üzerinde binanın hasar gördüğü raporlanmıştır1 (PCBS, 2025).
İsrail’in saldırılarının daha ilk dönemlerinde Gazze’deki sağlık koşullarının kritik bir seviyeye ulaştığı ve yaralıların temel sağlık hizmetlerine erişiminin engellendiği görülmüştür. Sağlığa ilişkin tüm parametlerde erişim kısıtlılığını göstermektedir. Şu anda Gazze’de yaralıların sağlık hizmeti alabileceği bir bulunmadığı ve elektrik, su, yakıt, gıda2 ve ilaçlara erişimin engellendiğini belirtilmektedir. Ayrıca Gazze’de su ve sanitasyon hizmetlerinin kesintiye uğraması, su kaynaklarının kirlenmesine yol açarak salgın hastalık riskini artırmıştır3. ise sınırlı kaynaklarla hayatta kalmaya çalışan Filistin halkı için zor koşullarda sağlık hizmeti sunmaya devam etmektedir. edilen Gazzelilerin sağlık haklarına ulaşımı her geçen gün zorlaşırken hizmet sunan doktor, hemşire ve diğer nin de sıklıkla hedef alındığı raporlara yansımaya devam etmektedir4 (UN News, 2023).
Sağlık hakkı, temel ve evrensel bir insan hakkıdır. Her insan, bu hakka ulaşma özgürlüğüne sahip olmalıdır. Sağlık hakkı olmadan diğer insan haklarının kullanılması da güçleşmektedir. Temel özgürlükler ve insan haklarını açıklamak ve tanıtmak amacıyla yazılan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve diğer Birleşmiş Milletler belgeleri de bunu onaylar. Ancak tüm bunlar ve diğer hukuk kuralları esas alındığında Filistin’de ve bilhassa Gazze’de İsrail’in hiç bir yaşam ve sağlık hakkını gözetmediği ve suç işlediği ortadadır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. İnsani Kriz; Katliam; Toplu Katliam
- 2.Ayrıca bkz. Malnütrisyon; Gıda Krizi
- 3.Ayrıca bkz. Savaş ve Salgın; Su Hakkı; Su Krizi
- 4.Bkz. Gazze’deki Şehit Sağlık Çalışanları
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Döner, Ayhan & Kelek, Mücahit (2015). “Negatif Yükümlülükler Açısından Sağlık Hakkı”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19 (3-4), 3-21.
- PCBS (2025). Israeli Occupation Aggression on Palestine since Oct. 7th 2023. Erişim Tarihi: 16.02.2025, https://www.pcbs.gov.ps/default.aspx.
- UN (2023). Universal Declaration of Human Rights. Erişim Tarihi: 16.02.2025, https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights.
- UN News (2023). UPDATED: Besieged Gaza Hospital Horror Continues; Fuel Supplies Now Exhausted. Erişim Tarihi 13.11.2024, https://news.un.org/en/story/2023/11/1143547.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Boz, Beyza Baran. “Sağlık Hakkı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1279-1280. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.