İnsan Hakları
İNG
Human Rights
ALM
Menschenrechte
FRA
Droits de l’Homme
ARA
حقوق الإنسان
İnsan hakları, herkesin sadece insan olmaktan dolayı sahip olduğu haklar olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım gereği insan haklarının en önemli özelliği evrensel olmasıdır. Evrensellik, nerede ya da ne zaman yaşarsa yaşasın tüm insanların belli haklara sahip olması anlamına gelir.
Filistin topraklarında, özellikle ile ’de yaşananlar insan haklarının evrenselliğine gölge düşürmüştür. , işkence yasağı, keyfi tutuklama yasağı, vücut dokunulmazlığı ve asgari beslenme gibi en temel haklar tarafından ağır biçimde ihlal edilmiştir. Ancak bu ihlallere karşı uluslararası toplumun tepkisi1 yeterli düzeyde olmamıştır.
Bu durum, siyasi ve çıkarları söz konusu olduğunda insan haklarını gerekçe göstererek başka ülkelere müdahale eden devletlerin, çıkarlarına ters düştüğünde ne göz yumduğunu göstermektedir. Özellikle ’nin, BM Güvenlik Konseyi nezdinde pek çok girişimi veto yoluyla engellemesi bunun en açık göstergesidir. Yine ABD başka ülkelerdeki ifade özgürlüğü ihlallerine karşı olduğunu bildiren açıklamalar yaparken, Gazze Soykırımı’na karşı üniversite öğrencilerinin barışçıl protestolarını bile sert bir biçimde bastırmış2 ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19. ve 20. maddelerinde belirtilen ifade özgürlüğü ve toplanma haklarını ihlal etmiştir. BM Hakkı Özel Raportörü Farida Shaheed, bu haklarını kullanan öğrencilere yönelik polis inden derin bir endişe duyduğunu belirtmiştir (OHCHR, 2024). Aynı şekilde İnsan Hakları Konseyi 55/28 sayılı kararında, Gazze’de insan haklarının korunmasına yönelik barışçıl protestoların ölçüsüz bir şekilde kısıtlanmasını, devletlerin uluslararası hukuk çerçevesindeki yükümlülüklerine aykırı bulmuştur (HRC, 2024: 37).
Filistin toprakları hukuksuz bir işgal altındadır ve bu işgal, başta kendi kaderini tayin hakkı olmak üzere in tüm haklarını etkilemektedir (HRC, 2024a: 2). Söz konusu insan hakları ihlallerinin bir kısmı, aynı zamanda soykırım, ve insanlığa karşı suç teşkil eden fiillerden3 oluşmaktadır. ‘ten itibaren İsrail’in Gazze’de başlattığı ağır askeri saldırılar bu çerçevede değerlendirilmektedir. Nitekim Ekim 2023 sonrası İsrail’in Gazze’deki eylemleri Uluslararası Ceza Mahkemesi’nce 1998 tarihli Roma Statüsü çerçevesinde soruşturulmuştur. Ayrıca Güney Afrika’nın girişimiyle İsrail’in Gazze’deki soykırımdan sorumluluğu Uluslararası Adalet Divanı tarafından 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi çerçevesinde incelenmiştir.
İsrail’in işgal süreci boyunca işlediği diğer insan hakları ihlalleri de çok ağır bazı fiilleri kapsamakta ve Filistinliler için günlük hayatı yaşanmaz hale getirmektedir. Uluslararası Adalet Divanı tarafından işgalin hukuki sonuçlarına ilişkin bir danışma görüşü verilmesi için açılan oturumlarda, Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) Genel Sekreteri Agnès Callamard şu ifadeleri kullanmıştır: “Filistinliler, 56 yıldır İsrail’in acımasız işgali altında tutsak ve baskı altında yaşamaktadır. Sistematik ayrımcılığa maruz kalmaktadırlar. İsrailli yetkililer, Filistinlilerin hareket etme, geçimlerini sağlama, eğitim ve mesleki hedeflerini gerçekleştirme, iyi bir yaşam kalitesinden yararlanma haklarını kısıtlamakta4 ve kendi topraklarına ve doğal kaynaklarına erişimlerini engellemek suretiyle günlük yaşamlarını her yönüyle kontrol altında tutmaktadır” (Amnesty International, 2024). Uluslararası İnsan Hakları İzleme Örgütünün (Human Rights Watch) işgalin 50. yılında yaptığı açıklamada insan hakları ve insancıl hukuka dair İsrail’in başlıca ihlallerinin -en az- şu beş kategori altında toplanabileceği belirtilmektedir: hukuksuz infazlar, zorla yerinden etme, keyfi istismarcı tutuklama5, Gazze Şeridi’nin kapatılması ve hareket kısıtlamasına yönelik diğer tedbirler, Filistinlilere yönelik ayrımcı politikalara6 eşlik eden ’de yasa dışı yerleşim (gasp birimleri) geliştirme politikası (Human Rights Watch, 2017).
Tüm bu olumsuzluklar yaşanırken İsrail, insan haklarının korunmasına yönelik hiçbir uluslararası denetim mekanizmasını kabul etmemiştir. Bu durum, İsrail’in denetimin sonuçlarından çekindiğini ve fiillerinin uluslararası insan hakları hukukunu ihlal ettiğini bildiğini de göstermektedir.
DİPNOTLAR
- 1.Yerleşimci sömürgeciliği ve yol açtığı psikolojik yıkım karşısında insanların şahit oldukları adaletsiz uygulamalara karşı itiraz edememe hali için bkz. Kanıksatılmış Zulüm
- 2.Dünyanın farklı ülkelerinde Filistin’deki soykırıma karşı yürütülen barışçıl protestolarda şiddete maruz kalan öğrenci ve akademisyenler için bkz. Akademik Boykot
- 3.Irkçılık, işkence ve soykırım gibi gayri meşru eylemleri görünmez kılmak için yapılan uygulamalar için bkz. İnsandışılaştırma. Dinsel maskeleme ile işlenen insanlık suçlarına zemin hazırlama örnekleri için bkz. Amalek, ve Yahudi Fundemantalizmi
- 4.Ayrıca bkz. İnsan Haklarının Sınırlandırılması
- 5.Ayrıca bkz. İdari Gözaltı
- 6.Ötekileştirilen gruplara yönelik zulmü ve onun inkarını kolaylaştıran bilişsel çarpıtma için bkz. İnsandışılaştırma
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Amnesty International (2024). Israel Must end Its Occupation of Palestine to Stop Fuelling Apartheid and Systematic Human Rights Violations. Erişim Tarihi: 27.05.2024, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/.
- HRC (2024). Resolution Adopted by the Human Rights Council on 5 April 2024: Human Rights Situation in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the Obligation to Ensure Accountability and Justice, A/HRC/RES/55/28. Erişim Tarihi: 30.07.2025, https://www.un.org/unispal/document/hrc-resolution-55-28-5apr24/.
- HRC (2024a). Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights: Human Rights Situation in the Occupied Palestinian Territory, Including East Jerusalem, and the Obligation to Ensure Accountability and Justice, A/HRC/55/28. Erişim Tarihi: 30.07.2025, https://www.legal-tools.org/doc/ajubhaup/pdf.
- Human Rights Watch (2017). Israel: 50 Years of Occupation Abuses- Ramp Up Pressure for Accountability on all Sides. Erişim Tarihi: 27.05.2024, https://www.hrw.org/news/2017/06/04/israel-50-years-occupation-abuses.
- OHCHR (2024). UN Expert Alarmed by Violent Crackdown on Peaceful Student Protests Across US Campuses. Erişim Tarihi: 27.05.2024, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/05/un-expert-alarmed-violent-crackdown-peaceful-student-protests-across-us.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Kayhan, Ali Kerem & Karaoğlu, Ali Osman (2023). Uluslararası Hukukta Filistin Meselesi. Ankara: Adalet Yayınları.
- Shafir, Gershon (2017). A Half Century of Occupation: Israel, Palestine, and the World’s Most Intractable Conflict. Oakland: University of California Press.
- Yücel, Özlem (2018). Filistin’de İsrail’in İnsan Hakları İhlalleri ve Türkiye. Ortadoğu Etütleri, 10 (1). 40-61.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Pekel, Abdulkadir. “İnsan Hakları”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 784-786. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.