Kadın Hakları
İNG
Women’s Rights
ALM
Rechte der Frauen
FRA
Droits des Femmes
ARA
حقوق المرأة
İnsan hakları bağlamında ele alınan hakları dünya üzerindeki bütün ın can, mal ve namus güvenliğinin sağlanması, , , çalışma, barınma ve benzeri haklarının düzenlendiği kurallar bütünüdür. 1945 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler Antlaşması’nda “…Temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, erkeklerle kadınların hak eşitliğine olan…” inanç vurgulanmış, “…Irk, cinsiyet, dil veya din ayrımı gözetmeksizin herkesin insan haklarına ve temel özgürlüklerine saygının geliştirilip güçlendirilmesi” gereği üzerinde durulmuştur (OHCHR, 2014). Cinsiyete dayalı ayrımcılığa karşı duruş, BM tarafından Genel Kurul’un yetkisi (Madde 13) ve evrensel insan haklarının teşviki (Madde 55) içeriklerinde de altı çizilmiştir.
1917 yılında İngiliz Lord Balfour’un mektubunun ardından ’de ilk kadın hareketleri başlamış, kadınların sosyal ve haklarını savunmak amacıyla kadın örgütleri kurulmuş, özellikle 1948 Nekbe’den sonra ise ’in yasa dışı hak ihlallerine karşı mücadele yoğunlaşmıştır. Kudüs’te kurulan Arap Kadınlar Birliği (1921), Ulusal İslam Derneği (1925) ve Yafa’da kurulan ı Himaye Cemiyeti (1925) Filistin’deki ilk kadın örgütlenmelerinden bazılarıdır. Ayrıca Filistin Arap Kadın Kongresi (1929), Yafa’da kurulan Zahrat al-Ukhawan (Kır Çiçeği Kızları) adlı silahlı mücadele grubu (1933), Filistin Kurtuluş Örgütü (1964) ve ona bağlı olarak kurulan Filistinli Kadınlar Birliği (1965) gibi örgütlenmeler de tarihsel süreç içinde kadınların faaliyetlerini sürdürdükleri yapılar olmuşlardır. 1987’de başlayan Filistin kadın hareketleri bakımından önemli bir dönüm noktası olmuş ancak Aksa İntifadası (2000) yaşanırken değişen şartlar kadınların eylemlerini ve görünürlüklerini azaltmıştır. Sonrasında el-Fetih, Hamas ve İslami Cihad Hareketi içinde kadın grupları kurulmuş ve çalışmaları desteklemiştir. Her ne kadar kadınların etkisi artsa da 2006’daki yerel ve genel seçimlerde1 kadın adaylar siyasi temsilde düşük bir oranda kalmışlardır (Sınmaz, 2022).
nin 2003 tarihli Filistin Anayasası’na göre kadınların; yasalar ve yargı önünde eşitliği (Madde 9), düşünce, vicdan ve ifade özgürlüğü (Madde 19), ikamet ve hareket hürriyeti (Madde 20), sağlık (Madde 22), uygun konut (Madde 23), eğitim (Madde 24), çalışma ve iş güvenliği (Madde 25), seçme ve seçilme (Madde 26), vatandaşlık (Madde 28), temiz bir çevrede yaşamak (Madde 30) gibi temel hakları güvence altına alınmak istenmiştir (Constitute, 2003). Ancak İsrail’in saldırgan tavrı ve Filistin’i bir devlet olarak kabul etmemesi kadınların temel haklarını ihlal eden en önemli problemdir. Yanı sıra mevzuat ile ilgili sorunlar ve bazı kültürel unsurlar da Filistinli kadınlar açısından hareket alanını kısıtlayabilmektedir (Nussibah, 2012; Musa, 2022).
2014’te toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için CEDAW’ı (Kadınlara Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Beyannamesi, 1979) imzalamıştır. Filistin’in Kudüs, , olarak bölünmesi ve Filistin topraklarının İsrail işgali altında olması, bu sebeple farklı yönetim uygulanmalarının olması bazı hukuksal düzenlemelerin yapılmasını ve uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Kadınlara yönelik i ve ayrımcılığı önlemeyi amaçlayan Aileyi Koruma Yasası bu duruma iyi bir örnektir. İsrail’in soykırım politikaları iç hukukla ilgili düzenlemelere yeterince yoğunlaşmayı engellemekte bu da Filistinli kadınların haklarını olumsuz etkilemektedir (Sınmaz, 2022; Kadın Dayanışması, 2024).
Günümüzde güçlerin desteğini alan İsrail tarafından, Filistin’de uluslararası insan hakları ihlal edilmekte, soykırım dahil her türlü insanlık ve işlenmektedir2. Bundan dolayı Filistin’in taraf olduğu, IV sayılı ve ne Ek I Numaralı Protokol hükümlerine göre kadınların özel olarak korunması; CEDAW, BM Pekin Deklarasyonu (1995) ile güvence altına alınması gerekmektedir. İşgalci İsrail ve haksızlığa göz yuman işbirlikçilerinin sebep oldukları yıkım, Filistinli kadınların özgürlük, eğitim, çalışma, mülkiyet, eşitlik, sağlık hizmetlerine erişim hakkı gibi temel haklarını kullanamamalarına sebep olmaktadır (KDK, 2024).
Uluslararası hukuk belgelerinde kadın hakları güvence altına alınmış olsa da İsrail tarafından Filistinli kadınların temel insan hakları açıkça ihlal edilmektedir. Filistinli kadınlar sivil inisiyatif ile barışçıl eylemler düzenleyerek göstermişler ancak barışçıl sivil eylemlerde3 de İsrail şiddetine maruz kalmışlardır. sonrasında artan İsrail saldırıları ile çocukların hedef alınması ve sivil yerleşim yerlerinin yıkımı ile Filistinli kadınların durumu daha da zorlaşmıştır. BM’nin ve diğer uluslararası örgütlerin, İsrail’e karşı uluslararası hukukun ilgili maddelerinin uygulanması yönünde bir baskı uygulaması gerekmektedir. Bunun için dünya genelinde vicdan sahibi insanların çağrısı önem arz etmektedir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. 2006 Yasama Meclisi Seçimi
- 2.Ayrıca bkz. Devlet Terörü; Uluslararası İnsancıl Hukuk
- 3.Bkz. Pasif Direniş; Sivil Karşı Koyuş; Sumud
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Constitute (2003). Palestine 2003 (rev. 2005). Erişim Tarihi: 11.09.2025, https://www.constituteproject.org/constitution/Palestine_2005.
- Kadın Dayanışması (2024). Filistin Söyleşileri 1: Filistin’de Kadın Olmak. Erişim Tarihi: 20.01.2025, https://www.kadindayanismasi.net/index.php/2024/01/31/filistin-soylesileri-i-filistinde-kadin-olmak.
- KDK (2024). Gazze’de Kadın Olmak. Erişim Tarihi: 24.01.2025, https://paylasim.ombudsman.gov.tr/dokuman/documentuploads/KDK-Ombudsman-Gazze-de-Kadin-Olmak.pdf.
- Musa, Halil (2022). “Filistin’deki Kadınların Çoğu Miras Haklarından Neden Mahrum Kalıyor?”. Indy Turk. Erişim Tarihi: 24.01.2025, https://www.indyturk.com/node/568446.
- Nussbıbah, Lucy (1999). “Filistinli Kadınlar ve Demokrasi: Sorunlardan Bazıları”. Kadın Araştırmaları Dergisi, (6).
- Sınmaz, Kadriye (2022). “Filistinli Kadınlar: Direnişin Anlatılmamış Tarihi”. İNSAMER. Erişim Tarihi: 21.01.2025, https://www.insamer.com/tr/filistinli-kadinlar-direnisin-anlatilmamis-tarihi.html.
- OHCHR (2014). Women’s Rights are Human Rights. Erişim Tarihi: 19.03.2025, https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Events/WHRD/WomenRightsAreHR.pdf.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Sali, Vildan. “Kadın Hakları”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 873-875. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.