Murâbıt
İNG
Murabit
ALM
Murabit
FRA
Murâbit
ARA
المرابط
Arapça kökenli murâbıt sözcüğü “nöbet tutan”, “Allah yolunda cihat eden”, “koruyucu- muhafız” anlamlarına gelmektedir. Kelimenin köküne inildiğinde r-b-t kökünden gelen “” sözcüğünden türetildiği görülür. Ribât, güvenliği sağlamak amacıyla sınır boylarında inşa edilen yapıları tanımlamak için kullanılırken söz konusu bölgelerin güvenliğinden sorumlu kişilere de “murâbıt” denilmiştir (Schmitt, 2017: 27; Durmuş, 2024: 3-4). Siyasi ve askeri anlam içeren bu tanımlamanın yanı sıra murâbıt kavramı, 15. yüzyıl öncesinde ilim öğreten kişiler için kullanılmıştır.
Murâbıt sözcüğü zaman içerisinde değişime uğramış, askeri ve siyasi anlamlar ağırlık kazanmış ancak tasavvufi öğeler sözcüğün temelini oluşturmaya devam etmiştir (Lulu vd., 2024: 114). Bu anlamda murâbıt; imanın gerekleriyle irtibat kuran, her daim cihat için hazırlıklı, dışarıdan ve içeriden gelebilecek tehlikelere karşı tedbirli, sürekli uyanık aynı zamanda günaha ve harama düşmekten sakınan, şeytana aldanmaktan kendini korumak için iman gücünü sürekli artırarak ine devam eden, takva sahibi, nefsine ve nefsinin isteklerini dizginlemeye çalışan, ibadetlerini düzenli ve aksatmadan yerine getiren, İslam dini için imanın gücüyle nöbet tutan Allah yolundaki mücahitlerdir. Görüldüğü gibi murâbıt, İslami ve tasavvufi çizgiden ayrı düşünülmeyen ilim, irfan sahibi bir kişiliğe sahiptir (Ece, 2017: 514). Sözcüğün kökeni ve anlamlarının anlaşılması, “ murâbıtların” karşısındaki lerinin temellerinin de anlaşılmasını sağlayacaktır. Böylece İsrail’e karşı verilen mücadelenin sadece askeri bir mücadele olmadığı; kimlik, inanç ve özgürlük ile doğrudan ilişkili olduğu daha net bir biçimde görülecektir.
Murâbıtlık ile sınırda nöbet tutma arasında da ilişki vardır. Birçok devlet sınırları korumak için önlemler almakta ve özel birlikler dahi oluşturmaktadır. Söz konusu olunca, bu anlayış halk inisiyatifiyle yeniden üretilmiştir. 2000’li yıllarda dönemin İsrail Başbakanı ’un zorla Mescid-i Aksâ’ya girmesinin ardından Filistin halkı, doğal bir murâbıtlık örneği oluşturmuştur. Filistinli murâbıtların temel amacı Mescid-i Aksâ’yı, siyonist İsrail’in baskı, ve eylemlerinden korumak için her daim nöbet tutmaktır. Önceden erkeklerin yerine getirdiği ve gönüllülük esasına dayalı olarak işleyen bu süreç daha sonraları İsrail’in Filistinli erkeklerin Mescid-i Aksâ’ya girmesini yasaklaması üzerine tarafından üstlenilmiştir. 2005 yılından sonra genellikle kadınların bu görevi üstlenmesinin bir diğer sebebi de Mescid-i Aksâ’nın asla boş bırakılmaması gerektiğine olan güçlü inançtır. Erkeklerin çalıştığı zamanlarda kadınlar Mescid-i Aksâ’ya gelerek nöbet tutmakta, Kur’ân-ı Kerîm okumakta ve ibadetlerini yerine getirmektedir (Eroğlu Memiş, 2023: 309-310).
Bu kapsamda Filistin halkı, murâbıtlık görevini İsrail’e karşı “ilim halkaları” ve “Beyarik seferleri” ile desteklemek istemiştir. Bu girişimler ile amaçlanan, Mescid-i Aksâ’da Müslüman sayısını artırmak aynı zamanda dini bir direnişin temellerini oluşturmaktır. İlim halkaları inisiyatifi ile İsrail’in saldırı ve baskınlarına karşı çeşitli dini ler verillmesi, ibadetler yapılması ve terör eylemlerine karşı ilim halkaları oluşturulması amaçlanmıştır. Beyarik seferleri ile de civar şehirlerden Mescid-i Aksâ’ya Müslümanlar getirilerek kutsal mekanın boş kalmamasının sağlanması hedeflenmiştir. Ancak bu çabalar kapsamında yürütülen çalışmalar İsrail tarafından fark edilince çok sayıda kişi tutuklanmış ve projeler yarım kalmıştır. Her ne kadar bu projeler başarılı olamasa da kadınların, Mescid-i Aksâ’da tutuklanıncaya kadar Kur’ân okuyup ibadet etmeleri ve ilim halkaları oluşturmaları Filistin halkının, “murâbıtlık” yapmasını, İsrail’in , baskıcı, sömürgeci ve şiddet hareketlerine karşı direnişini, İslami söylem çerçevesinde temsil etmelerini gözler önüne sermesi açısından çok anlamlıdır (Eroğlu Memiş, 2023: 329-330; Fikriyat, 2023).
Mescid-i Aksâ’da nöbet tutmak, Filistinli ı için sadece bir güvenlik görevi olmanın ötesine geçmiş, aynı zamanda bir direniş ve direncin simgesi haline gelmiştir. Bu kadınlar, İsrail askerlerinin şiddetiyle karşı karşıya kalmaları, tutuklanmaları, tacize uğramalarına ve yaşadıkları tüm bu zorluklara rağmen direnişlerinden vazgeçmemişlerdir. Vatanlarını ve Mescid-i Aksâ’yı koruma kararlılıkları, inançlarına olan bağlılıklarını ve cesaretlerini daha da pekiştirmiştir. İsrail’in, Filistin halkına yönelik uyguladığı şiddet; sadece erkekleri değil, kadınları ve ı da hedef almaktadır. Ancak, bu baskılar karşısında Filistinli murâbıt kadınlar; direnişlerini nöbet tutarak, Kur’ân okuyarak ve ibadetlerini yerine getirerek sürdürmüşlerdir. Bu şekilde, adeta savaşın ortasında bile manevi bir güçle direnmişlerdir. Onların bu direnişi, sadece fiziksel değil, aynı zamanda ruhsal ve manevi bir direniştir.
Kadınların direnişindeki güç ve asalet, İsrail politikalarına karşı en barışçıl ve en etkili karşı duruşlardan biri olarak öne çıkmaktadır1. Kadınlar, şiddete şiddetle karşılık vermek yerine, inançları ve ibadetleriyle karşı durarak Mescid-i Aksâ’nın kutsallığını ve direnişin ahlaki değerlerini savunmaktadır. Bu güçlü duruşları, sadece bir coğrafyanın savunulması değil, aynı zamanda bir halkın onurunun ve kimliğinin de savunulmasıdır. Öyle ki murâbıt kadınlardan ‘in vermiş olduğu bir röportaj, bu güçlü duruşu açıkça göstermektedir. Huveys, İsrail askerleri tarafından defalarca na alınmış ve şiddete maruz kalmıştır. Yapılan baskı ve zulümler karşısında dirayetini koruyan Huveys, ancak başörtüsü İsrail askeri tarafından zorla çıkarılınca dayanamayarak gözyaşlarına boğulmuştur. Onun bu ağlayışı bir zaaf olmaktan çok Filistin halkının direnişindeki inanç ve onuru simgelemektedir. Başörtüsüne yapılan bu saygısızlık onun için sadece fiziksel bir saldırı değil, aynı zamanda dini değerlerine yönelik bir saldırıdır. Tüm bunlara rağmen davasından geri durmayan Huveys, Filistin halkının direnişlerini nasıl cesurca verdiklerinin bir örneğidir (Arnavut & Aksoy, 2021; Khadoora, 2023: 185).
Nöbet, muhafaza, cihat, ilim, takva gibi tarihsel ve geleneksel manalarının yanı sıra murâbıt sözcüğü, günümüz Filistin’inde tüm bunları aşan bir anlam ve işlev de kazanmıştır. Zulme karşı direnmeyi bir hayat tarzına dönüştüren murâbıtlar, , erkek, fark etmeksizin Filistin için başta Filistin sınırları içinde olmak üzere dünyanın dört bir yanında teyakkuzda olmayı, farkındalık oluşturmayı, İsrail ve küresel işbirlikçilerine karşı ellerindeki araçlarla mücadele etmeyi ve direnmeyi anlatmaktadır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Pasif Direniş; Sivil Karşı Koyuş; Sumud
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Durmuş, Emine (2024). “Hadislerde Geçen Ribât İle İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi”. Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 36-47.
- Ece, Hüseyin Kerim (2017). İslam’ın Temel Kavramları. İstanbul: Beyan Yayınları.
- Eroğlu Memiş, Şerife (2023). Kadın ve Mekan: Kutsal Mekanın Muhafazası Mescid-i Aksâ ve Murabıt Kadınlar. İstanbul: Kadem Yayınları.
- Fikriyat (2023). Mescid-i Aksâ Murabıtları. Erişim Tarihi: 20.02.2025, https://www.fikriyat.com/galeri/islam/mescid-i-aksa-murabitlari/10 .
- Khadoora, E. R. A. (2023). “ed-Devru’n-Nidâlî li’l-Mer’eti’l-Filistiniyye fî Medîneti’l-Kuds (2000-2022)”. Journal of Islamicjerusalem Studies, 23 (1), 173-184.
- Schmitt, K. (2017). “Ribat in Palestine: The Growth of a Religious Discourse Alongside Politicized Religious Practice”. Jerusalem Quarterly, (72), 26.
- Lulu, R. A. vd. (2024). “Socio-Political Representation of Muslim Women: The Case of Palestinian Murabitat at Al-Aqsa Mosque”. Journal of Islamic Thought and Civilazaton, 14 (2), 106-124.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Ceran, Süleyman (2023). “Filistin Direnişinin Zarif Gücü: Murabıtlar”. Milat. Erişim Tarihi: 11.10.2024, https://www.milatgazetesi.com/yazarlar/filistin-direnisinin-zarif-gucu-murabitlar-3197/ .
- Dursun, Sevda (2019). “Mescid-i Aksâ’da Murabıt Olur Musun?”. Gerçek Hayat. Erişim Tarihi: 05.09.2024, https://www.gercekhayat.com.tr/aksa-ozel/mescid-i-aksada-murabit-olur-musun/ .
- Sönmez, Selami (2007). “Ortaçağ Türk Ve İslam Dünyasında Kervansaraylar (Hanlar-Ribatlar)”. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 270-296.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Aktaş, Tansu. “Murâbıt”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1154-1156. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.