İçeriğe geç
TK · TOPLUM VE KÜLTÜR2 dk okuma · s. 1337–1338

Sivil Karşı Koyuş

İNG

Civil Rebellion

ALM

Ziviler Widerstand

FRA

Résistance Civile

ARA

مقاومة مدنيّة

YAZAR

Ayşegül AYDEMİR

ORCID 0000-0003-2343-5683

KİTAPTA

s. 1337–1338

Atıf al

Sivil karşı koyuş, baskıya veya haksızlığa karşı bireysel ve toplumsal direnme biçimlerinden biridir. Bu kavram, aktif , pasif direniş ve sumud gibi farklı ancak örtüşen mücadele stratejilerini kapsayan daha geniş bir çerçevede ele alınabilir.

Sivil karşı koyuş, ve sumud terimleri, bazı açılardan örtüşseler de aralarında önemli kavramsal ayrımlar bulunmaktadır. Sivil itaatsizlik, e başvurmadan ve demokratik hukuk devletinden taviz vermeden iktidarın haksız uygulamalarını sorgulamayı ve halkın desteğini kazanarak söz konusu uygulamaların gözden geçirilmesini zorlamayı amaçlar. Ya da hukuken meşru olmayan ancak toplumsal olarak meşru kabul edilen taleplerin dile getirilmesi yoluyla, keyfi karar ve uygulamalara karşı politika geliştirmeyi de amaçlayabilir. Bu bağlamda sivil itaatsizliğin bireysel açıdan erdemli bir yaşam anlayışını rehber edindiği söylenebilir (Kırlı, 2015). “Sumud” ’e özgü direniş ve yaşam biçimini anlatmaktadır. Dolayısıyla in topraklarında kalma, kimliklerini ve kültürlerini koruma çabalarını ifade etmektedir1. ’in uyguladığı maddi ve manevi baskılara rağmen, Filistinliler günlük yaşamlarını sürdürerek ve kültürel değerlerini yaşatarak direniş göstermektedirler. Bu direniş biçimi, özellikle tarafından desteklenmekte ve yeni nesillere aktarılmaktadır2 (Kor, 2024).

Buna karşın “sivil karşı koyuş” çok daha kapsamlıdır ve farklı araçlarla direnmenin altını çizmektedir. İsrail işgalciliğine karşı Filistin halkının uzun yıllardır sürdürdüğü çok boyutlu ve kararlı bir mücadeleyi ifade etmektedir. Burada eylemin ne olduğundan ziyade eylemi yapan kişilerin “sivil” olması önemlidir. Aynı zamanda direnişin topyekûn olması, bir grupla yapılması ya da bireysel olması da önemli değildir. Direnişin geleneksel yöntemlerle yapılması, a taşınması, yerel-ulusal-küresel düzeyde organize edilmesi gibi bir ayrım da söz konusu değildir hatta direnişin şiddet içerip içermemesi de bu bağlamda önem taşımamaktadır.

Bu direniş, feda eylemlerinden silahlı çatışmalara, pasif direnişten kültürel koruma ve günlük yaşamın devam ettirilmesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Filistinlilerin sivil karşı koyuşunun topyekûn örneklerinden biri, 1987 yılında başlayan ve “Taş İntifadası” olarak bilinen “”dır. Bu ayaklanma, Gazze Şeridi’nde bir kamyon şoförünün aracını işçilerin üzerine sürerek 4 kişiyi öldürmesiyle tetiklenmiştir. Olayın ardından, kitlesel protestolar, grevler ve İsrail ürünlerine boykot gibi sivil itaatsizlik eylemleriyle tepkilerini göstermiş, sapan ve taş kullanarak İsrail’in tam donanımlı askerlerine karşı sivil karşı koyuş yöntemlerini benimsemişlerdir (Fırat, 2021).

Filistinliler, kültürel miraslarını ve kimliklerini koruma konusunda da aktif bir direniş sergilemektedirler. Geleneksel el sanatları, müzik, dans ve edebiyat gibi alanlarda faaliyet göstererek İsrail’in politikalarına karşı kültürel direniş göstermektedirler. Bu çabalar, Filistin kimliğinin ve kültürünün gelecek nesillere aktarılmasında kritik bir rol oynamaktadır3. Filistin’deki sivil direniş, uluslararası toplumun da dikkatini çekmiş ve destek bulmuştur4 (Kıpramaz, 2024). Dünya genelinde düzenlenen protestolar, boykot kampanyaları ve farkındalık çalışmaları, Filistinlilerin mücadelesine destek sağlamaktadır. Özellikle Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar Hareketi (BDS Hareketi), İsrail’e karşı ve politik baskı uygulamayı hedefleyen küresel bir kampanya olarak öne çıkmaktadır (Ersen & Madanoğlu, 2023).

Filistin halkının kararlılığını ve direncini anlatan “sivil karşı koyuş”, İsrail’in uygulamaya devam ettiği yıkımları ifade etmekte; soykırım, , eğitimkırım, ekokırım, sağlıkkırım gibi hayatın her alanına nüfuz eden şiddet karşısında kimliklerini ve haklarını her türlü yolla koruma mücadelesinde önemli bir rol oynamaktadır.

KAYNAKÇA

  • Ersen, Enes Taha & Ömer Faruk Madanoğlu (2023). “Filistinliler İçin Boykot, Tecrit ve Yaptırım Hareketi, Dünyayı Boykotla İsrail’e Karşı Durmaya Çağırıyor”. AA. Erişim Tarihi: 29.01.2025, https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/filistinliler-icin-boykot-tecrit-ve-yaptirim-hareketi-dunyayi-boykotla-israile-karsi-durmaya-cagiriyor/1818169.
  • Fırat, Esat (2021). “Filistin’de İsrail İşgaline Karşı Başlayan Birinci İntifada’nın Üzerinden 34 Yıl Geçti”. AA. Erişim Tarihi: 27.01.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/filistinde-israil-isgaline-karsi-baslayan-birinci-intifadanin-uzerinden-34-yil-gecti/2442849?utm._
  • Kıpramaz, Ümmühan Kevser (2024). “Yok Olmaya Direnen Filistin Gelenekleri”. GZT. Erişim Tarihi: 29.01.2025, https://www.gzt.com/mecra/yok-olmaya-direnen-filistin-gelenekleri-3745905.
  • Kırlı, Özlem (2015). “Sivil Itaatsizlik ve Henry David Theoreau”. Akademik Bakış Dergisi, 48, 445-459.
  • Kor, Zahide Tuba (2024). “Filistin’de Bir Hayat Tarzı Olarak Direniş”. Platform. Erişim Tarihi 27.01.2025, https://platform.ilke.org.tr/analiz/filistin-de-bir-hayat-tarzi-olarak-direnis.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Toçoğlu, Fatma Zehra (2019). “Filistin’de Direniş”. Kriter. Erişim Tarihi: 29.01.2025, https://kriterdergi.com/dosya-israil-sorunu/filistinde-direnis.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Aydemir, Ayşegül. “Sivil Karşı Koyuş”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1337-1338. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.