İçeriğe geç
Uİ · ULUSLARARASI İLİŞKİLER3 dk okuma · s. 684–686

Hamas

İNG

Hamas

ALM

Hamas

FRA

Hamas

ARA

حماس حركة المقاومة الإسلامية

YAZAR

Mehmet BABACAN

ORCID 0000-0003-1420-7726

KİTAPTA

s. 684–686

Atıf al

Arapça açılımı “Hareketü’l-Mukâvemeti’l-İslâmiyye”dir (İslâmî Direniş Hareketi). Kısaltması “Hamas” Arapçada “heves” anlamına gelen örgütü, siyasi parti ve hayırseverlik kurumudur (Pappe, 2018: 147). İntifada sürecinde kendisine geniş bir toplumsal taban bulan ve genişleyerek örgütlenen Hamas, esasen Mısır merkezli “Müslüman Kardeşler” (İhvan-ı Müslimin) hareketinin kanadını temsil eder. Zamanla bu hareketle organik bağı zayıflasa da İslam’ın esaslarını öne çıkaran görüşünü sürdürmektedir (Azam, 2009: 129).

14 Aralık 1987’de patlak veren “İntifada” (başkaldırı) esnasında Şeyh Ahmed Yâsîn tarafından kurulan Hamas, karşıtı direniş ile protestoların örgütlenmesinde büyük rol oynamıştır1. Aynı zamanda in , , gibi temel ihtiyaçları ve sosyal hizmetlerin karşılanmasını hedefleyen Hamas, Filistinli ın da desteğini kazanmıştır. Hareket, 1967 sınırları çerçevesinde başkenti Kudüs olan ve İsrail tarafından tanınan bağımsız bir ’nin kurulmasını hedeflemektedir. FKÖ’nün “seküler” ve “başarısız” olan Filistin politikası karşısında konumlanmıştır. 1988 yılında yayımladığı ilk bildirisinde (Misak) FKÖ’yü “baba”, “kardeş”, “akraba” vb. isimlerle adlandıran, ancak daha sonra örgütün Oslo süreci ve sonrasındaki politikalarını eleştiren Hamas, İsrail işgaline karşı toplumsal direniş ve mücadeleyi programının başına koymuştur 2(Ayhan, 2009: 113).

Filistin toplumunun kısa zamanda büyük desteğini kazanan ve bu nedenle el-Fetih’in otoritesini sarsan direniş hareketi, İsrail’in hız verdiği 3, ve katliamlar4 sonrasında hak arama mücadelesini silahlı savunmaya dönüştürdüğü bahane edilerek başta olmak üzere Kanada, , Avustralya ve bazı AB ülkeleri tarafından örgütleri listesine alınmıştır. Bu durum, uluslararası terör tanımlamalarına uygun değildir, çünkü bir hareketin terör örgütü kabul edilebilmesi için hak arama5 ve meşru siyaset yürütme6 yollarının açık olması zorunlu şarttır. Oysa İsrail, Filistinliler için tüm hak arama ve sorunları siyasi yollarla çözme olanaklarını tamamen kapalı tutmakta; çok uzun yıllardır siviller üzerine keyfi saldırılar düzenlemekte ve mülklerine el koymaktadır7.

Gazze’de Kassam Tugayları’nın geçit töreni 11 Kasım 2019, Gazze-Filistin (AA - Mustafa M. B. Hassouna)

Hamas’ın mücadele tarzının ve İsrail stratejisinin değişmesi, hareketin 2000’lerden sonra bir siyasi parti hüviyetiyle Filistin siyaset sahnesine çıkmasını sağladı. Hamas’ın 2006’teki yerel ve genel seçimlere katılma kararı, “Orta Doğu Barış Dörtlüsü” olarak isimlendirilen ABD, AB, BM ve tarafından desteklenmiştir. Bu çerçevede seçimlere katılmadan önce Hamas, tüzüğünde İsrail’in yok edilmesinden bahseden maddeyi çıkarmıştır. İsrail ve Batılı aktörler, Hamas’ın 2006’teki seçimlerde el-Fetih karşısında elde ettiği galibiyeti8 kabul etmemiş; İsrail saldırısıyla başlayan “ Savaşı” 2009’da Mısır arabuluculuğuyla imzalanan ateşkes ile sona ermiştir (Zariç, 2018: 289).

Gazze Savaşı sonrasında el-Fetih’in , Hamas’ın ise Gazze’deki yönetimi devralması sonucu Filistin siyasetinde ortaya çıkan iki başlılık, İsrail’e karşı ortak politika geliştirilmesini engellemiş, ulusal birlik hükümet oluşturulmasını ve taraflar arasında siyasi diyalog kurulmasını da geciktirmiştir. Türkiye, İran ve Katar gibi ülkelerden destek gören Hamas’ın başta İran, Suriye ve Lübnan Hizbullah’ı olmak üzere Şii karakterli aktörlerden oluşan “direniş eksenine” dahil olması İhvan tarafından eleştiriyle karşılanmıştır. Ancak 2011’de başlayan devrim hareketleri (Arap Baharı) çerçevesinde bu eksenden kopuş emareleri gösteren Hamas, İhvan Hareketi ile arasına belirli bir mesafe koymaya başlamıştır (Toçoğlu, 2022: 244).

’te hareketin silahlı kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları, İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’da siviller üzerinde artan şiddet ve terör eylemlerine karşı misilleme olarak geniş çaplı bir operasyon düzenledi. “Aksa Tufanı” adı verilen ve Yahya Sinvar’ın koordine ettiği sanılan savunma operasyonu, İsrail’in hiç beklemediği tarzda etkili oldu, büyük şaşkınlık ve korku yarattı. İsrail, ve diğer güçlerin de desteğini alarak karşı saldırılar başlattı. Bu saldırılar uluslararası insancıl hukuku yok sayarak 50.000’den fazla sivilin katledildiği bir soykırıma dönüştü. Gazze’deki soykırım 2023’ten itibaren tüm dünyada İsrail’e karşı “Küresel İntifada”nın başlamasına9 zemin oluşturdu (Kılıç, 2024). Aksa Tufanı, İsrail’in tüm dünyadan sakladığı zulmün boyutlarını ortaya çıkardığı için Filistin davasında dönüm noktası oldu. İsrail’in, bölge ülkelerini kendi uyguladığı şiddet politikalarına karşı etkisiz hale getirmek için planladığı İbrahim Sözleşmeleri de Hamas’ın bu eylemiyle engellenmiş oldu.

KAYNAKÇA

  • Ayhan, Veysel (2009). “Hamas: Filistin Direnişinde Politik İslam”. Ortadoğu Etütleri, 1 (1), 99- 134.
  • Azam, Abdullah (2009). Filistin İslâmi Direniş Hareketi: Hamas. İstanbul: Ravza Yayınları.
  • Kılıç, Muharrem (2024). “Küresel Kampüs Aktivizmi: Filistin’e Destek Gösterilerine Antidemokratik Müdahaleler”. Kriter. Erişim Tarihi: 06.12.2024, https://kriterdergi.com/dis-politika/kuresel-kampus-aktivizmi-filistine-destek-gosterilerine-antidemokratik-mudahaleler .
  • Pappe, Ilan (2018). İsrail Hakkında On Mit, çev.: S. Erdem Türközü. Ankara: Nika Yayınevi.
  • Toçoğlu, Fatma Zehra (2022). “Filistin: Müslüman Kardeşler ve İslâmî Direniş Hareketi”. Abdulgani Bozkurt & Mehmet Rakipoğlu (Ed.), Küresel İhvan: Müslüman Kardeşler’in Rejimlerle İlişkisi ve Ulusötesi Niteliği (s.233-247). İstanbul: Ketebe Yayınları.
  • Zariç, Sami (2018). “Filistin’in Özgürlük Mücadelesinde Hareket’ül Mukavemet-ul İslamiyye (İslami Direniş Hareketi-Hamas)”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (84), 286- 295.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Eldar, Shlomi (2012). To Know The Hamas. Tel Aviv: Keter.
  • Hroub, Khaled (2006). Hamas: A Beginner’s Guide. Ann Arbor: Pluto Press.
  • Jeveris, Jennifer (2016). Hamas: Terrorism, Governance and Its Future in Middle East Politics. California: Praeger Security International.
  • Roy, Sara (2011). Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector. Princeton: Princeton University Press.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Babacan, Mehmet. “Hamas”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 684-686. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.