İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 930–932

Konu Bazlı Totaliterlik

İNG

Subect-based Totaliterianism

ALM

Themenbezogene Totalitarität

FRA

Totalitarisme Fondé sur le Sujet

ARA

الشموليّة حسب الموضوع

YAZAR

Kudret BÜLBÜL

ORCID 0000-0003-3370-7988

KİTAPTA

s. 930–932

Atıf al

Totalitarizm, siyasal iktidarın belirli bir ideoloji ya da yaşam biçimi doğrultusunda hayatın her alanına müdahale ettiği yönetim sistemi olarak tanımlanabilir. Totalitarizm, otoriterizmden farklı olarak, sadece belirli alanlarla sınırlı olmayıp hayatın bütün alanlarını kuşatmaktadır. Kendi ideolojisi ve bakış açısı dışında sivil, özel, özerk hiçbir alan bırakmamaktadır. Totalitarizm belirli bir birey, toplum, devlet profili üretmeyi amaçlamaktadır. Totalitarizm kavramı ile ilişkili olan “konu bazlı totaliterlik” terimi ise genellikle, ifade özgürlüğü ve uygulamalar açısından açık, şeffaf ve özgür bir ortam varken, belirli konularda totaliterlik durumunu, daha da önemlisi, bu konularda baskıcı olmanın ötesinde, belirli bir düşünceyi benimseyeme ve bu düşünceyi açıklamaya zorlama halini ifade etmektedir.

Günümüzde Batılı ülkelere bakıldığında bu ülkelerin yaygınlıkla demokratik olduğu, gerekli kurum, ilke ve kurallarına sahip olarak işleyen bir demokrasinin bulunduğu söylenebilir. Bununla birlikte söz konusu ülkelerin bazı konulardaki tutumu otoriterlik düzeyini fazlasıyla aşarak belirli bir düşüncenin dayatılması, dayatılan düşüncenin açıklanması ve bu düşünce dışında başka bir görüşe var olma hakkı tanınmamasına kadar giden bir totaliterliğe uzanabilmektedir. Genelde demokratik olan bu devletlerde, bazı durumlarda “konu bazlı totaliterlik” söz konusu olabilmektedir.

Pek çok Batılı ülkede göçmenlere, yabancılara, Müslümanlara yönelik her türlü aşağılama, hakaret, dışlama düşünce özgürlüğü adı altında hem meşru görülmekte hem de polis koruması altında yapılabilmektedir. İsveç’te bazen doğrudan, bazen polis koruması eşliğinde Müslümanların en önemli kutsalı olan Kur’ân-ı Kerîm’in yakılması, bu durumun en bariz örneklerindendir. Başkalarının kutsalına yönelik bu tür hakaretler düşünce özgürlüğü adı altında savunulmaktadır. Oysa herhangi bir kutsala saldırı faaliyeti, insanlara ve haklarına yönelik açık ve yakın bir tehdit olarak değerlendirilmelidir. Bu ülkelerde Batılı olmayan değerlere herhangi bir koruma sağlanmazken söz konusu olunca işin rengi değişmekte, düşünce özgürlüğü akıllara dahi gelmemektedir. Kimi zaman ciddi sınırlamalar uygulanabilmekte ve cezalar verilebilmektedir. Üstelik Yahudilere tanınan bu koruma bir ideoloji olan siyonizme ve bir rejim olan ’e de tanınmakta ve onlara yönelik eleştiriler de susturulmaktadır1.

İsrail’in ’de işlediği soykırımı eleştirenlerin baskıya uğraması, durumun vahametini göstermektedir. Tüm dünyanın gözü önünde işlenmekte olan suçlara karşı gözlerini kapatmayan, vicdanlarının sesini dinleyerek tepki gösteren insanlar, bazı Batılı ülkelerde siyasal sistemler, medya sahipleri, hukuki organlar, iş dünyası gibi kurulu düzenin unsurları tarafından yaptırım ya da cezalandırmaya uğrayabilmektedir.

İsrail’in Gazze saldırısından sonra Batılı ülkelerde yaşanan gelişmelere bakıldığında düşünce, inanç ve ifade özgürlüğünü yer yer ortadan kaldıran, hatta tek tip bir düşüncenin desteklendiğine yönelik açıklama yapılmasını zorunlu hale getiren (ki bu durum totaliterizmin en temel niteliğidir), farklı inanç gruplarını baskılayan birçok olumsuz örnek görülmektedir. Kitapların yasaklanması2 (bkz. Yassıkaya, 2014), üniversite rektörlerinin düşünce özgürlüğünü savundukları için istifaya zorlanması3 (Bkz. Bnnbloomberg, 2024) ya da Temsilciler Meclisinin -uyguladıkları vahşetten dolayı politikacılar hakkında kararı veren- Uluslararası Ceza Mahkemesine yaptırım uygulamaya kalkması (bkz. Çetin, 2025) bu baskının yansımaları olarak düşünülebilir.

İsrail soykırımına destek verdiğini açıklayan firmalar da bu duruma bir örnek olarak verilebilir. Normal koşullarda ticari bir kaygı peşinde koşan bir firmanın, tüm dünyadan vicdan sahibi herkesin tepkisini çekecek şekilde, İsrail’in işlediği suçlara; barbarlığa ve soykırıma destek verdiğini açıklaması hayatın olağan akışına aykırıdır. Bu açıklamaları nedeniyle bu firmaların tüm dünyada karşı karşıya kaldığı boykot uygulamaları da ortadadır. Bu tür soykırıma destek açıklamaları, söz konusu firmaların merkezlerinin yer aldığı ülkelerde sessiz kalma imkanlarının bulunmadığı, belirli bir düşünceyi benimsemek ve bu düşünceyi açıklamak zorunda kaldıkları şeklinde okunabilir.

Benzer şekilde askeri Aoran Bushnell’in “soykırıma ortak olamam” diyerek “Özgür ” haykırışıyla Washington’da İsrail Büyükelçiliğinin önünde kendisini yakması (BBC, 2024) iki açıdan düşünülebilir: (1) İnsanlık onurunun gerektirdiği tepki düzeyini gösteren etkili bir eylem arayışı, (2) Bulunduğu ortamlarda başka bir tür tepkiye ve görüş açıklamaya yeterli alanların açılmaması ya da fırsatların verilmemesi. Gerçekten de Günümüzde üniversitelerin yeterince İsrail yanlısı olmadığı için fonlarının kesildiği (bkz. Levinson-King & Wendling, 2025) ABD’de ikinci durumu haklı çıkaracak çok sayıda örnekle karşılaşmak mümkündür.

Batılı pek çok ülke, özgür düşünce sahiplerini adeta giyotine göndererek aştığını sandığı Orta Çağ karanlığını İsrail ve siyonizm gibi bazı konularda yeniden yaşamaktadır. Bu ülkeler, geçmişte e yaptıkları ağır uygulamaları, adeta günah çıkarma psikolojisi içerisinde bugün e reva görmektedirler. Bu ülkelerin İsrail ve siyonizm konusundaki tutumları, uygulamalarına göre konu bazlı otoriterlik, konu bazlı totaliterlik kavramları içerisinde değerlendirilebilir. Baskılamanın, cezalandırmanın, tehdit edilmenin durumuna göre konu bazlı otoriterlik ya da totaliterlik içerisinde değerlendirilebilecek yukarıdaki örnekler fazlasıyla artırılabilir. Üstelik ne acıdır ki, pek çok Batılı ülkede bu tür otoriter ve totaliter uygulamalar gündelik rutin haline dönüşmüştür.

KAYNAKÇA

  • BBC (2024). A Member of the US Air Force is in a Critical Condition after Setting Himself on Fire in front of the Israeli Embassy in Washington. Erişim Tarihi: 18.05.2024, https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68398479.
  • Bnnbloomberg (2024). MIT Forced Into Spotlight After Harvard, Penn Presidents Ousted. Erişim Tarihi: 15.05.2024, https://www.bnnbloomberg.ca/mit-forced-into-spotlight-after-harvard-penn-presidents-ousted-1.2018339.
  • Çetin, Şerife (2025). “ABD Temsilciler Meclisi, UCM’ye Yaptırım Talep Eden Tasarıyı Kabul Etti”. AA. Erişim Tarihi: 21.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abd-temsilciler-meclisi-ucmye-yaptirim-talep-edilen-tasariyi-kabul-etti/3446373.
  • Levinson-King, Robin & Wendling, Mike (2025). “Harvard Just Stood up to Trump. How Long Can it Last?”. BBC. Erişim Tarihi: 21.06.2025, https://www.bbc.com/news/articles/c20z60vxvmjo.
  • Yassıkaya, Sennur (2024). “Almanya Garaudy’yi de Yasakladı”. Yeni Şafak. Erişim Tarihi: 09.10.2024, https://www.yenisafak.com/dunya/almanya-garaudyyi-de-yasakladi-4619883.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Bülbül, Kudret (2019). Siyaset Bilimi: Kavramlar, Kurumlar İdeolojiler. Ankara: Adres Yayınları.
  • Bülbül, Kudret (2020). Siyaset Bilimi Sözlüğü. Ankara: Adres Yayınları.
  • Bülbül, Kudret (2024). “Soykırımı Gizleyen Siyonlaşmış Kavramlara Karşı Yeni Öneriler”. İbrahim Özcoşar; Yunus Cengiz; Ahmet Kırkan; Sibel Ceylan Yiğit & Meltem Dilek (Ed.), Akademi ve Siyonizm: Baskılar, Korkular, İtirazlar (s. 235-260). Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Bülbül, Kudret. “Konu Bazlı Totaliterlik”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 930-932. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.