Gasp Birimleri
İNG
Settlements
ALM
Siedlung
FRA
Colonies de spoliation
ARA
مستوطنات مغتصبة / وحدات السلب السكنيّة
Yerleşim; insanların yaşamak, çalışmak ve toplumsal faaliyetlerde bulunmak amacıyla belirli bir alanda oluşturduğu düzeni ifade eder (Zaman, 2024). Bu, doğal veya planlı olarak gelişebilir ve farklı ölçeklerde (köy, kasaba, şehir, metropol) olabilir. Yerleşim sürekli ikamet edilen, ve hizmetlerin geliştiği yerlerde olabildiği gibi mevsimlik işçileri, göçebeler ya da mültecilerin oluşturduğu geçici yapı bütünlerini de kapsar. Dolayısıyla kalıcı ya da geçici yerleşimler mevcuttur (Doğanay, t.y.). Yerleşim tarıma dayalı olarak gelişip nüfus yoğunluğu az olacak şekilde şekillendiği gibi devlet politikaları ve özel sektör tarafından yapılan şehir planlarıyla da şekillenebilmektedir. Yerleşim kavramı bir devletin ya da grubun başka bir bölgeyi yasa dışı şekilde ele geçirmesiyle oluştuğu takdirde ise buna “işgal yerleşimleri” (Weizman, 2007) ya da “gasp yerleşimleri (gasp birimleri)” denir1.
’in ’de oluşturduğu “ Yerleşimleri” adı ile yumuşatılmaya çalışılan ifade aslında tam olarak işgal yerleşimleridir (gasp alanlarıdır). Bu gasp birimlerinin çoğu uluslararası hukuka göre de “yasa dışı” kabul edilmektedir (Yücel, 2012: 126). İsrail, söz konusu bu gasp alanlarını oluştururken i ait oldukları topraklardan zorla çıkartıp2 yerlerine i yerleştirirken sistematik şekilde adımlar atmıştır. Dolayısıyla burada yalnızca fiziksel bir işgale değil, aynı zamanda demografik yapı, kültürel ve düzen, toplumsal doku ve siyasal iç işleyişte meydana gelen dönüşümlere3 de işaret edilmektedir.
İsrail’in 1979 yılında Sina Yarımadası’ndan ve 2005’te Gazze Şeridi’nden çekilmesinin ardından bu bölgelerdeki gasp birimleri yıkılmış olsa da , Kudüs’ün doğusu ve Cevlan (Golan) Tepeleri’nde inşa edilen gasp alanları giderek genişlemektedir. Bu birimlerde yaşayan lar; Filistinlileri bezdirip yerinden etmek adına onlara uygulamakta, tarlalarına, mülklerine, evlerine elkoymaktadır4. Tüm bunlar yöneticilerin bilgisi ve gözetimi dahilinde yapılmaktadır (Ulutaş vd., 2012).
İsrail’in, Batı Şeria’daki gasp birimlerinin konumlandırılmasında kullandığı stratejiler hem güvenlik temelli hem de Filistinlilerin bölgedeki varlığını bölerek azaltma üzerine kurulmuştur. Gasp alanları yüksek bölgelere inşa ettirilerek hem güvenlik avantajı sağlanmış hem de Filistinlilerin hareket alanları kısıtlanmıştır5. Gasp birimleri arasında bağlantı yolları ve yalnızca e açık otoyollar yapılmış, toplulukları birbirinden izole eden bir ağ oluşturularak coğrafi bölünme pekiştirilmiştir6 (Weizman, 2007). Aynı zamanda, Kudüs’ün çevresindeki kuşakları, Filistinli nüfusun şehirle bağlantısını kopararak bölgedeki demografik yapının değişimine neden olmaktadır.
Buna ek olarak, ve yla İsrail, gasp birimlerini koruma bahanesiyle Filistinlilerin hareket özgürlüğünü ciddi şekilde kısıtlamaktadır. Bu mekânsal düzenlemeler, Filistin şehirleri ve köyleri arasındaki bağlantıları zayıflatarak ekonomik faaliyetleri engellemekte ve Filistinli toplulukları dar alanlara sıkıştırmaktadır (Weizman, 2007). Böylece, Filistinlilerin yaşam alanlarını küçültmeye ve gasp alanları baskısıyla göçe zorlamaya yönelik bir şehircilik stratejisi izlenmektedir7. Uluslararası hukuk bağlamında da yasa dışı kabul edilen bu gasp birimleri (Yücel, 2012: 127), mekânsal mühendislik yoluyla bölgede kalıcı bir Yahudi hâkimiyeti oluşturmayı amaçlamaktadır. Böylece bölgenin gelecekteki mekânsal ve toplumsal yapısı şekillendirilmektedir.
İsrail’in “yerleşim” adı altında dünyaya servis ettiği gasp birimlerinin her açıdan hukuk dışı olduğu açıktır. Dolayısıyla gasp politikaları, salt bir iskân meselesi değil, sistematik bir şehircilik stratejisi çerçevesinde yürütülen, coğrafi ve demografik yapıyı değiştirmeye yönelik kapsamlı bir işgal projesidir. Bu süreç, bölgesel dengenin bozulmasına ve Filistinli toplulukların sürdürülebilir bir kentsel gelişim sürecinden dışlanmasına yol açmaktadır. Dolayısıyla, bu gasp birimleri yalnızca günümüzü değil, bölgenin gelecekteki mekânsal ve toplumsal yapısını da şekillendiren kritik bir unsur olmaya devam etmektedir.
DİPNOTLAR
- 1.Literatürde kullanılan “yerleşim” kavramı Türkçe açısından olumlu anlamlar içermektedir. Hatta olumsuz olarak “yasadışı yerleşim” dendiğinde bile verilen mesaj, durumu olduğundan daha yumuşak aktarmaktadır. Onun için yapılan alıntılarda kullanılan kaynaklarda “yerleşim” kavramı geçiyor olmasına rağmen biz zorunlu olmadığı müddetçe “gasp” demeyi tercih ediyoruz. Okuyucu bu durumu göz önünde bulundurarak maddeleri okumalıdır.
- 2.Bkz.Yerinden Etme
- 3.Bkz. Demografik Hegemonya; Demografik Manipülasyon; Ekolojik Emperyalizm; Gaspçı Sömürgecilik; İsrail Hırsızlığı; İsraillemek; Siyonlama; Yahudileştirme
- 4.Bkz. Mülkiyet-1; Mülkiyet-2; Mülksüzleştirme
- 5.Bkz. Hareket Kısıtlaması
- 6.Ayrıca bkz.
- 7.Ayrıca bkz. İskan Politikaları
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Doğanay, Hayati (T.Y). “Kır Yerleşmeleri ve Kır Meskenleri”. Tübitak Bilim ve Toplum Başkanlığı Popüler Bilim Yayınları. Erişim Tarihi: 10.03.2025, https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/kir_yerlesmeleri_ve_kir_meskenleri.
- Ulutaş, Ufuk; Demir, Gülşah Neslihan; Ziya, Saliha; Bölme, Selin & Torlak, Furkan (2012). İsrail Siyasetini Anlama Kılavuzu. Ankara: SETA.
- Weizman, E. (2007). “Hollow Land: Israel’s Architecture of Occupation”. The Political Quarterly, 84 (1), 151–153.
- Yücel, Besime (2012). Siyasi Coğrafya Açısından Filistin Sorunu [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Zaman, Mehmet (2024). Yerleşme Coğrafyası: Yerleşmenin Tanımı, Dağılışı, Sınıflandırılması ve Özellikleri. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Kişmirlioğlu Akbay, Esma. “Gasp Birimleri”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 580-581. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.