Cevlân Tepeleri
İNG
The Cevlan Heights (Golan)
ALM
Die Cevlanhöhen
FRA
Plateau du Cevlan
ARA
مرتفعات الجولان
Etimolojik olarak Cevlân Tepeleri, Arapça’da Jawlān (Arapça: جولان), kaynaklarında Cevlân (Osmanlıca: جولان) olarak geçmekte, “deveran, dönmek, dolaşmak, dolanmak” anlamına gelmektedir (Almaany, t.y.). Cevlân Tepeleri günümüzde ve Batılılar tarafından daha çok Golan adıyla anılmaktadır. Ancak bölgenin ismi tarihi kaynaklarda da Cevlan olarak geçmektedir. Golan 19. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlanmıştır. İbranice kökenli olan bu kelime Kitab-ı Mukaddes’te “sığınma şehri” olarak geçmektedir (Tesniye 4:43; Yeşu 20:8).
Cevlân Tepeleri, politik ve stratejik açıdan oldukça önemli bir yerdir. Kuzeyinde Hermon Dağı, güneyinde Yermük Nehri, doğusunda Rukkad Vadisi ile batısında Ürdün ve Taberiye Gölü bulunmaktadır. Tepeler, Suriye’nin güneybatısından ’in kuzeydoğusuna kadar uzanmaktadır. Suriye’nin Kuneytire kenti sınırları içerisinde, Şam’a yaklaşık 67 km mesafededir. Cevlân Tepeleri, Suriye, Lübnan ve Ürdün’ün yükseltilerinden kaynaklanan zengin akarsu havzalarına sahiptir. İsrail’in su ihtiyacını karşılayan en büyük tatlı su kaynağı olan Taberiye Gölü’nü besleyen akarsuların büyük bölümü bu bölgeden doğmaktadır (Çınar, 2022: 21-26). Su kaynakları, Ortadoğu’nun kurak ikliminde devletlerin sı ve varlığını devam ettirebilmesi için hayati önem taşımaktadır. Su krizi yaşanan bu coğrafyada, Cevlân Tepeleri’nin sunduğu su kaynakları, bölge ülkeleri için güvenlik kaygılarının dahi önüne geçebilecek stratejik bir avantaj sağlamaktadır.
Su, işgal devletinin projesi için hayati önem arz etmektedir. İsrail’in 1950’de başlattığı “Ulusal Su Projesi” 1967 saldırganlığını tetikleyen faktörlerinden biridir. Bölgede yaşayan nüfusun birincil geçim kaynağı tir. İklimi ve verimli toprakları, çeşitli ürünlerin yetiştirilmesine imkân sunmaktadır. Tepeler, rüzgâr si sağlamak açısından oldukça avantajlıdır. Cevlân Tepeleri, antik kalıntılar, doğal alanlar, turizm ve milli parkları içinde barındırmaktadır. Bunun yanı sıra tepelerde, 1967’ye ait askeri nitelikte anıtlar yapılmıştır. Bu sayede bölgeye kimlik ve bilincin oluşturulmasında da önemli bir rol yüklenmiştir (Yıldız Başköylü, 2022).
Cevlân Tepeleri’nin bulunduğu bölgeye göre nispeten yüksek bir plato olması, askerî açıdan da önemini arttırmaktadır. Şam ve Suriye’nin güney kısmı, tepelerden açıkça görülebilmektedir. Tepeler, Suriye’den İsrail’e gelebilecek saldırılara karşı doğal bir koruma sağlamaktadır. Nitekim söz konusu olgu 1948-1967 yılları arasında Suriye’nin İsrail karşısında elini güçlendirmiş; bu da İsrail için ciddi bir tehdit unsuru olmuştur. İsrail, 1967 saldırganlığı sırasında Kuneytire de dahil bu tepeleri işgal etmiştir. İsrail’in tepeleri ele geçirmesi1 özellikle güvenlik ve su kaynakları açısından avantaj sağlamıştır. İşgal sonrası Dürziler hariç burada yaşayan halk Suriye’ye sürülmüştür. Suriye, 1973 Yom Kippur Savaşı’nda tepeleri geri almak istemiş ancak başarısız olmuştur. 1974’te, İsrail ve Suriye arasında imzalanan anlaşmayla tepelerde BM Ateşkes Gözlem Gücü (UNDOF) tarafından denetlenen bir tampon bölge oluşturulmuştur (Arnaout, Yıldız vd., 2024). 1981’de İsrail Meclisi (Knesset), Cevlân Tepeleri’nin İsrail kanunlarıyla yönetilmesini içeren bir yasayı kabul etmiştir. Bu yasayla birlikte İsrail, Cevlân Tepelerini resmen ilhak etmiştir. İsrail’in uluslararası hukuka aykırı olan hamlesi, BM Güvenlik Konseyi tarafından kınanmış ve BM, 497 Sayılı Karar’la yasanın geçersiz olduğunu kabul etmiştir.
2016’da İsrail Başbakanı , bakanlar kurulunu Cevlân Tepeleri’nde toplayarak tüm dünyayı, bu tepeleri “İsrail toprakları” olarak kabul etmeye çağırmıştır. Ancak bu açıklama, uluslararası kamuoyundan gelen kınamalarla karşılanmış; kararın uluslararası hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır. 2019’da İsrail’in hukuksuz eylemlerine desteğini her zaman gösteren , Cevlân Tepeleri’ni İsrail’e ait olarak tanıyan tek devlet olmuştur2. Buna karşılık BM Güvenlik Konseyi’nin beş Avrupa Birliği üyesi dahil olmak üzere uluslararası toplumun büyük bölümü Cevlân Tepeleri’ni Suriye’ye ait ve İsrail işgali altında bulunan bir bölge olarak kabul etmeye devam etmiştir (Aji, 2019).
Uluslararası hukuka açıkça aykırı olan Cevlân Tepelerinin işgali bölgedeki gerginlik kaynaklarından biri olmakla birlikte güçlerin desteği ile bölgeyi kontrol eden İsrail’in bu konuda geri adım atma niyetinin olmadığı görülmektedir. Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü’nün hazırladığı raporda “Stratejik Golan Tepeleri’nin paha biçilemez savunma avantajları sağladığı, Tel Aviv’in caydırıcı gücünü artırdığı” (Arnaout, vd., 2024) söylenerek bu işgale sahip çıkılma gerekçesi açıklanmaktadır.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Siyonist İşgal
- 2.Bkz. ABD-İsrail Özel İlişkisi
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Aji, Albert (2019). “Trump Acceptance of Israeli Control of Golan Sparks Protests”. AP News. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://apnews.com/article/ba302addc3e24e32b76168c5e0488b4c.
- Almaany (T.Y). Arapça Sözlük. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://www.almaany.com/tr/dict/artr/%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86/?c=T%C3%BCm.
- Arnaout, Abdel Ra’ouf D. A. R.; Yıldız, Hamdi & Aksoy, Halime Afra (2024). “6 Soruda İsrail’in İşgalini Genişlettiği Suriye’deki Golan Tepeleri”. AA. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/-6-soruda-israilin-isgalini-genislettigi-suriyedeki-golan-tepeleri/3421373.
- Bag, Mustafa (2020). “İşgal Altındaki Golan Tepeleri Neden Önemli? Nerede ve Kimler Yaşıyor?”. Euronews. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://tr.euronews.com/2020/01/28/isgal-altindaki-golan-tepeleri-neden-onemli-nerede-ve-kimler-yasiyor.
- Çetin, Altan (2019). “Suriye’nin Golan Tepelerinde Türkler Var Mıydı?”. TASAM. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://tasam.org/tr-TR/Icerik/51387/suriyenin_golan_tepelerinde_turkler_var_miydi.
- Çınar, Murat (2022). “Coğrafi ve Jeopolitik Açıdan Golan Tepeleri”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32 (1), 19-36.
- Yıldız Başköylü, Şeyma (2022). “Golan Tepeleri’nin İsrail Açısından Önemi”. İNSAMER, Rapor 161, 1-10.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Mustafa, Abbasi & Raphael, Kate (2024). “Historical Geographies of a Damascan Population Crisis: Jawlān and Ḥawrān in The Late Mamluk - Early Ottoman Periods”. Journal of Historical Geography, 86, 297-310.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Sarıkaya, Ece Hanım. “Cevlân Tepeleri”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 301-303. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.