İçeriğe geç
HU · HUKUK2 dk okuma · s. 1621–1623

Yerinden Etme

İNG

Forced Displacement

ALM

Vertreibung

FRA

Déplacement Forcé

ARA

التشريد

YAZAR

Ömer Baha YİĞİT

ORCID 0009-0000-3583-0862

KİTAPTA

s. 1621–1623

Atıf al

Yerinden etme veya zorla yerinden etme, 4. nin 49. maddesinde yasaklanan bir dur. Sözleşmenin ilgili maddesine göre, koruma altındaki kişilerin bireysel veya toplu bir şekilde, işgal edilen topraklardan işgal eden devletin topraklarına veya başka herhangi bir ülkeye zorla transferi yasaktır (Geneva Conventions, 1949). Transfer (nakil) ifadesi, sınır dışı etme, göçe zorlama gibi her türlü yerinden etme fiilini içermektedir. Suçun gerçekleşmesinde, soykırım suçunun aksine, yerinden etmeye dönük niyet veya saikin ne olduğunun önemi yoktur. Koruma altındaki kişilerin güvenliğini ve savaş alanından korunmasını sağlamakla yükümlü olan işgal eden devlet, gerekli tedbirleri aldığı ve gerekli olduğu takdirde bu kişilerin ilgili bölgeden geçici tahliyesini gerçekleştirebilir. Madde düzenlemesinde görüldüğü üzere işgal eden devlet (occupying power), savaş dışında tutulması mecbur olan koruma altındaki kişilerin güvenliğini sağlamak ve onları savaş ortamından korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe, işgal ettiği yerlere kendi nüfusunu yerleştirmemek de girmektedir. Ayrıca sözleşmenin uygulanabilmesi için işgalin, imzacı devletin topraklarında gerçekleşmesi yeterli olup işgal eden devletin taraf olması şart değildir1 (Geneva Conventions, 1949: m. 2).

’in, ’de zorla yerinden etme suçunu sürekli olarak işlemesi, topraklarında yaşamakta olan i yasa dışı göçe zorlaması ve gasp birimleri oluşturma planları (Karyağdı Duran & Arnaout, 2023), Cenevre Sözleşmesi hükümlerinin uygulanabilmesini mümkün kılmaktadır (Semerci, 2019). Sözleşmeye taraf devletin topraklarının- Filistin 2014 yılı itibarıyla Sözleşmeye taraftır- bir savaş hali olmasa dahi işgal edilmesi halinde 4. Cenevre Sözleşmesi uygulama alanı bulmaktadır (Geneva Conventions, 1949: m. 2/2). Ayrıca uluslararası hukukun her devleti bağlayan jus cogens kuralı kapsamında yerinden etme suçunun ihlâline karşı, herhangi bir anlaşmaya/sözleşmeye bağlı olmaksızın harekete geçilebilir. Nitekim her devletin bu kurallara uyma yükümlülüğü vardır (Aksar, 2012: 97). BM gibi uluslararası kuruluşlar ve devletler ayrıca, temsilcilerin kabul ettiği 1947 BM Filistin Paylaşım Planına (BBC Türkçe, t.y.) dayanarak Filistinlilerin yasal topraklarından çıkarılmasına karşı çıkabilir ve bunun için gerekli mekanizmaları devreye sokabilir. Fakat bölgedeki sürecin gelişimine bakıldığında BM’nin etkisiz kaldığı ve İsrail’in Filistin’e karşı uyguladığı sistematik işgalin her geçen gün arttığı görülmüştür2 (Alagöz & Yılmaz, 2023: 122).

‘te başlayan Hamas-İsrail çatışması sonrası artış gösteren Filistinlilere karşı soykırım ve zorla yerinden etme suçları, sürecin hala çözümsüz kaldığını ve uluslararası mekanizmaların yeterli etkiyi gösteremediğini ortaya koymaktadır. sivillerin işgal karşısında sığınabildikleri son yer olan Refah Sınır Kapısının da Hamasla mücadele bahanesiyle İsrail işgaline uğraması (TRT Haber, 2024), süregelen yerinden etme suçunun işlenmeye devam edildiğini kanıtlamaktadır. Silâhlı çatışmadan özenle korunması gereken sivillerin, sözde ön bildirimler sonrası gerçekleştirilen saldırılarla zorla yerinden edilmesi, İsrail’in 4. Cenevre Sözleşmesini, Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsünü (m. 8), BM Haklarına Dair Sözleşmeyi (özellikle m. 6, 37, 38 ve 39) açıkça ihlâl ettiğini göstermektedir (Kudüs Şurası Hukuk Komisyonu, 2023; UNICEF, 1989).

DİPNOTLAR

  1. 1.Ayrıca bkz. İşgal Hukuku; Mülteciler; Mülteci Kampları
  2. 2.Ayrıca bkz. Siyonist İşgal

KAYNAKÇA

  • Aksar, Yusuf (2012). Teoride ve Uygulamada Uluslararası Hukuk-I. Ankara: Seçkin Yayınları.
  • Alagöz, Vahide & Yılmaz, Ayhan Nuri (2023). “Birleşmiş Milletler’in Filistin Politikası”. Journal of Economics and Political Sciences, 3 (2), 113-124.
  • Arnaout, Abdel Ra’ouf & Karyağdı Duran, Zeynep Hilal (2023). “İsrail İşgal Altındaki Doğu Kudüs’te Yeni Yasa Dışı Yerleşim Planlıyor”. AA. Erişim Tarihi: 17.06.2024, https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/israil-isgal-altindaki-dogu-kuduste-yeni-yasa-disi-yerlesim-planliyor/1818419.
  • BBC Türkçe (T.Y). 1947 Birleşmiş Milletler Devrede. Erişim Tarihi: 17.06.2024, https://www.bbc.co.uk/turkish/ortadogu/1947.shtml.
  • Geneva Conventions (1949). Geneva Convention Relative To The Protection of Civilian Persons in Time of War. Erişim Tarihi: 12.02.2025, https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes/Doc.33_GC-IV-EN.pdf.
  • Kudüs Şurası Hukuk Komisyonu (2023). Filistinli Çocuklara Yönelik Hak İhlalleri Raporu (2022 Yılı Ocak-Aralık). Ankara: Kudüs Şurası Hukuk Komisyonu.
  • Semerci, Ali (2019). “Filistin’den ‘Cenevre Sözleşmeleri Uygulamaya Konsun’ Çağrısı”. AA. Erişim Tarihi: 13.02.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/filistinden-cenevre-sozlesmeleri-uygulamaya-konsun-cagrisi/1556100.
  • TRT Haber (2024). Gazze’deki 20 Binden Fazla Hasta Refah Sınır Kapısı’nın Açılmasını Bekliyor. Erişim Tarihi: 17.06.2024, https://www.trthaber.com/haber/dunya/gazzedeki-20-binden-fazla-hasta-refah-sinir-kapisinin-acilmasini-bekliyor-859843.html.
  • UNICEF (1989). Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (1989). Erişim Tarihi: 17.06.2024, https://www.unicef.org/turkiye/raporlar/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Yiğit, Ömer Baha. “Yerinden Etme”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1621-1623. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.