BM Taksim Kararı
İNG
UN Split Decision
ALM
UN-Teilungsresolution
FRA
Plan de Partage de l’ONU (La résolution 181)
ARA
قرار التقسيم للجمعيّة العامّة رقم 181
Sömürgeci Büyük ’nın manda yönetimi ile büyük sorunlara neden olduğu ’i 2 Nisan 1947’de BM’ye havale etmesi ile başlayan sürecin sonunda, BM Genel Kurulunun 29 Kasım 1947’deki oylamada kabul ettiği “181 (II) A” sayılı karardır. Bu karar, “Çoğunluk Plânı” olarak da bilinir ve ’in kuruluş sürecini resmen başlatan en önemli tarihsel gelişmelerden biridir.
’nin talebiyle 28 Nisan 1947’de toplanan BM Genel Kurulu, 11 üyeli bir BM Filistin Özel Komitesi (UNSCOP) oluşturulmasını kararlaştırmıştır. Ayrıca yine bu karara göre Komite, 1 Aralık 1947’ye kadar çalışmalarını tamamlayarak Genel Kurula rapor verecektir. Komite’nin çalışmaları neticesinde biri “Azınlık Plânı”, diğeri ise “Çoğunluk Plânı” olarak adlandırılan iki temel görüş ortaya çıkmıştır (Arı, 2017: 242-243).
, İran ve Yugoslavya tarafından teklif edilen “Azınlık Plânı”, Kudüs’ün başkent olduğu Arap ve Yahudi devletlerinden oluşan bağımsız federal bir öngörürken; Çekoslovakya, Hollanda, İsveç, Uruguay, Peru gibi devletlerin temsilcileri tarafından desteklenen “Çoğunluk Plânı” ise bölgeyi (tarihi Filistin topraklarını) “Filistin Arap Devleti”, “” ve “Kudüs Bölgesi” olmak üzere üç parçaya taksim etmekteydi (UN, 2024). Komite, bu iki görüşü içeren raporunu Genel Kurul’a sunmuştur. Rapor, 15 Eylül 1947’de bütün BM üyelerinin temsilcilerini içeren daha geniş bir ad hoc (geçici) komite tarafından ele alınmıştır. Sonrasında yapılan oylamada “Çoğunluk Plânı”, 13 ret ve 10 çekimser oya karşılık 33 oyla kabul edilmiştir. Bu plana göre, Filistin’in tarihi topraklarının yüzde 56,5’i nüfusun yüzde 33’ünü oluşturan Yahudilere, yüzde 43,5’i ise nüfusun yüzde 67’sini oluşturan Araplara verilmiştir (Cankara & Cankara, 2019: 112). Doğal olarak bu durum Arapların tepkisini çekmiştir.
Araplar bütün Filistin topraklarında tek ve bağımsız bir Arap devleti kurulmasını isterken yeterli bulmamakla beraber bu planı desteklemişlerdir. İngiltere, komitenin çalışmaları esnasında net bir tavır ortaya koymazken SSCB ve taksimi desteklemiştir. Genel Kurulun bu kararının ardından İngiltere, bölgedeki askeri birliklerini derhal çekmeye başlarken Araplarla Yahudiler arasındaki çatışmalar da hızla artış göstermiştir. Yaptırım gücünden ve bağlayıcılıktan yoksun olan BM Genel Kurulu kararı, bir oldubittinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Keza, BM Genel Kurulu kararı ile devlet kurulması gibi bir teamül olmadığı gibi Genel Kurulun görevi devlet kurmak, bu yönde karar almak da değildir. Ancak karar sonrasında bölgedeki Yahudiler bu kararı uygulamaya koymak için toplu katliamlara varan eylemlerine başvurmuşlar ve Arapları göçe zorlayarak 14 Mayıs 1948’de İsrail’in kurulmasını sağlamışlardır1 (Cankara & Cankara, 2019: 112).
BM’nin taksim kararıyla başlayan süreç, sadece in Filistin’deki hak iddialarını uluslararası sistemde meşrulaştırmakla kalmamış, aynı zamanda Filistin halkını sistematik olarak yok etmeye çalışan bir yapıyı da kurumsallaştırmıştır. Sonrasında gerçekleşen işgal, gasp alanlarının genişletilmesi ve lar, ’de devam eden soykırım sürecini de kapsayan yapısal bir şiddet döngüsünü sürekli hale getirmiştir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Etnik Temizlik; Mülteciler; Nekbe; Soykırım; Yerinden Etme
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Arı, Tayyar (2017). Geçmişten Günümüze Ortadoğu: Siyaset, Savaş ve Diplomasi 1. Bursa: Alfa Akademi Yayınları.
- Cankara, Pınar Ö. & Cankara, Yavuz (2019). “Ürdün-Mısır-Suriye Kıskacında Filistin Yazgısı: Yahudi Toplumu ile Savaşlar ve Kaybedilen Anavatan”. Pınar Özden Cankara & Yavuz Cankara (Ed.), Küresel ve Bölgesel Aktörlerin Filistin Politikaları (s. 87-213). İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
- UN (2024). The Question of Palestine. Erişim Tarihi: 05.11.2024, https://www.un.org/unispal/history/#:~:text=In%201947%2C%20the%20UK%20turned,Read%20more.&text=After%20looking%20at%20alternatives%2C%20the,(II)%20of%201947.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Armaoğlu, Fahir (2020). Filistin Meselesi ve Arap-İsrail Savaşları (1948-1988). İstanbul: Kronik Kitap.
- Balcı, Ali (2016). “İsrail Sorunu: Ortadoğu’nun Gordion Düğümü”. Kemal İnat; Burhanettin Duran & Muhittin Ataman (Ed.), Dünya Çatışmaları: Dünya Çatışma Bölgeleri ve Konuları 1 (s. 99-163). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
- Cleveland, William L. (2008). Modern Ortadoğu Tarihi, çev.: Mehmet Harmancı. İstanbul: Agora Kitaplığı.
- Fraser, T. G.; Mango, Andrew & McNamara, Robert (2011). Modern Ortadoğu’nun Kuruluşu: Osmanlı İmparatorluğu’nun Çöküşü, Yeni Türkiye, Arap Milliyetçiliği, Siyonizm ve Günümüzü Hazırlayan Süreç, çev.: Füsun Doruker. İstanbul: Remzi Kitabevi.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Babacan, Mehmet. “BM Taksim Kararı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 252-253. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.