İçeriğe geç
Uİ · ULUSLARARASI İLİŞKİLER3 dk okuma · s. 1539–1541

UNRWA

İNG

UNRWA

ALM

UNRWA, Hilfswerk der Vereinten Nationen für Palästina-Flüchtlinge im Nahen Osten

FRA

UNRWA

ARA

الأونروا

YAZAR

Kübra MERTEK MOHAMED

ORCID 0000-0002-2285-0175

KİTAPTA

s. 1539–1541

Atıf al

BM Yakın Doğu’daki Filistin Mültecilerine Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA), 8 Aralık 1949 tarihinde 302 (IV) sayılı BM Genel Kurul Kararı ile kurulmuştur (UNGA, 1949). 1950 yılında faaliyetlerine başlayan ajans, 1948 saldırganlığı sonrasında İsrail’in aşamalı olarak yerinden ettiği yaklaşık 700.000 ye1, “içinde bulundukları zor duruma adil ve kalıcı bir çözüm bulunana kadar yardım ve koruma sağlama” misyonu üzerinden bölgede insani yardım ve faaliyetleri yürütmeyi amaçlamaktadır. Kurulduğu ilk yıllarda Ürdün, Lübnan ve Suriye’de faaliyet gösteren UNRWA, 1967 İsrail saldırganlığı sonrası İsrail’in işgalini takiben faaliyet alanını Gazze Şeridi ve Kudüs dahil olmak üzere ’yı kapsayacak şekilde genişletmiştir. Örgütün ve Amman’da iki merkez ofisi bulunmaktadır (UNRWA, 2024b).

“Belirli bir coğrafi alanda belirli bir mülteci sorununu ele almak üzere kurulmuş tek uluslararası kuruluş” olma özelliğini taşıyan ajans, bu yönüyle BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) tarafından ele alınan diğer küresel mülteci sorunlarından farklılık göstermektedir (Bocco, 2019: 231). Bir diğer deyişle, UNRWA’nın sadece için kurulmuş olması Filistinli sivillerin maruz kaldığı durumun, çatışmalardan etkilenen diğer sivillerden nasıl ayrıldığını göstermektedir. UNRWA’nın dikkat çeken bir başka özelliği de “geçici” bir yetki ile kurulmuş olmasına rağmen hala varlığını ve faaliyetlerini sürdürüyor olmasıdır. İsrail’in Filistin topraklarındaki haksız işgaline siyasi bir çözümün bulunamaması nedeniyle BM Genel Kurulu, ajansın yetkisini defalarca yenilemiştir. Yetki en son Aralık 2022’de 30 Haziran 2026’ya kadar uzatılmıştır (UNRWA, 2023). Bu yönüyle, UNRWA in 70 yıllık mülteciliklerinin, nin uzun soluklu mülksüzleştirme politikasının kurumsal bir kanıtı olarak kendisini gösterir. Eski bir UNRWA yöneticisi olan Lex Takkenberg’’in dediği gibi bu kuruluş “[Filistinli] mültecilerin çözümlenmemiş kötü durumunun bir sembolüdür” (Sparks vd., 2024). Yine ajans uluslararası toplumun Filistin meselesini çözmedeki başarısızlığının da bir temsili olarak görülür (Bocco, 2019).

Temsili öneminin yanında UNRWA, 58 mülteci kampı, 711 ve 140 temel tesisi ile 5,9 milyon kayıtlı ye hizmet etmektedir. Ayrıca, çoğunluğu Filistinli mültecilerden oluşan 30.000’den fazla personel istihdam etmektedir (UNWRA, 2024a). Ajansın sağladığı bu kamu hizmetleri, onun bir “yarı-devlet” (quasi-government) işlevi gördüğünü ve “ev sahibi ülkelerin mali yükünü hafifletmek için paralel bir kamu hizmeti sağlayıcısı” olarak hareket ettiğini göstermektedir (Bocco, 2019: 234). Bunun yanı sıra, bazı mültecilerin UNRWA’ya yalnızca hizmet almak için değil, yasal statülerini amacıyla da kayıt yaptırmaları (Al-Husseini & Bocco, 2010: 275), örgütü Filistinli mülteciler açısından önemli bir aktör haline getirmiştir.

UNRWA, 75 yıllık geçmişi boyunca, İsrail hükümeti tarafından yoğun eleştirilere ve zaman zaman faaliyetlerini durdurmaya varan müdahalelere maruz kalmıştır. Son olarak, sonrası İsrail Gazze’deki bazı UNRWA personelinin Hamas eylemlerine karıştığı yönünde iddialar ortaya atmıştır. İsrail’in iddiasının ardından , ve Avrupa Birliği UNRWA’ya ayrılan yaklaşık 450 milyon dolarlık fonu dondurulmuştur (Sparks vd., 2024). Söz konusu fon kesintileri, tamamen BM üyesi ülkelerin gönüllü bağışlarıyla finanse edilen kuruluşun sürdürülebilirliğini ciddi şekilde tehdit etmiştir (Rai, 2024). Ilan Pappé bu durumu “Küresel Kuzey’in İsrail’in işaretlerini körü körüne takip etmesi” olarak değerlendirmiştir (Soussi, 2024).

İsrail’in 7 Ekim sonrasında UNRWA’ya yönelik yardım sevkiyatlarını engellemesi, UNRWA’nın işgal altındaki Kudüs’ün doğusunda bulunan ofislerini kapatmaya çalışması gibi sonuçlar doğurmaktadır. İsrail saldırıları sonucunda UNRWA’ya ait okullar ve sağlık merkezleri dahil olmak üzere birçok tesis de ciddi şekilde zarar görmüştür (Sparks vd., 2024). Ayrıca ’ten beri yaklaşık 220 UNRWA personeli bu saldırılarda hayatını kaybetmiştir (AA, 2024).

UNRWA, zaman zaman tarafından da eleştirilmiş; yetkisi ve varlığı “geri dönüş hakkına aykırı” olmakla suçlanmıştır (Al-Husseini, 2010: 6). Filistinliler, ajansın kalıcı konutlar inşa ederek zorla yerinden edildikleri yerler dışında yerleşimi teşvik etmesini eleştirmiş, UNRWA’yı geri dönüş haklarını zayıflatan politikaların sorumlusu olarak görmüştür (Al-Husseini, 2010: 9).

UNRWA, tartışmalı varlığına rağmen, Filistinli mülteciler için önemli bir yapı olarak kendisini göstermektedir. Öyle ki UNRWA’nın arşivleri, sadece Filistinli mültecilerin ve örgütün tarihine ışık tutan bir belge değil, aynı zamanda topraklarından edilmiş Filistinlilerin ulusal mirasının ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilir (Bocco, 2019). UNRWA’nın 75 yıllık varlığı, yalnızca Filistinlilerin siyonizme karşı mücadelesinin önemli bir kanıtı değil, aynı zamanda uluslararası toplumun, le olan örtülü ve açık suç ortaklığını da gözler önüne seren bir tarihsel sembol niteliği taşımaktadır.

DİPNOTLAR

  1. 1.Bkz. Yerinden Etme

KAYNAKÇA

  • AA (2024). European Countries, UN Agencies Outraged over Killing of 6 UNRWA Workers in Gaza. Erişim Tarihi: 07.12.2024, https://www.aa.com.tr/en/politics/european-countries-un-agencies-outraged-over-killing-of-6-unrwa-workers-in-gaza/3328186.
  • Al Jazeera (2024). Which Countries Have Cut Funding to UNRWA and Why?. Erişim Tarihi: 08.12.2024, https://www.aljazeera.com/news/2024/1/28/which-countries-have-cut-funding-to-unrwa-and-why.
  • Al-Husseini, Jalal & Bocco, Riccardo (2010). “The Status of the Palestinian Refugees in the Near East: The Right of Return and UNRWA in Perspective”. Refugee Survey Quarterly, 28 (2-3), 260-285.
  • Al-Husseini, Jalal (2010). “UNRWA and the Refugees: a Difficult but Lasting Marriage”. Journal of Palestine Studies, 40 (1), 6-26.
  • Bocco, Riccardo (2009). “UNRWA and the Palestinian Refugees: a History within History”. Refugee Survey Quarterly, 28 (2-3), 229-252.
  • Rai, A. (2024). “Fonların Kesilmesinin Ardından UNRWA Çöküşün Eşiğinde”. Independent Türkçe. Erişim Tarihi: 07.12.2024, https://www.indyturk.com/node/693696/d%C3%BCnya/fonlar%C4%B1n-kesilmesinin-ard%C4%B1ndan-unrwa-%C3%A7%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BCn-e%C5%9Fi%C4%9Finde.
  • Soussi, A. (2024). “Which Countries are Still Funding UNRWA?”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 07.12. 2024, https://www.aljazeera.com/news/2024/2/17/which-countries-are-still-funding-unrwa.
  • Sparks, Riley; Harb, Hajar & Abdel Hamid, Omar Nabil (2024). “Gaza in Depth: Why Israel Wants to End UNRWA and What its Closure Would Mean”. The New Humanitarian. Erişim Tarihi: 07.12.2024, https://www.thenewhumanitarian.org/analysis/2024/03/06/gaza-depth-why-israel-wants-end-unrwa-and-what-its-closure-would-mean.
  • UNGA (1949). Resolution 302 (IV): Assistance to Palestine Refugees. Erişim Tarihi: 08.12.2024, https://documents.un.org/doc/resolution/gen/nr0/051/21/pdf/nr005121.pdf.
  • UNRWA (2023). Strategic Plan 2023–2028. Erişim Tarihi: 07.12.2024, https://www.unrwa.org/sites/default/files/content/resources/strategic_plan_2023-2028.pdf.
  • UNRWA (2024a). UNRWA in Action: 2024. Erişim Tarihi: 06.12.2024, https://www.unrwa.org/sites/default/files/unrwa_in_action_2024_eng_v3.pdf.
  • UNRWA (2024b). Organizational Stucture. Erişim Tarihi: 12.02.2024, https://www.unrwa.org/who-we-are/organizational-structure.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Mertek Mohamed, Kübra. “UNRWA”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1539-1541. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.