İçeriğe geç
HU · HUKUK3 dk okuma · s. 736–738

Hukuksuz İnfaz

İNG

Extrajuidical Execution

ALM

Rechtswidrige Hinrichtung

FRA

Exécution Extrajudiciaire

ARA

إعدام خارج نطاق القضاء

YAZAR

Feyza ÖLÇEK

ORCID 0000-0002-0910-5832

KİTAPTA

s. 736–738

Atıf al

BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin 6. Maddesi, her insanın na sahip olduğunu vurgulamaktadır. Hiç kimse keyfi olarak yaşamından yoksun bırakılamaz (UN Human Rights Office of High Commissioner, 1976). Söz konusu madde, hukuken izin verilen istisnai durumlar dışında devletlere bireyin yaşamını ortadan kaldırmama yükümlülüğünü yüklemektedir. Bu yükümlülük, negatif yükümlülük olarak adlandırılmaktadır. Negatif yükümlülük kapsamında devletin silahlı kuvvetinin aşırı/e başvurmaması gerekir1 (UN Office on Drugs and Crime, 2015). Aksi halde buradan kaynaklanan ölümler hukuksuz infazdır.

BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi tarafından yayınlanan “İstatistik Amaçlı Uluslararası Suç Sınıflaması” (The International Classification of Crime for Statistical Purposes - ICSS) isimli raporda hukuksuz infaz, öldürme veya ciddi yaralama kastının sonucu olarak bir kişinin hukuka aykırı ölümü olarak tanımlanmaktadır (UN Office on Drugs and Crime, 2017).

Çatışma durumlarında gerçekleştirilen hukuksuz infazlar ile diğer öldürme türleri arasında ayrım yapmak önemlidir. Çatışma durumlarında ortaya çıkan ölümler şu şekilde incelenebilir:

Savaş Operasyonlarından Kaynaklanan Ölümler: Savaş operasyonları sırasında yani çatışmanın tarafları arasındaki operasyonlar sırasında -sivil kurbanlar da dahil olmak üzere- kaydedilen ölümlerdir. Bu ölümler hukuksuz infaz olarak kabul edilmez.

na Bağlı Ölümler: Uluslararası İnsancıl Hukuku ihlal eden ve savaş suçu olarak kabul edilen çeşitli şekillerde savaşçıların diğer savaşçılar tarafından öldürülmesidir. Bunlar hukuksuz infazdır.

Savaşçılar Tarafından İşlenen Hukuksuz İnfazlar: Savaşçılar tarafından sivillerin veya muharebe operasyonlarında olmayan diğer kişilerin hedef alınarak öldürülmesidir2. Bu ölümler de hukuksuz infaz olarak kabul edilir.

Savaşçı Olmayanlar Tarafından Gerçekleştirilen Hukuksuz İnfaz: Çatışmaların bir parçası olmayanlar (siviller gibi) tarafından yapılan hukuksuz infazları ifade eder. Buradaki durum çatışmayla ilgili olmayan tüm hukuksuz infazları içerir3. Yukarıda sayılan, çatışma durumunda ortaya çıkan ölümlerden ilki dışında kalan üçü hukuksuz infaz olarak nitelendirilebilir.

BM Genel Kurulunun 2 tarihinde yayınladığı raporda, işgal güçlerinin ’da e karşı yaşama hakkını ihlal eden güç kullanımını artırdığı ifade edilmektedir. Raporda İsrail işgal güçlerinin Kudüs’ün doğusu da dahil olmak üzere işgal altındaki Batı Şeria’da 304 yi (232 erkek, 9 , 61 erkek ve 2 kız çocuk) öldürdüğü, 21’i gerçek mermiyle olmak üzere en az 21.829 Filistinliyi yaraladığı ifade edilmektedir. Keyfi olarak ihlali, uluslararası insan hakları hukuku tarafından yasaklanmıştır. BM İnsan Hakları Komitesi’ne göre Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye taraf devletlerin kolluk kuvvetleri tarafından keyfi olarak yaşamdan mahrum bırakılmayı önlemek için gerekli tüm tedbirleri alması beklenmektedir (UN General Assembly, 2023).

İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Ocak ve Mart 2024 tarihleri arasında 16 kişiyle 31 Ekim’de yapılan saldırılar hakkında görüşmüş ve saldırılar sonrasına ait uydu görüntülerini analiz etmiştir. HRW’a göre “savaş yasaları, sivilleri ve sivil nesneleri hedef alan, siviller ve savaşçılar arasında ayrım gözetmeyen veya beklenen askeri avantajla orantısız zarar verecek saldırıları yasaklar4. Ayrım gözetmeyen saldırılar, belirli bir askeri hedefe yönelik olmayan veya etkileri gerektiği gibi sınırlandırılamayan bir savaş yöntemi veya aracı kullanan saldırıları içerir.” HRW, vurulan yerde askeri bir hedefin olmamasının, yapılan saldırıyı hukuka aykırı olarak kasıtlı veya gelişigüzel hale getireceğini söylemektedir. Bu tür saldırılar, savaş suçudur (Human Rights Watch, 2024).

21 Kasım 2024 tarihinde Uluslararası Ceza Mahkemesi I. Ön Yargılama Dairesi ’ndeki durumlar ile ilgili olarak oybirliğiyle İsrail’in Roma Statüsü’nün 18 ve 19. maddeleri uyarınca yaptığı itirazları reddeden iki karar yayınlamıştır. Mahkeme, ve Yoav Gallant hakkında emri çıkarmıştır. Bu kararın ardındaki hukuki gerekçe, Netanyahu ve Gallant’ın Uluslararası İnsancıl Hukuku ihlal ederek insani yardımın engellenmesinde rol almalarıdır. Mahkeme gıda, su, elektrik ve yakıt ile belirli tıbbi malzemelerin eksikliğinin, ’deki sivil nüfusun yıkımına yol açacak şekilde hesaplanmış yaşam koşulları yarattığına ve bunun da yetersiz beslenme ve nedeniyle dahil olmak üzeresivillerin ölümüyle sonuçlandığına5 işaret etmiştir. Mahkeme, Netanyahu ve Gallant’ın Gazze’deki sivil nüfusa yönelik saldırıları kasten yönetme savaş suçundan sivil amirler olarak cezai sorumluluk taşıdıklarına inanmak için makul gerekçeler olduğunu değerlendirmiştir6. Netanyahu ve Gallant’ın, suçların işlenmesini önlemek ya da konunun yetkili makamlara iletilmesini sağlamak için ellerinde tedbirler bulunmasına rağmen bunu yapmadıklarını ifade etmiştir (ICC, 2024).

İsrail, 1948’den itibaren sürekli olarak Filistinli sivillere saldırılar düzenlemiş ve her seferinde çok sayıda insanın ölümüne sebep olmuştur. Özellikle Ekim 2023‘ten itibaren Gazze’ye yapılan saldırıların şiddetini artıran İsrail işgal güçleri, doğrudan sivil hedefleri vurmuş ve 50.000’i aşkın sivili katletmiştir. Tüm bu saldırılar nedeniyle Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde hakkında onlarca dava açılan İsrail, defalarca hüküm giymiştir.

KAYNAKÇA

  • Human Rights Watch (2024). Gaza: Israeli Strike Killing 106 Civilians an Apparent War Crime. Erişim Tarihi: 14.02.2025, https://www.hrw.org/news/2024/04/04/gaza-israeli-strike-killing-106-civilians-apparent-war-crime.
  • ICC (2024). Situation in the State of Palestine: ICC Pre-Trial Chamber I rejects the State of Israel’s challenges to jurisdiction and issues warrants of arrest for Benjamin Netanyahu and Yoav Gallant. Erişim Tarihi: 14.02.2025, https://www.icc-cpi.int/news/situation-state-palestine-icc-pre-trial-chamber-i-rejects-state-israels-challenges.
  • UN General Assembly (2023). Israeli Practices Affecting The Human Rights of The Palestinian People İn The Occupied Palestinian Territory, İncluding East Jerusalem Report of The Secretary-General. Erişim Tarihi: 14.02.2025, https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n23/285/83/pdf/n2328583.pdf.
  • UN Human Rights Office of High Commissioner (1976). International Covenant on Civil and Political Rights. Erişim Tarihi: 11.02.2025, https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights.
  • UN Office on Drugs and Crime (2015). Positive And Negative Obligations of The State. Erişim Tarihi: 11.02.2025, https://www.unodc.org/e4j/en/tip-and-som/module-2/key-issues/positive-and-negative-obligations-of-the-state.html.
  • UN Office on Drugs and Crime (2017). ICCS Briefing Note, Unlawful Killings in Conflict Situations. Erişim Tarihi: 11.02.2025, https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/crime/ICCS/Unlawful_killings_conflict_situations_ICCS.pdf.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Ölçek, Feyza. “Hukuksuz İnfaz”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 736-738. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.