el-Ali, Naci
İNG
Naji al-Ali
ALM
el-Ali, Naji
FRA
Naji al-Ali
ARA
ناجي العلي
YAZAR
Elif ATABAŞ
ORCID 0009-0001-0783-1128
Rumeysa USLU
ORCID 0000-0002-4102-977X
KİTAPTA
s. 455–457
nin sembol isimlerinden karikatür sanatçısı Naci el-Ali (1936-1987), ’in Celile bölgesindeki el-Şecerah köyünde dünyaya gelmiştir. 1948’deki Nekbe (Büyük Felaket) sırasında, onun da köyü İsrail tarafından işgal edilmiştir. in büyük çoğunluğu gibi topraklarını terk etmek zorunda bırakılmış1 ve güney Lübnan’daki Ayn el-Hilveh Mülteci Kampı’nda büyümüştür. İlk ini Kiliseleri Birliği’nin idaresindeki bir da tamamlamıştır. Beyrut ve Suudi Arabistan’da endüstriyel atölyelerde çalışarak mülteci kampındaki ailesine destek olmaya çabalarken boş vakitlerinde çizimle uğraşmıştır. 1959 yılında, Lübnan Güzel Sanatlar Akademisi’ne kaydolmuş, ancak sık sık na alındığı için buradaki eğitimini tamamlayamamıştır (Interactive Encyclopedia of the Palestine Question, t.y.).
1961’de yazar ve siyasi aktivist , Ayn el-Hilve kampını ziyaret ettiği sırada el-Ali’nin yaratıcı sanat yeteneğini fark etmiş ve onun üç eserini el-Hurriyya dergisinde yayımlamıştır. İki yıl sonra Kuveyt’e taşınan el-Ali, on bir yıl boyunca çeşitli gazeteler için çizimler yapmış ve 1963 yılından itibaren Et-Talia dergisinde yazmaya başlamıştır. 1969’da tanık-çocuk olarak da bilinen ünlü eseri Hanzala/Handala’yı tasarlamıştır. Bu yırtık pırtık kıyafetli, izleyen herkese sırtı dönük mülteci çocuk çizimiyle, İsrail işgalinin acımasızlığını, bölgedeki rejimlerin yozlaşmışlığını ve Filistin halkının çektiği acılara sessiz kalanlara eleştirisini yöneltmiştir. Hiçbir siyasi partiye bağlı olmayan, tamamen bağımsız çalışan el-Ali, Filistin halkına hitap etmeyi ve onların sesi olmayı amaçlamıştır. Keskin ve sembolik karikatürleriyle yaptığı hiciv, onu ünlü biri haline getirmiş; Filistin’de ve dünya genelinde geniş bir izleyici kitlesinin saygısını kazanmasına neden olmuştur. Bu başarı ayrıca birçok güçlü düşman edinmesine de yol açmıştır (Al-Ali, 2009: 118).
1974’te Lübnan’a dönen el-Ali, burada iç savaşa ve 1982’deki İsrail işgaline tanık olmuş, ardından yeniden Kuveyt’e yerleşmiştir. Sürekli tehdit edilen ve yetkililer tarafından lenen el-Ali, sınır dışı edilmiş ve Londra’ya yerleşmiştir. Burada çizmeye al-Qabas’ın uluslararası baskısında devam etmiştir (Al-Ali, 2009: 118). 22 Temmuz 1987’de çalıştığı gazetenin ofisine giderken suikasta uğramış ve ağır yaralı bir şekilde ye kaldırılmıştır. Saldırı sonucu bitkisel hayata giren usta çizer, 29 Ağustos 1987’de hayatını kaybetmiştir (el-Fassed, 2004). Sürekli tehditler aldığından öldürüleceğini bilen El Ali, 1983’te Kuveyt’e gittiğinde şu sözleri söylemişti: “Beni içeride öldürürlerse büyük bir tantana çıkacağını biliyorlar… Dışarıda öldürülürsem kimin yaptığı kolayca bilinemez” (Mandell, 1987). Gerçekten de öngörüsü tutmuş ve onu dışarıda öldürmüşlerdir. Ölümünden sonra, Uluslararası Gazete Yayıncıları Federasyonu (FIEJ) tarafından Altın Özgürlük Kalemi ödülüne layık görülmüştür (Al-Ali, 2009: 118).
Naci el-Ali çizimlerinde çoğunlukla Filistin mücadelesine yer vermiş olsa da aynı zamanda Arap milletlerin sorunları, rejimlerin durumu, Lübnan’ın bombalanması gibi meselelere de dikkat çekmiş ve yaşamı boyunca kırk binin üzerinde karikatür çizmiştir (Reşid, 2024). O her bir karikatürü ile adeta Filistinlilerin gönlüne taht kurmuştur. Ünlü karikatürist Joe Sacco, el-Ali’nin bu durumunu şu şekilde aktarır: “1990’ların başında, Filistin adlı çizgi roman serisi olacak çalışmam için işgal altındaki topraklara ilk seyahatimi gerçekleştirdiğimde, Filistinlilere hikâyelerini çizimlerle, karikatürlerle anlatacağımı söylemek konusunda oldukça tereddütlüydüm. Yaşadıklarını küçümsediğimi mi düşüneceklerdi? Meğer endişelenmeme hiç gerek yokmuş. Zira yöntemimi açıkladığımda, yüzlerinde genellikle anlayışla dolu bir gülümseme belirdi. Tabii ki, dediler. Bizim de kendi karikatüristimiz var. Naci el-Ali! Kendisi hakkında derin bir saygıyla, neredeyse kutsal bir tavırla konuşuyorlardı”2 (Al-Ali, 2009: vii).
Naci el-Ali olaylara sadece taraf-karşıt ikilemi ile bakmaz; evrensel, tarafsız ve eleştirel olmayı da önemserdi. Oğlu Halid, bu bağlamda babasından şu sözlerle bahsetmektedir: ‘’Babam hayatını Filistin’e adamıştı. Amacına sadıktı ve evine dönmeye hakkı olduğuna inanıyordu3. Ancak Filistin’den ve Filistin halkının başına gelen adaletsizlikten daha fazlasını da önemsiyordu. Dünyadaki yoksul insanlara sempati duyuyordu ve adaletsizliğe karşıydı. Zengin yoksul ayrımıyla mücadele etti daima. ’nin, İsrail’in saldırganlığına karşı çıktı, ama sadece onları eleştirmedi. Kendi tarafına da Filistin’in, Arap tarafının politikalarına da eleştirel baktı. Korkmuyordu bundan. Sadece karşısındakini değil, kendi tarafını da eleştirdi.’’ (Aydemir & Aparı, 2022).
Naci el-Ali, sanat çalışmalarına yüklediği anlamı şu sözlerle ifade etmiştir: “Ressam olmak istiyordum ama akademik olarak hiç eğitim alamadım, sonra karikatürist olmaya karar verdim. Tablolar sadece özel günler içindir ama politik karikatürler insanların günlük hayatlarında moralini yükseltebilir. Bu basit dili kullanarak insanları harekete geçirmenin benim görevim olduğunu gördüm” (Mandell, 1987).
sonrasında İstanbul Kültür Yolu Festivali kapsamında yayınlanan “Filistin Direnişinde Hanzala, Naci El-Ali” adlı albüm Filistinli karikatürist Naci el-Ali’yi, sanatını ve Filistin’i anlamak için önemli bir katkı sunmaktadır (Limon, 2024). Naci el-Ali’nin karikatürleri, Filistin direnişinin sembolü olmuştur ve tüm dünyaya çizimleriyle in ruhunu anlatmaya devam etmektedir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Yerinden Etme
- 2.Ayrıca bkz. Dijital Hikayeleştirme; Görsel Aktivizm; Görsel Paylaşımlar
- 3.Ayrıca bkz. Geri Dönüş Hakkı
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Al-Ali, Naji (2009). A Child in Palestine: The Cartoons of Naji Al-Ali. London: Verso Books.
- Aydemir, Mücahit & Aparı, Saadet Firdevs (2022). “Hanzala’nın Çizeri, Filistinli Karikatürist Naci el-Ali’nin Vefatının Üzerinden 35 Yıl Geçti”. AA. Erişim Tarihi: 05.03.2024, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/hanzalanin-cizeri-filistinli-karikaturist-naci-el-alinin-vefatinin-uzerinden-35-yil-gecti/2671894.
- el-Fassed, Arjan (2004). “Naji Al-Ali: The Timeless Conscience of Palestine”. The Electronic Intifada. Erişim Tarihi: 05.03.2024, https://electronicintifada.net/content/naji-al-ali-timeless-conscience-palestine/5166.
- Interactive Encyclopedia of the Palestine Question (T.Y.). Biyografi: Naji al-Ali. Erişim Tarihi: 04.03.2024, https://www.palquest.org/en/biography/14303/naji-al-ali.
- Limon, Özlem (2024). “Filistin Direnişinde Hanzala Albümü Tanıtıldı”. AA. Erişim Tarihi: 05.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/kultur/filistin-direnisinde-hanzala-albumu-tanitildi/3352018.
- Mandell, Joan (1987). “Naji Al-‘Ali Remembered”. Middle East Report 149. Erişim Tarihi: 13.09.2024, https://merip.org/1987/11/naji-al-ali-remembered/.
- Reşid, İbrahim (2024). “Filistin’e Hanzala’yı Hediye Eden Çizer: Naci el-Alî”. GZT. Erişim Tarihi: 19.01.2025, https://www.gzt.com/mecra/filistine-hanzalayi-hediye-eden-cizer-naci-el-al-3771155?utm.
OKUMA ÖNERİLERİ
- el-Ali, Naci (2024). Filistin Direnişinde: Hanzala. İstanbul: Farabi Kitap.
- Sacco, Joe (1993). Palestine: A Nation Occupied. Washington: Fantagraphics Books.
- Sacco, Joe (1996). Palestine: In the Gaza Strip. Washington: Fantagraphics Books.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Atabaş, Elif - Uslu, Rumeysa. “el-Ali, Naci”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 455-457. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.