İçeriğe geç
SA · SANAT4 dk okuma · s. 1089–1091

Mansur, Süleyman-1

İNG

Mansour, Sliman-1

ALM

Mansur, Suleiman-1

FRA

Mansour, Suleiman-1

ARA

سليمان منصور

YAZAR

Elif ATABAŞ

ORCID 0009-0001-0783-1128

KİTAPTA

s. 1089–1091

Atıf al

1947’de Ramallah yakınlarındaki Birzeit köyünde dünyaya gelen , Nekbe sonrası kuşağın önde gelen sanatçılarından biridir. Doğduğu köydeki doğal yaşamın ilk izlenimleri sanatçı üzerinde derin ve kalıcı bir etki bırakmıştır. Yılda iki kez yapılan şenlikli toplama günleri, köyün etrafındaki teraslı tepeler, incir ağaçları, badem çiçekleri ve yasemin kokusu bugün dahi sanatçının resimlerine ve hayat felsefesine yansımaktadır (Ankori, 2006: 60). Mansur’un tarzı, acımasız askerî işgali karşısında metaneti de simgelemektedir. Yaptığı çalışmalar, ulusal kimliğinin sembolü hâline gelmiş hem e hem de uluslararası sanatçılara ve aktivistlere ilham kaynağı olmuştur.

Büyükannesi, gülümsediği anılarıyla ve yetenekli bir çömlekçi olarak Mansur’un sanat yolculuğunda derin izler bırakmıştır. Mansur, büyükannesinin ölümünden yıllar sonra bile onu elinde turunçgillerle dolu bir sepet taşıyan, geleneksel işlemeli kıyafetler1 içindeki genç bir olarak tuvale aktarmıştır. Sanatçının kadın figürlerine dair her çalışmasında bu geleneksel giysiler yalnızca bir estetik tercih değil, aynı zamanda köklerine duyduğu özlemin ve geçmişi yüceltmenin bir ifadesidir. Onun fırçasından çıkan her kadın portresi, adeta zamana direnen bir kültürün ve kişisel hafızanın görsel bir manifestosudur (Ankori, 2006: 61-62). Mansur, eserlerinde yoğun olarak kadın figürü kullanmasını kadının vatanı ve yuvayı temsil etmesine bağlamaktadır. Böylece geçmişte Filistin’de yaşayan insanların ve şu anda yaşamaya devam edenlerin yani oraya kök salmış olanların günlük yaşamlarını tasvir etmektedir. Tüm bunları yaparken de kadını sembolik bir varoluş olarak yansıtan birleştirici unsur olarak görmekte ve bu çabası gerçekçi bir resim tarzı geliştirmesine olanak tanımaktadır (Döger, 2024).

Mansur’un dedesi Jerris (George) Mansur, ’da görmüş ve üç oğlunu da orada okumaya göndermiştir. Sanatçının babası Anis Mansur, 1930’lu yıllarda eğitimini tamamlayamadan Naziler tarafından sınır dışı edilmiş ve Filistin’e dönmüştür. Anis, 1951’de Süleyman henüz 4 yaşındayken vefat etmiştir. Babasının ölümünden sonra Evanjelik Luteryan manastırına yatılı olarak gönderilen Mansur, burada Avrupa sanat ve kültürü ile tanışmıştır. 1967 İsrail saldırganlığı sırasında Süleyman’ın yurt dışında bulunan 3 kardeşinin geri dönmelerine izin verilmemiştir. Eğitim için Chicago’ya giderse benzeri bir kaderi yaşayacağından korkan Mansur, Kudüs’te kalmaya karar vermiş ve eğitimini burada tamamlamıştır (Ankori, 2006: 65).

Mansur, Batı sanatına ilişkin aldığı sıkı eğitime paralel olarak, Arap-İslam sanatı ve kültürü hakkında da bilgi edinmeye başlamıştır. 1966’da amcası Nadjip Mansur’un Şam’da düzenlediği fuara katılmış ve Şam camilerinin İslami mimarisi genç sanatçının İslam sanatına olan ilgisini derinleştirmiştir. 1970’lerde artık Filistin sanat hareketinde önemli bir yere gelmiştir. Ressam olarak yaptığı çalışmaların yanı sıra benzer düşüncelere sahip sanatçılarla, Filistin kültürünün Arap, İslam, ve yerli halka dayanan temellerini araştırmıştır (Ankori, 2006: 67).

“Herkes toprak için savaşıyor” diyen sanatçı, toprağı ilham kaynağı olarak görmüştür. Köyde doğması ve toprakla içli dışlı olması çocukluk anılarını şekillendirdiği için bu anılar onunla her yere gitmektedir. Ayrıca Mansur’un bir başka ilham kaynağı da Kudüs’te yaşayan Filistinlilerin çektiği büyük zorluklara rağmen bundan hiç şikayet etmemeleridir (Döger, 2024). Sanatçının tuvallerine bakıldığında yeteneğini naif bir yansıtmanın ötesine taşıdığı ve sanatın dilini ustalıkla kullandığı görülmektedir. Örneğin zeytin hasadını konu aldığı eserinde âdeta zeytin toplamanın koreografisini yapmakta; böylece yaşanan gerçekliği Filistinlileri topraklarına bağlayan zarif bir ritüel olarak göstermektedir (Ankori, 2006: 72).

Mansur, eserlerinde “kültürel sumud” (Filistinlilere özgü ) tarzını yakalayan bir intifada sanatçısı olarak görülmektedir. 1987’de İsrail malzemelerini boykot eden ve yerine Filistin doğal malzemelerini kullanan “Yeni Görüşler Kolektifi”nin bir parçası olmuştur. Bu bağlamda, toprağın kullanılması ve Filistinlilerin toprağa bağlılığının gösterilmesi, en iyi anlatım tarzı olacaktır. Ana vatanın toprağından ulusal sanatı oluşturmak ve boykot edilen sanat malzemelerinin yerine geçecek bir şey arama çabası sanatçıları güdülemiştir. Mansur sezgisel olarak daha çok çamurla çalışmayı seçmiş; ancak daha sonra seçiminin aslında büyükannesinin etkileyici çalışmalarının doğal bir devamı olduğunu fark etmiştir. İşlemeli kumaş parçaları, arkeolojik parçalar, solmuş fotoğraflar, paslı bir anahtar gibi unsurların hepsi de kayıp evlere ve kayıp vatana gönderme yapan öğeler hâline gelmiştir (Ankori, 2006: 80). Aynı zamanda boğumlu kökleri ve ıstıraplı gövdesiyle toprağa bağlılığı imgeleyen zeytin ağacının defalarca resmedilmesi de bu çerçevede değerlendirilebilir. Böylece sumud, görsel bir biçim kazanmaktadır. Mansur’un tarzıyla yapılan resimler, özgünlüklerine rağmen, seleflerinin belirlediği eğilimleri sürdürmekte ve Filistin deneyimlerinin (zorla yerinden edilme ve kırsal ana vatan anılarını de içeren) en önemli görsel sanat eserlerini oluşturmaktadır (Ankori, 2006: 74). Çeşitli kültürel ve dinî kaynakları sentezlemek Mansur’un sanatını zenginleştimiş ve ona hem kişisel hem de kolektif bir önem kazandırmıştır.

Mansur’un sanat pratiğine iç ve dış sosyo-politik gelişmeler yön vermiştir. Aralık 1987’de yaşanan ’dan etkilenen Mansur ve birçok sanatçı, önceleri isyanın ruhunu yansıtabilecek imgeler üzerinde çalışmıştır. Mansur, yağlı boya ressamı olarak takdire şayan kariyerine rağmen, boykot ve İntifada gibi yaşanmışlıkları merkeze alan deneysel çalışmalara yönelmiştir. Toprak ve saman gibi malzemeleri keşfetmesi de bu deneyimlerle ilişkilendirilebilir (Ankori, 2006: 80).

Mansur’un resimlerinde Filistin, genellikle bir kalbin içinde Kubbetü’s-Sahre ile sembolize edilmektedir. Toprak ve kalbi ayrılmaz bir motifte birleştiren Mansur’un kullandığı imgeler aşırı vatanseverlik ile aşırı üzüntü arasında gidip gelmektedir. Her ne kadar Mansur’un sanatsal gelişiminde üslup değişiklikleri görülse de Filistinli i ve kırsal manzaraları tasvir eden ilk dönem figüratif yağlı boya tabloları ile son dönem çamur kompozisyonları arasında birçok ortak nokta bulunmaktadır (Ankori, 2006: 90). Mansur’un asıl amacı, Filistinlileri insanlıktan çıkarmaya2 çalışan in ve Batılıların bu tavrına karşı mücadele etmektir (Döger, 2024).

DİPNOTLAR

  1. 1.Bkz. Tatrîz
  2. 2.Bkz. İnsandışılaştırma

KAYNAKÇA

  • Ankori, Gannit (2006). Palestinian Art. London: Reaktion Books.
  • Döger, Gülçin Kazan (2024). “Filistinli Ünlü Ressam Süleyman Mansur, Unutulmayan Eserlerinin Hikayelerini AA’ya Anlattı”. AA. Erişim tarihi: 09.09.2024, https://www.aa.com.tr/tr/yasam/filistinli-unlu-ressam-suleyman-mansur-unutulmayan-eserlerinin-hikayelerini-aaya-anlatti-/3282858.
  • Mansour, Sliman (2025). About the Artist. Erişim Tarihi: 09.09.2024, https://slimanmansour.com/about-the-artist-sliman-mansour/.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Atabaş, Elif. “Mansur, Süleyman-1”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1089-1091. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.