Guernica
İNG
Guernica
ALM
Guernica
FRA
Guernica
ARA
غرنيكا / جورنيكا
“Guernica”, İspanya’nın Bask bölgesinde bulunan ve resmî adıyla “Gernica” olarak bilinen bir kasabadır. ’nun (1881-1973) yaptığı anıtsal resim ilhamını ve ismini buradan almıştır.
İspanya İç Savaşı (1936-1939) döneminde, Alman ve İtalyan güçlerce desteklenen General Francisco Franco’nun yönlendirmesiyle Guernica kasabası, 26 Nisan 1937 tarihinde Hitler Almanya’sının Nazi Condor Lejyonu tarafından saatlerce bombalanmıştır (Tabak, 2022: 57). Aralarında çok sayıda un da olduğu sivillerin bulunduğu Pasialeku pazar yeri başta olmak üzere tüm kasabaya yüksek etkili, yanıcı bombalar atılmış ve bu yerleşim alanı üç gün boyunca yanmıştır. Yıkıntılar ve bombardımanın etkisiyle sivil halk kaçamamış, çevredeki tarlalara kaçabilenler ise uçaklar tarafından makineli silahlarla taranmıştır. Böylece kasabanın önemli bir kısmı yok edilmiştir. Üç buçuk saat süren saldırıda iki bine yakın sivil öldürülmüştür (Yüksel G. & Jajju, 2018: 163).
Katliamın gerçekleşmesinden kısa süre önce İspanyol ressam Pablo Picasso, İspanya hükümetinin isteğiyle Paris’te düzenlenecek Dünya Fuarı’nın İspanya bölümüne bir duvar resmi yapması için görevlendirilmiştir (San, 1985: 21). Modern teknoloji ve uçak mühendisliği alanındaki son gelişmeler bu fuarın resmî temasını oluşturmaktadır. Fuardayken katliam haberini duyan Picasso, duvar resminin konusuna karar vermiştir. Guernica adını verdiği resim, bittiğinde fuarın resmî temasını ironik bir yaklaşımla ele alması ve sivil halkın çektiği acıyı ve trajediyi etkili biçimde göstermesiyle dünya çapında dikkati çekmiştir (Yüksel G. & Jajju, 2018: 163). John Berger’in tabiri ile yapıtta; “Kent yoktur, uçaklar yoktur, patlama yoktur; günün, yılın, yüzyılın belli bir zamanına ya da İspanya’da olayın geçtiğine dair hiçbir gönderme yoktur. Suçlanacak düşman yoktur. Kahramanlık da yoktur. Yine de yapıt bir protestodur.” (Berger, 2003: 179).
Hayatını kaybeden sivillerin trajedisinin gri ağırlıklı tasarım ile aktarıldığı 349 santimetre yüksekliğinde ve 776 santimetre genişliğindeki (Esteban, t.y.) anıt resim 20. yüzyıla damgasını vurmuş, sanatçının Guernica kasabasındaki katliamı içselleştirmesiyle yalnızca bir duvar resmi olmanın ötesine geçmiş ve sivil katliamların sembolü olmuştur (Eken, 2023: 890). Gerçekten de sembollerin dili çok önemlidir; çünkü “kültür coğrafyalarının” ötesine geçme potansiyeli taşımaktadırlar ve yaygınlaşan “sosyal öğeler” olarak işlev görmektedirler. Picasso’nun hiçbir zaman bu resimde yer alan detayların anlamına dair bir açıklama yapmaması, eserin üzerine yapılan yorumları sürekli kılmıştır. Böylece içerdiği sembollerle Guernica’nın kendisini anlatmasına izin vermiş; eser, herhangi bir zamana ya da mekâna bağlı kalmaksızın dünyanın her yerinde gerçekleşen katliamların acısını yansıtan bir sembol hâline gelmiştir (Uçar, 2004).
Güney ’da 1955 yılında Picasso’nun Guernica tablosundan esinlenilerek bir duvar halısı dokunmuştur. Picasso, orijinal tablosundan esinlenilen tasarımın üretimini bizzat denetlemiştir. 13 Eylül 1985 tarihinde Guernica’nın replikası olan duvar halısı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) binasının girişine yerleştirilmiştir (UN, t.y.). 5 Şubat 2003’te Dışişleri Bakanı Colin Powell, Irak’a açılacak savaş konusunda bilgi vermek üzere BMGK’da açıklama yapmadan önce, sunumun gerçekleştirileceği bölümde asılı duran Guernica’nın replika halısının üzerinin mavi bir fon ile (ABD’nin ısrarı üzerine özel olarak dikilmiş bir fon) örtülmesi tartışmalara neden olmuştur. Bunun üzerine sanat tarihçisi Alan Antliff, “görünüşe göre ABD Dışişleri Bakanı, Picasso’nun sanatsal beyanı önünde Irak’la savaşa girme konusunda isteksizdi” yorumunu yapmıştır (Winkler, 2023). Resim ile ilgili başka bir tartışma ise 2021 yılında eserin bu kez barış ve güvenliğin sağlanmasından sorumlu BMGK’da asılı olduğu yerden indirilmesiyle yaşanmıştır (Küçük, 2021). Bu durum, dönemin BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de dâhil olmak üzere pek çok kişinin tepkisini çekmiştir. Guterres, CBS News’e “Bunun ortadan kaybolması korkunç, korkunç… Onu burada tutmak için çok çabaladık, denedik, denedik ama başaramadık.” beyanında bulunmuştur (Falk, 2021). Konu ile ilgili son açıklama 2022 yılında eserin sahibi olan Nelson A. Rockefeller Jr.’dan gelmiştir. Açıklamaya göre eser yalnızca koruma ve temizlik amacıyla kaldırılmış ve BM’ye geri gönderilmiştir (Dafoe, 2022).
Guernica tablosu, zamanla evrensel bir savaş karşıtı simge haline gelmiştir. ile birlikte ’in ’de gerçekleştirdiği katliamlar karşısında yeniden güncel bir protesto sembolü olarak dünya gündemine taşınmıştır. Bu süreçte karikatürist ve sanatçı Mohammad Sabaaneh, Guernica’nın Filistin sembolleriyle yeniden yorumlanmış hâlini BMGK salonunda sergilemiştir. Eserin sergilenme tarihi, Nekbe’nin 75. yıl dönümü olarak seçilmiştir. Sanatçı eserini, “Filistin’de devam eden Nekbe’yi dijital çizimle somutlaştırmaya çalıştım ve mavi-gri rengi de İsrail işgalini ifade etmek için kullandım” diyerek betimlemiştir (AAUP, 2023).
İsrail tarafından aralıksız sürdürülen bombardıman sonucunda Filistin’de katledilen sivillerin sesini duyurmak amacıyla 7 Aralık 2023’te İspanya’da (Guernica-Filistin Yurttaş İnisiyatifi’nin öncülüğünde) bir etkinlik düzenlenmiştir. Etkinlik için “sivil halka karşı ilk büyük bombalamanın yapıldığı yer” yani Guernica’daki Pasialeku pazar alanı seçilmiştir. Binlerce kişinin vücutlarıyla oluşturdukları mozaik, bir yorumcunun açıkladığı gibi, “İsrail’in ’ye yönelik saldırılarında ölenlerin acısını ve Filistin bayrağını” tasvir etmektedir (Walsh, 2023). İnsanlar, giydikleri yeşil, kırmızı, siyah ve beyaz yağmurluklarla Filistin bayrağını resmederken, insan mozaiğinin köşesine bir de detay eklemiştir. Bu çarpıcı detay, Guernica’daki “ölmüş yavrusunu kucağında tutarken ağlayan anne” tasviridir.
Lev Nikolayeviç Tolstoy (2013: 131), Sanat Nedir? adlı eserinde “Sanatçının dile getirdiği duygu başka insanlara geçer; böylece de insanlar o duyguyu yaşarlar.” ifadelerini kullanmıştır. Guernica, Ekim 2023 tarihinden itibaren Gazze’deki soykırım karşısında hissedilen hüznü ve duygudaşlığı en güçlü biçimde ifade eden sanat eserlerinden biri olmuştur. Eser, farklı ülkelerden ve inançlardan insanların, Filistin’de yaşanan soykırıma karşı verdikleri mücadelenin evrensel bir sembolü haline gelmiştir. Sivil halka uygulanan katliam ve acıyı yansıtmasıyla zamansız bir ortak anlatım sunan Guernica, artık bir kasabanın ismi ya da o kasabada yaşanan katliamın tablosu olmanın ötesine geçmiş ve Gazze’nin de sessiz çığlığına dönüşmüştür.
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Arab American University (2023). A Painting by the Caricaturist Mohammad Sabaaneh Is Displayed in the Corridors of the United Nations. Erişim Tarihi: 11.05.2024, https://www.aaup.edu/News/painting-caricaturist-mohammad-sabaaneh-displayed-corridors-united-nations.
- Berger, John (2003). Picasso’nun Başarısı ve Başarısızlığı, çev.: Yurdanur Salman & Müge Gürsoy Sökmen. İstanbul: Metis Yayınları.
- Dafoe, Taylor (2022). “The Abrupt Removal of the U.N.’s 25-Foot Tapestry of Picasso’s ‘Guernica’ Caused an Uproar. Now, the Mystery Has Been Solved”. ArtNet. Erişim Tarihi: 09.05.2024, https://news.artnet.com/art-world-archives/guernica-tapestry-un-returned-2069976.
- Eken, Gökhan (2023). “Guernica Tablosunu ve Oppenheimer Filmini Birlikte Anlamak”. Rumelide Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (36), 887-896.
- Esteban Leal, Paloma (T.Y). “Guernica”. Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía. Erişim Tarihi: 11.05.2024, https://www.museoreinasofia.es/coleccion/obra/guernica.
- Falk, Pamela (2021). “Picasso’s Anti-War “Guernica” Tapestry Removed from U.N. Headquarters after Decades on Display”. CBS News. Erişim Tarihi: 11.05.2024, https://www.cbsnews.com/news/guernica-picasso-anti-war-tapestry-removed-from-u-n-headquarters-after-decades-on-display/.
- Küçük, Bahtiyar (2021). “Picasso’nun ‘Guernica’sı 36 Yıl Sonra BM Güvenlik Konseyi Duvarından İndirildi”. Euronews. Erişim Tarihi: 10.05.2024, https://tr.euronews.com/2021/02/26/picasso-nun-guernica-s-36-y-l-sonra-bm-guvenlik-konseyi-duvar-ndan-indirildi.
- San, İnci (1985). Sanat ve Eğitim. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
- Tabak, Süleyman (2022). “Bir Savaş Vesikası Olarak Pablo Picasso’nun Guernica Eserindeki Sembollerin İncelenmesi”. Otuzyedi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1 (1), 55-70.
- Tolstoy, Lev Nikolayeviç (2013). Sanat Nedir?, çev.: Mazlum Beyhan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- Uçar, Tevfik Fikret (2004). Görsel İletişim ve Grafik Tasarım. Ankara: İnkılap Kitabevi.
- UN (T.Y). Guernica (Tapestry after ‘Guernica’ by Pablo Picasso). Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://www.un.org/ungifts/guernica-tapestry-after-guernica-pablo-picasso.
- Walsh, David (2023). “Thousands in Guernica, Spain Draw Link Between 1937 Fascist Bombings and Gaza Genocide”. World Socialist Web Site. Erişim Tarihi: 11.05.2024, https://www.wsws.org/en/articles/2023/12/09/qyit-d09.html.
- Winkler, Claudia (2003). The ‘Guernica’ Myth. Washington Examiner. Erişim Tarihi: 11.05.2024, https://www.washingtonexaminer.com/news/1636181/the-guernica-myth/.
- Yüksel Gemalmayan, Reyhan & Jajju, Bassıl Abdullah Fathi (2018). “Guernica ve Irak Özgürlük Anıtında Sanatsal Anlatım Gücü”. Kesit Akademi Dergisi, (16), 160-173.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Akşam TV (2024). Guernica Tablosunun Önünde Filistin’e Destek Gösterisi Düzenlendi. Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://www.aksam.com.tr/aksam-tv/dunya/guernica-tablosunun-onunde-filistine-destek-gosterisi-duzenlendi/71327.
- Aydoğan, Vahap (2023). “Picasso’dan ‘Guernica’ya… Bir Katliam ve Trajedinin Vesikası”. Independent Türkçe. [Resim]. Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://www.indyturk.com/node/675431/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/picassodan-guernicaya%E2%80%A6-bir-katliam-ve-trajedinin-vesikas%C4%B1.
- Lesso, Rosie (2024). “Why Did Picasso Paint Guernica?”. The Collector. [Resim]. Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://www.thecollector.com/why-did-picasso-paint-guernica/. Middle East Monitor Over (2023). 3,000 People Form Human Mosaic in Spain to Support Palestine. Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://www.middleeastmonitor.com/20231208-over-3000-people-form-human-mosaic-in-spain-to-support-palestine/.
- Peoples Dispatch (2023). Guernica stands in solidarity with Gaza. [Resim]. Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://peoplesdispatch.org/?s=Guernica.
- Pressenza (2022). Activists Fall “Inert” in Front of Guernica in Peace Protest. Erişim Tarihi: 12.03.2025, https://www.pressenza.com/2022/06/activists-fall-inert-in-front-of-guernica-in-peace-protest/.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Gidiş, Pınar Ayşe. “Guernica”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 657-661. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.