İçeriğe geç
SA · SANAT3 dk okuma · s. 661–663

Güçlüklerin Devesi

İNG

Camel of Hardship

ALM

Kamel der Mühsal

FRA

Chameau des Lourds Fardeaux

ARA

جمل المحامل

YAZAR

Elif ATABAŞ

ORCID 0009-0001-0783-1128

KİTAPTA

s. 661–663

Atıf al

’un Jamal al-Mahamel (Güçlüklerin Devesi) ya da dünyaca tanınan ismiyle Camel of Hardships adlı eseri zulmü karşısında sanatının efsanevi ve güçlü bir sembolüdür. Sanatçı, siyasi mesajlar içeren bu tablosunu 1973’te yapmıştır. Filistin ve dünya sanat tarihinde yer edinen bu eser, bugün Birzeit’deki Filistin Müzesi’nde sergilenmektedir (The Palestinian Museum, t.y.).

Mansur eserlerinde bazı unsurları sıklıkla kullanmıştır: (1) ve portakal ağaçları gibi imgeler aracılığıyla in toprakla olan tarihsel ve kültürel bağlarını yansıtmıştır. Bu motifler, yalnızca bölgenin doğal zenginliğini değil, aynı zamanda direniş, süreklilik ve aidiyet gibi temaları da görselleştirmektedir. (2) Ayrıca hem kültürel kimliğin korunması hem de devrimci mücadelenin bir simgesi olarak gördüğü için geleneksel giysiler içindeki figürünü1 de çokça kullanmıştır. (3) Sürekli referans aldığı Kudüs ve Kubbetü’s-Sahre gibi değer yüklü sembol mekânlar, sanatçının eserlerinde Filistin’in tarihsel ve manevi mirasını temsil etmekle kalmamakta, aynı zamanda sürgündeki halkın vatan özlemini ve geri dönüş arzusunu2 da ifade etmektedir (Slimanmansour, t.y.). Mansur’un başvurduğu imgeler nin kolektif hafızasını canlı tutmayı amaçlamaktadır. Bu amacını somutlaştırdığı eserlerinden biri olan Güçlüklerin Devesi, sanatını estetik bir ifadenin ötesine taşıdığı ve politik bir söyleme dönüştürdüğü örneklerden biridir.

Dünya çapında üne kavuşan bu resim, “Kudüs Filistin’in sembolü, Kubbet’üs-Sahra da Kudüs’ün sembolüdür” diyen sanatçının bu fikrini yansıtmaktadır. Mansur, eserini şu sözlerle anlatır: “Çok belirgin siyasi anlamları olan ilk tablom, Kudüs’ü sırtında taşıyan yaşlı adamdı. ve pek çok ülkede yaşayan geniş bir ailem var. Bu yüzden fark ettim ki Filistin dışında yaşayan herkesin tüm siyasi baskılardan uzak olduğu sanılıyor ama onlar nerede olursa olsun Filistin’i sırtlarında taşıyorlar. Eğer yseniz, sadece var olduğunuz için bile bir problemsiniz. Bu yüzden yurt dışında yaşayan Filistinlilerle ilgili bu gerçeği göstermek istedim” (Kazan Döger, 2024).

Mansur, bu eseri aracılığıyla Filistin’in tarihinin yükünü ve mücadelesini yansıtmayı, Filistin topluluğunda korkulan ama özlemle beklenen bir geleceği göstermeyi amaçlamıştır. Tablodaki adamın yaşı, Filistinlilerin bitmek bilmeyen mücadelesini temsil etmektedir. Bu ihtiyar Filistinlinin hali onun geçmişin ağırlığı altında ezildiğini de göstermekte, Filistin bayrağına sarılı halatı sımsıkı tutan yumrukları, kararlılığını simgelemektedir. Ayrıca yaşlı adamın sırtındaki badem şeklinde şehir ile temsil edilen Kudüs, özellikle 1967 İsrail işgali sonrası, Filistinliler tarafından taşınan kayıp vatan fikrini yansıtmaktadır. Toplumsal gerçekçilik ile sembolizmi çok güzel bir biçimde birleştiren Mansur’un sanat tarzı, Rus sanatı ve Meksikalı Diego Rivera’nın yönteminden izler taşımaktadır (Zawyeh Store, t.y.). Öte yandan Mansur’un anlatım dili şairlere özgü özellikler de barındırmaktadır. Bu nedenle Güçlüklerin Devesi adlı eseri, ünlü Filistinli şair Emile Habibi tarafından da oldukça beğenilmiştir. Ağır yükleri zorlu koşullarda taşıma yeteneğine sahip deve metaforu, Filistin halkının dayanıklı ruhundan beslenen direnişini çok çarpıcı bir biçimde görselleştirmektedir. Böylece bu metafor, sanat eserine hem sembolik hem de entelektüel bir derinlik kazandırmaktadır (Zawyeh Store, t.y.)

Bu değerli eser, Filistin ve Orta Doğu sanat tarihinde önemli bir yere sahiptir. Mansur, bu güçlü çalışmasıyla Filistin tarihinin yükünü taşıyan, sayısız zorluğa rağmen umudu yaşatan insanların direncini ustalıkla yansıtmayı başarmıştır. Kutsal Şehir’i sırtında taşıyan, başına bir ip bağlamış yoksul, yaşlı, yalın ayak adamın görüntüsü, gitgide direncin ve gerçeğe tutunmanın bir sembolü hâline gelmiştir. Tablonun tasvir ettiği sahne insanların hafızasına kazınmıştır. Yıllar geçtikçe bu sahne daha da pekişmiştir. 2021’deki Birlik İntifadası sırasında, Güçlüklerin Devesi’nin dijital olarak değiştirilmiş bir versiyonu sosyal medyada paylaşılmıştır. Bu versiyonda, Gazze Şeridi’nden bir Filistinli savaşçı Kutsal Şehir’i sırtında taşırken, orijinal tabloda şehri taşıyan yaşlı adam dinlenmektedir. Bu değiştirilmiş görüntü, ulusu sırtında taşıyan ve alnına bağlayan yeni bir nesli simgelemektedir (Farraj, 2023).

KAYNAKÇA

  • Farraj, Khaled (2023). “Sliman Mansour’s Role in Shaping Palestinian National Symbols”. Institute for Palestine Studies. Erişim Tarihi: 21.03.2025, https://www.palestine-studies.org/en/node/1654209.
  • Kazan Döger, Gülçin (22024). “Filistinli Ünlü Ressam Süleyman Mansur, Unutulmayan Eserlerinin Hikayelerini AA’ya anlattı”. AA. Erişim Tarihi: 21.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/yasam/filistinli-unlu-ressam-suleyman-mansur-unutulmayan-eserlerinin-hikayelerini-aaya-anlatti-/3282858.
  • Slimanmansour (T.Y). Celebrate the Powerful art of Palestinian Identity and Resistance. Erişim Tarihi: 09.09.2024, https://slimanmansour.com/about-the-artist-sliman-mansour/.
  • The Palestinian Museum (T.Y). Camel of Hardships. Erişim Tarihi: 10.09.2024, https://www.palmuseum.org/en/collections/collections/camel-hardships.
  • Zawyeh Store (T.Y). Home // Sliman Mansour / Camel of Hardship by Sliman Mansour – Limited Edition Print. Erişim Tarihi: 21.03.2025, https://zawyeh.store/product/camel-of-hardship-by-sliman-mansour/.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Ankori, Gannit (2006). Palestinian Art. London: Reaktion Books
  • Mitwasi, Faten Nastas (2008). Sliman Mansour. Almanya: Michael Imhof Verlag.
  • Shihab Nye, Noami (2002). The Flag of Childhood: Poems from the Middle East. New York: Aladdin Paperbacks.
  • Tansel, Mina (2018). “Resimle Bilinçlenmek Resimle Direnmek”. Sanattan Yansımalar. Erişim Tarihi: 21.03.2025, https://www.sanattanyansimalar.com/yazarlar/mina-tansel/resimle-bilinclenmek-resimle-direnmek/1782/.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Atabaş, Elif. “Güçlüklerin Devesi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 657-663. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.