Picasso Filistin’de
İNG
Picasso in Palestine
ALM
Picasso in Palästina
FRA
Picasso en Palestine
ARA
بيكاسو في فلسطين
“Picasso in Palestine” (Picasso Filistin’de), ünlü İspanyol ressam ’nun Hollanda’nın Eindhoven kentindeki Van Abbe Müzesi’nde bulunan Buste de Femme (1943) (Urquhart, 2011) adlı tablosunun Ramallah’a getirilmesinin sıra dışı hikayesini anlatır. 2009’da başlayan iki yıllık hazırlık sürecinin ardından 2011’de Ramallah, Kudüs’ün doğusu ve ’de gerçekleştirilen bu kapsamlı proje, iki günlük bir bildiri yayını, “ Konuşmaları” başlıklı tartışmalar ve sergilerden oluşmuştur. Filistin Uluslararası Sanat Akademisinin o dönemki sanat yönetmeni Khaled Hourani, projenin fikir aşamasından uygulanmasına kadar tüm süreçlerine öncülük ederek bu etkinliği hayata geçirmiştir (Aikens, 2011). Dünya kamuoyunu işgal altındaki ’in gerçekleriyle yüzleştirmeyi hedefleyen bu proje, bir sanat etkinliğinin sınırlarını aşmış (Barjeel Art Foundation, t.y.); kapsamlı kültürel bir girişim ve derin politik anlamlar taşıyan bir etkinliğe dönüşmüştür1.
Hollanda’nın önde gelen sanat kurumlarından biri olan Van Abbe Müzesi’nden Ramallah’taki Uluslararası Filistin Sanat Akademisi’ne uzanan iki yıllık serüvenin ilk zamanlarında yapılan yorumlar, 7,1 milyon dolarlık bir Picasso eserini işgal altındaki Filistin’e getirmenin ne denli imkânsız bir girişim olduğu yönündedir (Tolan, 2011). Buste de Femme’in Filistin’e yolculuğunun hikâyesi, sigorta prosedürleri, protokoller ve in gündelik hayatlarında yıllardır deneyimledikleri gibi birtakım haksız uygulamaları gündeme getirmiştir2. Bu proje sayesinde, İsrail işgalinin ürünü olan karmaşık bürokrasi görünür hâle gelmiş; eserin sergilenme süreci, güçlerin Filistin’deki acımasız ve çirkin yüzünü gösteren3 siyasi bir eyleme dönüşmüştür.
24 Haziran 2011’deki açılış törenine, uluslararası medya temsilcileri, sanatseverler ve kontrol noktalarından yasa dışı yollarla geçme riskini göze alan katılmıştır. Hourani ve Van Abbe Müzesi Müdürü Charles Esche, açılış konuşmasında şu mesajı vermiştir: “Eğer Picasso Filistin’e gelebilir ve aşılamaz denilen engeller aşılabilirse, bu durum sanatın, müzelerin ve yeni kamusal alanların oynayabileceği dönüştürücü rolü gösterir.” Bu etkinlik, aslında bir müzedeki standart sigorta ve sergileme süreçlerinin, Filistin’in içinde bulunduğu siyasi durum nedeniyle nasıl girift bir hâle geldiğini ortaya koymaktadır (Aikens, 2011). Filistin söz konusu olduğunda eserin nakil sürecinin çetrefilli yollardan işlemesi ve ’daki hukuki düzenlemelerin uluslararası standartlara uymaması gibi sorunlar, işgal koşullarını ifşa eden bu projeyi kültürel bir meşruiyet arayışına dönüştürmüştür.
Hourani, “İmkânsızlıkların içinde imkânlar vardır!” sözünü ilke edinerek, Avrupa sanatına ait bir başyapıtın Filistin’e getirilme sürecini başarıyla yürütmüştür. Bu proje, sadece sanatsal bir etkinlik değil, işgal altındaki bir halkın “normallik” arayışının bir yansımasıdır (Apostol & Thompson, 2011: 154-155). Katılımcıların “Neden Picasso?” sorularına Hourani’nin “Normal olan bir Picasso’nun buraya gelmesi, anormal olan ise işgalin devam etmesidir.” şeklindeki yanıtı, projenin siyasi boyutunu ortaya koymaktadır (Apostol & Thompson, 2011: 154). Hourani’nin sergi açılışındaki “Konu tablo değil, koşullar. Konu devlet. Konu özgürlük!” şeklindeki sözleri bu bağlamda anlam kazanmaktadır (Apostol & Thompson, 2011: 154-155). Bu süreç, Picasso in Palestine (2012) belgeselinde de ayrıntılı biçimde ele alınmıştır (Palestine Cinema, t.y.). Filmde, değerli bir sanat eserinin neredeyse imkânsız yolculuğu ve bağımsız Filistin hayalini sürdüren bir kuşağın kararlılığı anlatılmıştır4 (Apostol & Thompson, 2011: 155). Charles Esche, etkinliğin planlanma aşamasındaki düşüncelerini şu şekilde dile getirmiştir: “Picasso’muz Ramallah’a yaptığı yolculukla değişecek, ekstra bir anlam kazanacak ve hikâye bu andan itibaren resim tarihinin bir parçası olarak kalacak. Böyle bir projeyle yeni tarihler inşa ediyormuşuz gibi geliyor.” (Tolan, 2011). Etkinliğin sonunda ise Van Abbe Müzesi Küratörü Diana Franssen, “Eser artık aynı değil; geri döndüğünde yeni bir tarih ve anlam kazandı.” şeklindeki sözleriyle projenin yarattığı etkiyi dile getirmiştir (Marstine, 2017: 177). Proje, Van Abbe Müzesi ile sanatçılar arasındaki iş birliğiyle gerçekleştirilmiş ve geleneksel müze uygulamalarının sorgulanmasını sağlamıştır. Bu anlamda, Marstine’in (2017: 177) de ifade ettiği gibi Picasso in Palestine projesi sanat dünyasındaki hiyerarşileri altüst etmiştir.
Picasso in Palestine, Picasso’nun Buste de Femme adlı eserinin Filistin topraklarına yaptığı maceralı yolculuğu, işgalciler tarafından Filistin halkına dayatılan kısıtlamaları ve imkânsızlıklar içerisindeki bir sanat akademisinin engelleri aşma kararlılığını göstermiştir. Bu proje, bir yandan Filistin halkının yaşadığı adaletsizlikleri görünür hâle getirirken, bir yandan da işgal altındaki bir toplumun sanatı bir aracına dönüştürebileceğinin kanıtı olmuştur.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Küresel Dayanışma; Uluslararası Dayanışma Hareketi
- 2.Bkz. İzin Rejimi; Hareket Kısıtlaması
- 3.Bkz. ; Devlet Terörü; İsrail Demokrasisi; İsrail Sorunu; İşkence; Mülksüzleştirme; Siyonist İşgal; Yerinden Etme
- 4.Bkz. Pasif Direniş; Sivil Karşı Koyuş; Sumud
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Aikens, Nick (2011). “Picasso in Palestine”. Frieze. Erişim Tarihi: 27.05.2025, https://www.frieze.com/article/picasso-palestine.
- Apostol, Corina L. & Thompson, Nato (2019). Making Another World Possible: 10 Creative Time Summits, 10 Global Issues, 100 Art Projects. New York: Routledge.
- Barjeel Art Foundation (T.Y). Khaled Hourani. Erişim Tarihi: 27.05.2025, https://www.barjeelartfoundation.org/artist/palestine/khaled-hourani/.
- Marstine, Janet C. (2017). Critical Practice: Artists, Museums, Ethics. New York: Routledge.
- Palestine Cinema (T.Y). Picasso in Palestine (2011). Erişim Tarihi: 07.06.2025, https://palestinecinema.com/movies/picasso-in-palestine.
- Tolan, Sandy (2011). “Picasso Comes to Palestine”. Al Jazeera. Erişim Tarihi: 27.05.2025, https://www.aljazeera.com/features/2011/7/16/picasso-comes-to-palestine.
- Urquhart, Conal (2011). “Picasso Coup for Tiny Art School in Occupied Palestinian Territory”. The Guardian. Erişim Tarihi: 09.06.2025, https://www.theguardian.com/world/2011/jun/24/picasso-coup-for-palestine.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Gidiş, Pınar Ayşe. “Picasso Filistin’de”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1249-1251. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.