İçeriğe geç
SA · SANAT2 dk okuma · s. 1639–1640

Zeytin Ağacı

İNG

Olive Tree

ALM

Olivenbaum

FRA

Olivier

ARA

شجرة الزيتون

YAZAR

Elif ATABAŞ

ORCID 0009-0001-0783-1128

KİTAPTA

s. 1639–1640

Atıf al

Zeytin ağacı denildiğinde akla ilk gelen yerlerden biri ’dir. Bu durum, öncelikle İslamiyet, lık ve likteki kutsal metinlerde de görülmektedir. Örneğin Kur’ân-ı Kerîm’de “And olsun incire ve e ve Sina Dağı’na…” (Tin Suresi 95/1) ayeti yer almaktadır. Kaynaklardaki bir hadis ise şu şekildedir: “Ömer b. Hattâb (r.a.)’den rivâyet edildiğine göre Rasûlullah (S.A.V.) şöyle buyurmuştur: “Zeytinyağını yiyin ve sürünün, çünkü o bereketli bir ağacın ürünüdür.” (Tirmizi, 2004: 135). İncil, zeytin ağaçları ile dolu Zeytin Dağı’ndan söz edilerek, “İsa, Zeytin Dağı’nda, tapınağın karşısında otururken kendisine şunu sordular…” (Markos:13.3) ifadeleri yer almaktadır. Eski Ahit’te de “İsraillilere de ki: ‘Sizden, kandillerin sürekli yanması için zeytinyağı getirmelerini istiyorum’.” (Çıkış: 27.20) pasajı dikkat çekmektedir.

Üç dinin kutsal metinlerinde birçok kez bahsedildiği üzere, zeytin ağacının Filistin halkı için hem sembolik hem de kutsal bir değeri vardır. Yüzyıllar boyunca yaşayabilen zeytin ağacı bu yönüyle in topraklarına bağlılıklarını ifade etmektedir. Nitekim birçok sanatçının eserinde zeytin ağacı öne çıkmaktadır (bkz. Zawyeh Gallery, t.y.). Bu nedenle işgalci İsrail, zeytin ağaçlarını kökünden sökerek, Filistinlileri sembolik olarak topraklarından koparmayı amaçlamaktadır (TİMETÜRK, 2009). Zeytin ağaçlarının imhası, lar (yerleşimciler) ve marjinal dini gruplar1 aracılığıyla gerçekleştirilen politikaların yanı sıra filmlere de konu olmuştur; Farah Nabulsi’nin 2023 yapımı The Teacher filmi bu konudaki ödüllü yapımlardan biridir.

İsrail’in Filistin’deki zeytin ağaçları ile ilgili politikaları 1990’lı yıllara kadar gitmektedir. 1995’te imzalanan “İkinci Oslo Anlaşması” çerçevesinde işgal altındaki ne ayrılmıştır. İsrail özellikle Batı Şeria’nın yaklaşık yüzde 64’ünü oluşturan nde hasada izin vermemektedir. “” ya da “”nın inşasıyla, zeytin ağaçlarının yoğun olduğu arazileri kasıtlı olarak duvarın diğer tarafında bırakılmıştır (Yüksel, 2024). 2000’li yıllardan itibaren en az 800 bin zeytin ağacı İsrail saldırılarında yok olmuştur (TRT World, 2025). Hasat dönemlerinde Filistinli e getirilen kısıtlamalar ve uygulanan yoğunlaşmakta; ile birlikte bu sistematik baskı artarak devam etmektedir. 2024 başında ise İsrail, Batı Şeria’da son 30 yılın en büyük nı gerçekleştirmiştir. Filistin Tarım Bakanlığı’na göre, işgal ordusu ve gaspçıların saldırıları nedeniyle çiftçiler 2024 yılında yaklaşık 20 bin dönüm zeytin ekili araziye erişememiş, bu da sezon mahsulünün yaklaşık yüzde 15’inin kaybına yol açmıştır (Butmeh, 2024).

Filistin coğrafyasındaki zeytin ağaçları, İsrail işgali nedeniyle ciddi yıkıma uğramaktadır. Sökülüp yakılmaları sadece ekolojik bir zarar değil, aynı zamanda Filistinli çiftçileri ata topraklarından koparmaya yönelik bir saldırıdır. Buna rağmen Filistinliler, zeytin ağaçlarını dikmeye ve hasat etmeye devam etmekte; bu eylem sessiz ama güçlü bir biçimi olarak öne çıkmaktadır. Zeytin ağacı, Filistin halkı için yalnızca bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda kimliğin, dayanıklılığın ve toprağa bağlılığın yaşayan bir sembolüdür.

İsrail askerlerinden zeytin ağacı dikmeye çalışan Filistinlilere müdahale 15 Şubat 2018, Nablus-Filistin (AA - Nedal Eshtayah)

KAYNAKÇA

  • Butmeh, Abeer (2024). “Filistin’de Direnişin Diğer Adı: Zeytin Ağaçları”. AA. Erişim Tarihi: 13.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/filistinde-direnisin-diger-adi-zeytin-agaclari/3366081.
  • Nabulsi, Farah (Yönetmen/Yapımcı) (2023). The Teacher [Film]. Erişim Tarihi: 13.04.2025, https://theteacher.film/.
  • Tirmizi (2004). Sünen-i Tirmizi, çev.: Abdullah Parlıyan. Konya: Konya Kitapçılık.
  • TİMETÜRK (2009). İsrail’in Filistinlilere Ait Zeytin Ağacı Kıyımı. Erişim Tarihi: 13.04.2025, https://www.timeturk.com/tr/2009/03/16/israil-in-filistinlilere-ait-zeytin-agaci-kiyimi.html.
  • Yüksel, Yeşim (2024). “Son 20 yılda Filistinlilere Ait 800 Bin Zeytin Ağacı İsrail Saldırılarında Yok Oldu”. Yeşilhat. Erişim Tarihi: 13.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/yesilhat/dogal-yasam/son-20-yilda-filistinlilere-ait-800-bin-zeytin-agaci-israil-saldirilarinda-yok-oldu/1822614.
  • TRT World (23 Mart 2025). Israel Destroyed more than 1M Olive Trees Since 1967 [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=PoWXcOfhhe8&ab_channel=TRTWorld.
  • Zawyeh Gallery (T.Y). Sliman Mansour. Erişim Tarihi: 27.05.2025, https://zawyeh.net/sliman-mansour/.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Birsaygılı Mut, Peren (2021). Filistin Direniş Edebiyatından Portreler: Zeytin Ağaçlarının Arasında. Ankara: Farabi Kitap.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Atabaş, Elif. “Zeytin Ağacı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1639-1640. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.