Görsel Aktivizm
İNG
Visual Activism
ALM
Visueller Aktivismus
FRA
Activisme Visuel
ARA
النشاط البصري
Aktivizm, yani eylemlilik, gerçeklere erişmek ve olumlu toplumsal dönüşümler sağlamak için teori üretmekten ziyade, çok yönlü ve çatışmayla iç içe olan eyleme geçmektir. Kavrama felsefesi açıdan adını Alman filozof Rudolf Eucken vermiştir. Eucken, aktivizmi bir yaşam felsefesi olarak değerlendirmekte, iradecilik, kişiselcilik ve bireysellik gibi diğer modern kavramlardan destek almaktadır. Yanı sıra beşerî tin, biyoloji, psikoloji vb. unsurları da işe katarak aktivizmi, toplumsal problemlere karşı bilinçli olarak eyleme geçmek olarak tanımlamaktadır (Cevizci, 2005: 228, 669, 1429).
Aktivizmin tanımı, eylemin doğasıyla ilgili olduğu kadar anlam ve yorumuyla da ilgilidir. Bir aktivizm eylemi, eylemi yapan kişiye özel olan, öznel bir anlam taşıdığı için davranıştan farklıdır. Bu nedenle davranış teorileri haricinde, Max Weber’in geleneksel, duygusal, rasyonel ve araçsal eylem tipleri, aktivizm kavramının eylem ve eylemlilik üzerinden daha iyi anlaşılmasına zemin oluşturmaktadır (Marshall, 2005: 227-229).
Aktivizmde görsel ögelerin kullanılması, görsel aktivizmi ortaya çıkartmaktadır. Görseller hem hegemonik güçlerin hem de aktivizmin iletişim stratejilerinin bir parçasıdır (Ardèvol vd., 2021: 57). Görsel aktivizm, amaçlı ve bilinçli yapılan bir aktivizm eylemi çerçevesinde kamuoyunu harekete geçirmek ya da harekete geçirmenin desteklenmesi adına anlamlı görsellerin kullanılmasıdır. Aktivistlerin kullandıkları görsellerdeki, görsel biçimler, dolayımlar ve pratiklerin çokluğu ile bu unsurların kullanımlarının farklı tarihsel ve coğrafi eylem bağlamlarına dayandırılmaları, yerel, ulusal ve ulus-ötesi kamuoyunun harekete geçirilmesine olanak tanımaktadır (Dufays, 2023).
Görsel aktivizmin iyi örneklerinden birini veren Mohammad Sabaaneh, sosyal medya hesabından çarpıcı bir karikatür yayınlamıştır. Bu görsel iletişim açısından mesajın taşıyıcısı iken aktivizm açısından ise bir aracın örneğidir. Karikatürde ’nin İngilizcede “GAZA” şeklinde yazılması mesajın yayılmasını amaçlamaktadır. Harf renklerinin gri tonlarda seçilmesi ve hasar almış beton çatlağı motifleriyle donatılmaları, üzerine füzeler çizilmiş harflerin yere serilmiş olması, işgal sonrası Gazze’yi çağrıştırmakta ve bombalarla yıkılmış, enkaza dönmüş Gazze binalarını tasvir etmektedir. Harflerin altında kalmış insan uzvu figürleri, Gazze’ye atılan bombalarla harap edilen yerleşim yerlerini ve enkazlar altında kalan yaşamları betimlemektedir. Görselde kullanılan füzelerin çoğunda “)” sembolü varken, öne çıkan bir füzede “USA” (ABD) ve diğerinde “UK” (BK/) yazması sanatçının yi ve öncelikli destekçilerini tasvir ettiğini göstermektedir. GAZA’nın büyük harfler ile yazılması ’in gücünü temsil etmektedir. A, Z ve A harfleri yere serilmişken G harfinin ayakta durması, iki nedenledir. Burada iletilen öncelikli mesaj, G harfi ile devamındaki her bir füze üzerinde yazan harfler birleştiği zaman açığa çıkan “GENOCIDE” (SOYKIRIM) mesajıdır. İkincil mesaj ise, gerçekliğin tüm zor şartlarına rağmen Filistin’in yıkılmayacağı, ayakta kalacağı ve direnişe devam edeceğine dair bir işarettir. Aktivizm açısından bu görsel küresel kamuoyuna bir çağrı, evrensel duygulara ve rasyonel akla hitap eden mesajlar ile Filistin’e desteğe bir davettir (Sabaaneh, 2023).
Diğer bir görsel sokak ortasında kefene sarılmış ve yetişkin cesetlerinin başında efkârlı bir şekilde oturan ı anlatmaktadır. Fotoğraf üzerinde İngilizce bir ibare yazılıdır: “Gazze’de bir kadın, ailesinin ölü bedenleri başında yalnız oturuyor, onları gömmek için bekliyor.” Bu görsel, evi ya da sığınacak bir yeri olmayan, sevdiklerini yitirip yalnız kalan, ıztırap çeken ve bitap düşen çaresiz Gazze halkını anlatmakta, soykırım sonrası “Gazze gerçeğini” tasvir ederek kamuoyunda farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır (Beydoun, 2024).
Savaşa ilişkin eleştirilen unsurlar aktivizm görsellerine yansıtılarak çok katmanlı anlamlarla çeşitli mesajlar verilmektedir. Sonuç olarak görsel aktivizm, toplumsal alandaki meseleleri, görsel ögelere yüklenen anlamlarla eleştiren, farkındalık oluşturmak ve kamuoyunu harekete geçirmek isteyen bireysel bir eylem türüdür. Görsel aktivizmde kullanılan ögeler, duygulara ve akla hitapla güçlü bir temsil yeteneğine sahiptir. Filistin’i destekleyen aktivistler, görsellere başvururken görsel aktivizmle barış ve huzur için küresel kamuoyunun desteğini aramaktadırlar.
KAYNAKÇA
- Ayrıca bkz: el-Ali, Naci; Dijital Eylemcilik; Dijital Mukavemet; Filistin Bağlamında Görsel Paylaşımlar; Hanzala; Hashtag Kampanyaları; Mansur, Süleyman-1; Mansur, Süleyman-2; Pasif Direniş; Sumud
- Ardèvol, Elisenda; Martorell, Sandra & San-Cornelio, Gemma (2021). “Myths in visual Environmental Activism Narratives on Instagram. Comunicar, 68, 57-67.
- Beydoun, Khaled [@khaledbeydoun]. (2024). A different kind of #BlackFriday. Day 418. One of the Most Harrowing Images I’ve Seen in these Black 418 Days. [Fotoğraf]. Instagram. https://www.instagram.com/p/DC8S0BMAKS4/?img_index=1.
- Cevizci, Ahmet (2005). Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayıncılık.
- Dufays, Sophie (2023). “Visual Activism in Protests against Disappearances: The Photo-Portraits of the 43 Ayotzinapa Students”. Ann Rigney & Thomas Smits (Ed.), The Visual Memory of Protest (s.181-199). Amsterdam: Amsterdam University Press.
- Marshall, Gordon (2005). Sosyoloji Sözlüğü, çev.: Osman Akınhay & Derya Kömürcü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
- Sabaaneh, Mohammad [@sabaaneh]. (2023). #israel committing a #Genocide One Million Palestinians in #Gaza Have Been Displaced from their Homes they Have No Water, Electricity [Fotoğraf]. Instagram. https://www.instagram.com/p/CyYmwqatHwR.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Bratchford, Gary (2016). Visual Activism in Israel, the Occupied Palestinian Territories and Gaza [Doktora Tezi]. Manchester: Manchester Metropolitan University.
- Cazzato, Luigi Carmine (2021). “Semiosi e Colonialità in Palestina Riflessioni Decoloniali Sulla Guerrilla Visuale Contro il Muro Israeliano”. Altre Modernità, (25), 163-181.
- Ginsburg, Ruthie (2018). “Gendered Visual Activism: Documenting Human Rights Abuse from the Private Sphere”. Current Sociology, 66 (1), 38-55.
- Majeed, Tawseef & Abushbak, Ali M. (2024). “Politics of Phygital Protests: Palestinian# GreatMarchofReturn Discourse on Twitter”. Journal of Arab & Muslim Media Research, 17 (5), 195-214.
- Musih, Norma (2023). “Bridging Memories: Training the Imagination to Go Visiting in Israel/Palestine”. Visual Studies, 38 (3-4), 512-522.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Tekkökoğlu, Hikmet Eren. “Görsel Aktivizm”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 645-647. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.