İçeriğe geç
HU · HUKUK3 dk okuma · s. 691–693

Hannibal Doktrini

İNG

Hannibal Directive

ALM

Die Hannibal-Doktrin

FRA

Directive (Doctrine) Hannibal / Procédure Hannibal

ARA

توجيه حنبعل / بروتوكول هانيبال

YAZAR

Feyza ÖLÇEK

ORCID 0000-0002-0910-5832

KİTAPTA

s. 691–693

Atıf al

Hannibal Doktrini, Savunma Kuvvetleri tarafından kullanılan bir doktrindir. Bu doktrinin amacı İsrail askerlerinin düşman kuvvetler tarafından kaçırılmasını önlemektir. yetkililer doktrinin adının rastgele oluşturduğunu iddia etse de Romalılar tarafından esir alınmaktansa zehir içerek intiharı tercih eden Kartacalı General Hannibal’e ithafen bu ismin kullanıldığı söylenmektedir (Livius, 1936).

Doktrinin özünde, kaçırılmanın kendi kuvvetlerine zarar verme pahasına durdurulması gerektiği inancı yatmaktadır (Harel, 2016). Leibovich-Dar’a göre (2003) doktrin ilk kez Haziran 1986’da Güney Lübnan’da iki İsrail askerinin yakalanması akabinde uygulanmıştır. İsrail saldırısı sırasında ölen askerlerin cesetleri 1996 yılında yapılan bir takasla İsrail’e iade edilmiştir. Doktrini hazırlayanlar, İsrail Savunma Kuvvetlerinin Kuzey Komutanlığında görevli üç üst düzey subaydır. Bunlar Yossi Peled, Gabi Ashkenazi ve Albay Yaakov Amidror’dur. 2003 yılına kadar basında tartışılması yasak olan Hannibal doktrininin tam metni kamuoyu ile paylaşılmamaktadır. Zaman zaman yeniden formüle edilen doktrinin içeriği en son 2016 yılında Gadi Eizenkot tarafından güncellenmiştir (Harel, 2016). Revize edilen doktrine göre, İsrailli komutanlar kaçırılan askerin hayatını tehlikeye atma pahasına kaçırma olayını engellemek için gereken her türlü eylemi yapma yetkisine sahiptirler. Örneğin bir askeri kaçırma teşebbüsünde bulunan kişilere karşı silah kullanabilirler. Ancak eğer asker kaçırıldıysa bununla da yetinmeyip askerin (ölü ya da diri) ele geçirilmesi için her şeyin göze alınması gerekmektedir. Aynı şekilde, üçüncü şahısların benzer tehditlere maruz kalmasının önlenmesi de bu geniş yetkiler verilen askeri birimlerin doğrudan sorumluluğundadır (Gross, 2017).

BM İnsan Hakları Komisyonu (HRC), 2024’te yayımladığı “Kudüs’ün Doğusu dahil İşgal Altındaki Filistin Toprakları ve İsrail Hakkında Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu Raporu”nda İsrail Savunma Kuvvetlerinin İsrailli sivillerin yakalanması ve öldürülmesi pahasına ’ye nakledilmelerini önlemek için Hannibal Doktrini’nin kullandığına dair iddialardan haberdar olduğunu belirtmiştir. Komisyona göre bu iddialar, Nova bölgesindeki İsrail Savunma Kuvvetleri eylemleriyle ilgili olarak ortaya atılmıştır. İsrail’in saldırı helikopterlerinin İsrailli sivil araçlara ateş açarak in ölümüne yol açtığına dair raporlar da buna dahildir. Komisyon, İsrail Savunma Kuvvetlerine ait bir tankın kaçırılan İsrail askerlerini taşıdığından şüphelenilen araca ateş ederek Hannibal Doktrinini uyguladıklarını doğrulayan bir belge bulunduğunu raporda belirtmektedir (HRC, 2024).

Maariv gazetesi, doktrinin 2015 yılında geçerli olan versiyonunu şu şekilde aktarmıştır: (1) Bir kaçırma olayı sırasında temel görev, askerlere zarar verme pahasına onları kaçıranlardan kurtarmaktır. (2) Kaçıranlar ve kaçırılanların yerleri tespit edilirse ve kaçıranlar teslim olma çağrılara uymazsa kaçıranları yakalamak için ateşli silah kullanılmalıdır. (3) Kaçıranlar durmazsa, askerlerin güvenliği tehlikeye girse bile gerekirse ateş açılarak müdahale edilmelidir (Emir, 2015).

Hannibal Doktrini’ne göre, İsrail askerlerinin düşman güçleri tarafından ele geçirilmesini önlemek için, gerekirse İsrailli askerlerin veya sivillerin hayatı riske atılabilir. Uygulama, İsrail Savunma Kuvvetlerinin ölü bir askerin, esir bir askerden daha iyi olduğu ilkesine bağlı kaldığını göstermektedir.

sonrası İsrailli Yüzbaşı Bar Zonshein, esirleri hedef aldığına dair itirafta bulunmuştur. Zonshein, günü tespit ettikleri iki aracın içinde çok sayıda insan olduğunu, bu insanların canlı ya da ölü olup olmadıklarını tespit edemediğini belirterek yine de bu araçlara saldırmaya karar verdiğini ifade etmiştir1. İsrailli yüzbaşı kendisine yöneltilen “Belki onları öldürdünüz, onlar sizin askerleriniz” sözleri üzerine, kaçırılmayı durdurmak için bu davranışta bulunmasının hakkı olduğunu belirtmiştir (Aydoğan, 2024). İsrail inin kendi vatandaşlarına da yöneldiğini örneklemek adına bu doktrinin açıklanması önemlidir. İsrail, uyguladığı doktrinin detaylarını kamuoyundan gizlemekte, haber yapılıp tartışılmasını yasaklamakta ve amacına ulaşabilmek için kasıtlı olarak kendi halkından da olsa sivillere yönelik saldırı gerçekleştirmektedir.

KAYNAKÇA

  • Aydoğan, Bekir (2024). “İsrailli Yüzbaşı, 7 Ekim’de Esirleri de Öldürmeyi Öngören “Hannibal Protokolü”nü Uyguladığını Kabul Etti”. AA. Erişim Tarihi: 24.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilli-yuzbasi-7-ekimde-esirleri-de-oldurmeyi-ongoren-hannibal-protokolunu-uyguladigini-kabul-etti/3178163.
  • Emir, Noam (2015). “Profesor Asa Kasher: A Soldier Was Killed Protective Edge Because of Hannibal Procedure”. Maariv. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www-maariv-co-il.translate.goog/news/israel/Article-487904?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc
  • Gross, Judah Ari (2017). “New IDF Orders To Thwart Soldier Abductions Replace Misunderstood Protocol”. Times of Israel. Erişim Tarihi: 10.02.2025, https://www.timesofisrael.com/new-idf-directives-allow-massive-force-to-prevent-soldiers-kidnapping/.
  • Harel, Amos (2016). “Israel’s Military Chief Orders to Revoke Controversial ‘Hannibal’”. Haaretz. Erişim Tarihi: 10.02.2025, https://www.haaretz.com/israel-news/2016-06-28/ty-article/.premium/idf-chief-orders-to-revoke-controversial-hannibal-directive/0000017f-e15f-d804-ad7f-f1ff16e00000.
  • Human Rights Council (2024). Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel. Erişim Tarihi: 10.02.2025, https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/06/a-hrc-56-26-auv.pdf.
  • Leibovich-Dar, Sarah (2003). “The Hannibal Procedure”. Haaretz. Erişim Tarihi: 10.02.2025, https://www.haaretz.com/2003-05-21/ty-article/the-hannibal-procedure/0000017f-dbb8-db22-a17f-ffb9aba40000.
  • Livius, Titus (1936). The History of Rome. Massachusetts: Harvard University Press.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Ölçek, Feyza. “Hannibal Doktrini”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 691-693. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.