Kanıksatılmış Zulüm
İNG
Internalized Oppression
ALM
Gewohnte Unterdrückung (Internalisierte Unterdrückung)
FRA
Oppression et Cruauté assimilée
ARA
ظلم مستساغ
Değerleri, varsayımları ve yaklaşımları geleneksel psikolojiden farklı olsa da sosyal adalet, psikoloji üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reynolds, 2012). Sosyal Adalet Kuramı’nda kullanılan “Kanıksatılmış Zulüm” kavramı, yle ilgili olarak ilk defa 2014’te Samah Jabr tarafından kullanılmıştır. Jabr, zihinsel sorunlarının ötesinde, toplumunun refahını önemseyen Kudüslü psikiyatrist ve psikoterapisttir. Uzun yıllardan beri ’de sömürgeci yerleşimcilerin (’in) ortaya koyduğu psikolojik yıkımı çalışmakta ve 2016’dan bu yana Filistin Sağlık Bakanlığı’nda Ruh Sağlığı Birimi Başkanı olarak görev yapmaktadır. Ona göre işgalin en yıpratıcı etkilerinden biri baskının içselleştirilmesi ve in kolektif öz imajının zayıflamasıdır. Bu nedenle bir psikiyatrist olarak zamanının ve enerjisinin büyük bölümünü yerleşimci sömürgecilik ve işgalle mücadele etmek için kullandığını ifade etmektedir (Aksoy, 2024).
Neredeyse 80 yıldır devam eden bu süreç, ‘te tüm dünya kamuoyunun gözleri önünde şiddetini artırmış, mesele toprakların da ötesine taşınmış, bir insanlık ve adalet sorununa dönüşmüştür1. Dolayısıyla “kanıksatılmış zulüm” kavramını daha iyi anlayabilmek için meselenin Filistin ötesinde bir bakış açısıyla ele alınması daha anlamlı olacaktır.
Kanıksatılmış baskının, sömürgeciliğin psikolojik sonuçlarından en önemlisi olduğu söylenebilir (David & Derthick, 2014: 8). Dünyanın çeşitli yerlerinde yapılan çalışmalar, sömürülen bireylerde ve sömürülen gruplarda gerçekleşen bazı psikolojik sonuçlardan bahseder. Filistin’de uygulanan sistematik zulüm ve baskılar, bireysel düzeyde kişinin kendine yönelik nefret belirtilerine yol açabilirken, toplumsal düzeyde dayanışma sorunlarına neden olabilmektedir. Bu baskılar, grubun bir araya gelerek örgütlenebileceğine dair inancı sarsabilir. Elbette zulmün kanıksanması için sistematik ve endüstrileşmiş bir baskı gereklidir. İsrail’in Filistinlilerin hareket özgürlüğüne2 ve ticaretine yönelik on yıllardır süregelen sistematik kısıtlamaları3, ailelerin bölünmesine yol açması4, i Filistinli işbirlikçiler aracılığıyla zayıflatması ve Filistinli yetkililerin baskıcı roller üstlenmesi gibi faktörler, zamanla bu zulmün normalleşmesini kolaylaştırmaktadır.
Bu baskının Filistin dışında kalan halklardaki yansıması da benzer psikolojik sonuçların ortaya çıkma riskini barındırmaktadır. Dış politikada şahit olunan sistematik işgal karşısında tüm insanlık, sömürgeciye karşı çıkmanın pek de mümkün olmadığına dair bir inanç geliştirebilmektedir. Yine işgali ortadan kaldıracak politikalar üzerinde etkili olamadığını hisseden bireylerde kendinden nefret etme semptomu ortaya çıkabilmektedir. Tarihsel ve çağdaş olarak sömürülen gruplar için geçmiş deneyimler içselleştirilmiş bir baskıya yol açmış olabilir; bu da kolektif özsaygılarını olumsuz yönde etkileyebilir.
Elbette Filistinlilerin bu baskı ile başa çıkma çabaları ve yaşanan tüm yıkım ve tehditlere rağmen ayakta kalma mücadeleleri açıkça görülmektedir. Jabr ile yapılan bir röportajda, Filistinlilerin işgal ve soykırımla mücadelesinde direnişe katkı sağlayan çok önemli bir faktöre dikkat çekilmektedir: “sumud”5 (ayrıca bkz. Psikolojik Dayanıklılık) (Mechai, 2018). Bunun yanında asıl önemli olan nokta ise, Filistinli olmayanların bu zulme ve baskıya nasıl tepki verdiği/vereceğidir. İsrail, medya, hukuki yaptırımlar, akademik alan, olimpiyatlar, kültür ve sanat gibi çeşitli alanlarda uluslararası kamu hukukunu ihlal ederken ciddi ve insanlığa karşı suçlar işlemektedir. Bu süreçte Filistinliler dışında kalanların da özgürlük mücadelesine destek vermesi, toplumsal ve bireysel refahın sağlanması için en gerekli şart olarak karşımıza çıkmaktadır.
Asıl önemli olan nokta ise, Filistinli olmayanların bu zulme ve baskıya nasıl tepki verdiği/vereceğidir. Zira İsrail, medyada, hukuk alanında, akademik sahada, olimpiyatlarda, kültür ve sanatta uluslararası hukuku ihlâl etmekte ve böylece insanlığa karşı suç işlemektedir. Buna karşın Filistinlilerin dışındaki diğer halkların Filistin’in özgürlük mücadelesine destek vermeleri, toplumsal ve bireysel refah için uğraşmaları sorunun çözümü açısından çok önemlidir6.
Sonuç olarak, her ne kadar sömürgeci zihniyet tarafından “adalet” kavramı değersizleştirilerek, sanki ufak bir detaymış gibi sunulsa da “adalet” ve “özgürlük” arayışında olmanın sosyal refahın sağlanabilmesinin en gerekli şartı olduğu söylenebilir. Bunun önündeki en büyük engel ise işgalin bir hastalık gibi içselleştirilmesidir. İsrail-Filistin cephesinin çok daha üstünde bir psikolojik “iyileşme” ve “arınma” için direnişin en etkili yolların başında geldiği görülmektedir. Bunun en iyi yolu, baskıyı içselleştirmek yerine kolektif iyi oluş için mücadele ruhunu benimsemektir.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. İnsani Kriz
- 2.Ayrıca bkz. İzin Rejimi
- 3.Bkz. Kral Hüseyin Köprüsü
- 4.Bkz. Aile Birleşimi; Eş Seçimi
- 5.Ayrıca bkz. İntifada; Pasif Direniş
- 6.Ayrıca bkz. Dijital İntifada; Elektronik İntifa Uluslararası Dayanışma Hareketi
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Aksoy Güney, Esma (2024). “Psikiyatrist Samah Jabr: “Filistin Meselesinde Çaresizliği Reddediyorum”. Perspektif. Erişim Tarihi: 30.07.2024, https://perspektif.eu/2024/03/19/psikiyatrist-samah-jabr-filistin-meselesinde-caresizligi-reddediyorum/.
- David, E. J. R. & Derthick, Annie, O. (2014). “What Is Internalized Oppression, and So What?”. E. J. R. David (Ed.), Internalized Oppression: The Psychology of Marginalized Groups. New York: Springer Publishing Company.
- Mechai, Hassina (2018). “Cephelerin Ardında: Filistin’de Direniş Terapiye Dönüştüğünde”. Perspektif. Erişim Tarihi: 30.07.2024, https://perspektif.eu/2018/01/04/filistinde-direnis-terapiye-doenuestueguende/.
- Reynolds, Vikki (2012). “An Ethical Stance for Justice-doing in Community Work and Therapy”. Journal of Systemic Therapies, 31 (4), 18- 33.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Tezcan Özer, Şeydanur. “Kanıksatılmış Zulüm”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 885-886. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.