Anti-Emperyalist Psikiyatri
İNG
Anti-Imperialist Psychiatry
ALM
Antiimperialistische Psychiatrie
FRA
Psichiatrie Anti-impérialiste
ARA
الطب النفسيّ المعادي للاستعمار
, bir ülkenin başka bir ülke ya da bölge üzerinde , politik ve kültürel kontrol kurma çabası olarak tanımlanabilir. güçler bu kontrolü sağlamak ve sürdürmek için birçok yol kullanabilir. Bunlar arasında askeri, ekonomik, kültürel hatta bilimsel araçlar sayılabilir. Bu süreç genellikle sömürgecilik, işgal ve yerel halkın sistematik olarak bastırılması ile sonuçlanır1. Anti-emperyalizm ise bu tür kontrol ve baskı mekanizmalarına karşı duran, sömürülen ve baskı altına alınan halkların haklarını savunan bir duruşu temsil eder (Hacısalihoğlu, t.y.; Amin, 2018: 131).
’in üzerindeki emperyalist politikaları, modern tarihin en belirgin örneklerinden biridir. İsrail, 1948’den bu yana Filistin topraklarını işgal ederek, yerli nüfusu zorla yerinden etmiş2 ve onları sistematik olarak baskı altına almıştır. Bu süreç, sadece toprakların fiziksel olarak ele geçirilmesiyle sınırlı kalmamış, aynı zamanda Filistin halkının kültürel, sosyal ve ekonomik yapısını da hedef almıştır3. İsrail’in uyguladığı işgal politikaları, gasp birimlerinin4 inşa edilmesi, duvarlarla in hareket alanlarının kısıtlanması5, ramazan ayı gibi özellikle Müslümanlar için önemli zamanlarda sürekli askeri operasyonlar düzenlenmesi gibi çeşitli şekillerde kendini göstermiştir. Bu politikalar, Filistin halkı üzerinde derin travmatik etkiler yaratmış ve onların günlük yaşamlarını, kimliklerini ve geleceğe dair umutlarını derinden etkilemiştir (Jabr & Berger, 2023).
Bu bağlamda anti-emperyalist psikiyatri kavramı, ruh sağlığı uygulamalarını emperyalizm ve sömürgecilik karşıtı bir perspektiften ele alır. Bu kavramın ilk olarak Filistinli psikiyatr Samah Jabr tarafından kullandığı görülmektedir (Güney, 2024). Jabr, emperyalist güçlerin ruh sağlığı alanında yürüttüğü faaliyetlerin, sömürgeci politikaların bir aracı haline geldiğini savunur. Ona göre, emperyalizm sadece fiziksel kaynakları sömürmekle kalmaz, aynı zamanda bireylerin ve toplumların zihinlerini de kontrol altına almaya çalışır. Psikiyatri, yerel halkların larını patolojize ederek ve onların lerini kriminalize ederek, emperyalist hedeflere hizmet edebilir (Jabr & Berger, 2023). Jabr, anti-emperyalist psikiyatriyi, işgal altındaki Filistin’deki psikolojik travmaların sadece bireysel bir sorun olarak değil, aynı zamanda politik ve toplumsal bir mesele olarak ele alınması gerektiğini vurgulamak için ortaya koymuştur. Bu yaklaşım, Filistin halkının yaşadığı sistematik i ve baskıyı göz ardı eden herhangi bir ruh sağlığı uygulamasının yetersiz olacağını savunur. Bu nedenle, anti-emperyalist psikiyatri, yalnızca bireylerin iyileşmesini hedeflemekle kalmaz, aynı zamanda toplumsal adaletsizliklere karşı direnişin bir parçası olmayı da amaçlar6 (Jabr & Berger, 2023).
Nitekim Filistin işgalinin başladığı günden beri sürekli silahlı çatışmaların altında yaşayan, çatışmasızlık ortamlarında bile sabah evlerinden işe giderken, akşam işlerinden eve dönerken sayısız askeri ndan geçmek zorunda kalan, bu nda sebepli sebepsiz saatlerce bekletilen, azıcık seslerini yükseltseler direk silahların göğüslerine dayanmasıyla karşılık bulan ama tüm bunlara rağmen ruh sağlığı hizmetlerine ulaşamayan Filistinlilerle ilgili psikiyatri literatüründe hiçbir araştırma, olgu sunumu bulunamamaktadır (Witztum vd., 2016). Bu da olsa olsa emperyalist psikiyatri olarak tanımlanabilir.
Samah Jabr’a göre, anti-emperyalist psikiyatri, sömürgecilik karşıtı7 direnişi desteklemeli ve işgal altındaki halkların kendi kaderlerini tayin hakkını güçlendirmelidir. Bu anlamda, ruh sağlığı uygulamaları, sadece bireysel terapilerle sınırlı kalmamalı, aynı zamanda toplumsal mücadele ve özgürlük hareketlerinin bir aracı olarak da kullanılmalıdır. Anti-emperyalist psikiyatri, emperyalist baskılara karşı çıkan, zihinsel sağlığı ve toplumsal direnişi bir arada ele alan bir perspektif sunmalıdır (Güney, 2024).
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca Bkz. Gaspçı Sömürgecilik
- 2.Bkz. Yerinden Etme
- 3.Bkz. Kültürel Hegemonya
- 4.Ayrıca bkz. Gasp Birimleri
- 5.Bkz. ; Hareket Kısıtlaması; İzin Rejimi;
- 6.Bkz. Sağlık Hakkı
- 7.Bkz. Anti-kolonyalizm
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Amin, Samir (2018). Emperyalizm ve Eşitsiz Gelişme. İstanbul: Yordam Kitap.
- Güney, Esma Aksoy (2024). “Psikiyatrist Samah Jabr: “Filistin Meselesinde Çaresizliği Reddediyorum”. Perspektif. Erişim Tarihi: 26.04.2025, https://perspektif.eu/2024/03/19/psikiyatrist-samah-jabr-filistin-meselesinde-caresizligi-reddediyorum/.
- Hacısalihoğlu, Yaşar (T.Y). “Emperyalizm”. TUBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı. Erişim Tarihi: 03.12.2024, https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/emperyalizm.
- Jabr, Samah & Berger, Elizabeth (2023). “Community Mental Health, Psychoanalysis, and Freedom: The Case of Palestine”. International Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 20 (2), 285-301.
- Witztum, Eliezer; Malkinson, Ruth & Rubin, Simon Shimshon (2016). “Loss, Traumatic Bereavement, And Mourning Culture: The Israel Example”. Yochai Ataria; Yuval Neria; Haviva Pedaya; David Gurevitz (Ed.), Interdisciplinary Handbook Of Trauma And Culture. İsviçre: Springer, Cham.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Karadere, Mehmet Emrah. “Anti-Emperyalist Psikiyatri”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 152-154. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.