Gazze Savaşının Ruh Sağlığına Etkileri
İNG
Impacts of Gaza War on Mental Health
ALM
Psychische Auswirkungen des Gaza-Krieges auf die mentale Gesundheit
FRA
Impacts de la Guerre Contre Gaza sur la Santé Mentale
ARA
آثار الحرب على غزّة على الصحة النفسيّة
’de yıllardır devam eden ve Ekim 2023 tarihinden itibaren artan yoğun saldırılar, sivil halkın ruh sağlığını olumsuz etkilemekte ve psikososyal destek ihtiyaçlarını arttırmaktadır. İşgal ve in üzerinde yol açtığı fiziksel, duygusal ve yoksunluk; depresyona, travma sonrası stres bozukluğuna ve diğer ruhsal rahatsızlıklara neden olmaktadır. Gazze’de ikamet eden 2,1 milyon insan; tarafından doğrudan , tekrarlanan yerinden etme, sevdiklerinin, evlerinin1 ve eşyalarının yok edilmesi de dahil olmak üzere benzeri görülmemiş çeşitlilikte saldırıyı yaşamakta ve bunların sonucunda can kaybı, uzuv kaybı ve travmatik olaya maruz kalmakta ya da tanıklık etmektedir (Sönmez & Hocaoğlu, 2024).
İsrail şiddetinin olumsuz etkileri en yoğun biçimde üzerinde görülmektedir. Aksa Şehitleri Hastanesi Psikiyatri Bölüm Başkanı Arafat Ebu Meşayih vücudun şeklinin değişmesi, uzuv ve organlardan birinin kaybedilmesinin travmalara neden olduğuna dikkati çekmiş; özellikle çocukların uzuvlarını kaybettiklerinin bilincinde olmadığını, 7 yaşındaki bir çocuğun kendisine “Bu uzuv yeniden büyüyecek mi” diye sorduğunu ve bu soruya cevap veremediğini belirtmiştir. Ebu Meşayih Gazze’nin bu konudaki ihtiyaçlarını “Büyük ölçekte ruh sağlığı merkezlerine ve psikiyatrist ordusuna ihtiyacımız var ki önce bu kişiler kendi durumlarını kabullensinler sonra da toplum onları kabullensin.” sözleriyle ifade etmiştir (Topçu, 2024).
İsrail ordusunun 2014’te Gazze’de gerçekleştirdiği saldırılardan kısa bir süre sonra, Barcelona’daki bir psikanalist, Gazze’deki meslektaşından güneydeki Han Yunus bölgesinde çocukların çizdiği resimler edindi. Bir çizimde gökten inen bir mermi, kırmızı çatılı ve tepesinde Filistin bayrağı dalgalanan turuncu bir eve çarpmak üzereydi. Bir diğerinde ise bir uçaktan fırlatılan füzeler gülümseyen bir toplu figüre doğru yol alıyordu. çocukların gözünden dünyaya bir bakış sunan resimler, İsrail’in Gazze Şeridi’nde gerçekleştirdiği katliamın psikolojik açıdan ne kadar derin travmalara yol açtığının kanıtıdır. Gazze Toplum Ruh Sağlığı Programı’nın kurucusu Dr. İyad el Serrac, 2005 yılında, İsrail’in Gazze’de sürdürdüğü yasa dışı ablukanın Filistinlilere “öğrenilmiş çaresizlik” aşılamaya çalıştığını, genel kaygı ve depresyonu daha da körükleyen felç edici işsizlik ve yoksulluğa neden olduğunu, Gazze’ye yeterli gıda, su, elektrik ve ilacın girişini engelleyerek2 güçsüzlük hissini daha da arttırdığını ve ruhsal istikrarı engellediğini dile getirmiştir (Fernandez, 2023). Gazze’de çalışan psikiyatrist Mohammed Shaheen “Şu an Gazze’de stres ve yas ile ilişkili pek çok vaka bulunuyor, bu sadece sevdiklerini kaybetmenin acısı değil; çocuklarını, evlerini, işlerini kaybetmenin de acısı. Depresyon, şu anda Gazze’nin her yerinde kol geziyor. Aldığımız beş hastadan en az birinde psikolojik bozukluk gözlemliyoruz.” şeklinde konuşarak Gazze halkının yaşadığı ruhsal sorunların boyutunu gözler önüne sermiştir (Dünya Doktorları, t.y.).
’de ruh sağlığı çalışanları ciddi kısıtlamalar içinde yıllardır mücadele etmekte ve zor şartlarda mesleklerini yapmaktadırlar. Dünya Doktorları Derneği ve Uluslararası Mavi Hilal (International Blue Crescent) Vakfı (bkz. IBC, t.y.) gibi birçok kuruluş Gazze’de ruh sağlığı alanında çalışmalarına devam etmektedir.
İsrail, Filistin’de farklı yöntemler kullanarak psikolojik savaş sürdürmektedir. Örneğin, sivil halkın üzerine uçaklardan broşür atarak genellikle belirli bir bölgenin boşaltılması talimatını vermektedir. Bu tür psikolojik operasyonları cep telefonları aracılığıyla da kolaylıkla yürütülebilmektedir. Ancak İsrail’in hukuksuz tahliye emirlerine uyan insanları da bombaladığı göz önüne alındığında Gazze’de hiçbir yer güvenli değildir ve güvenliğin olmadığı yerde ruhsal iyilikten de bahsedilemez (Gürsu, 2024).
Siyasi aktörlerin ve devletlerin çözüm üretmekte yetersiz kaldığı ve bu nedenle uluslararası sivil kamuoyunun, dolayısıyla hekimler ile psikiyatristlerin aktif bir sorumluluk alması gerektiği ortadadır (Türkiye Psikiyatri Derneği, t.y.). Hekimliğin ve insanlığın değerlerine sahip çıkarak savaşların yayılmasına karşı durulmalı, katliamlara ve İsrail gibi katliamcılara karşı barış ve savunulmalıdır. Unutmamalı ki savaş bir halk sağlığı ve ruh sağlığı sorunudur.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Evlerin Yıkımı
- 2.Bkz. İnsani Kriz
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Dünya Doktorları (T.Y). Röportaj: Bu Sadece Benim Hikayem Değil, Gazze’deki Tüm Ailelerin Hikayesidir. Erişim Tarihi: 02.03.2025, https://dunyadoktorlari.org.tr/news/roportaj-bu-sadece-benim-hikayem-degil-gazzedeki-tum-ailelerin-hikayesidir/.
- Fernandez, Belen (2023). “Analiz | İsrail’in Gazze’deki psikolojik operasyonu”. Mepa News. Erişim Tarihi: 02.03.2025, https://www.mepanews.com/analiz-israilin-gazzedeki-psikolojik-operasyonu-63446h.htm.
- Gürsu, Orhan (2024). “Kötülüğün Sıradanlaştırılması: Gazze Soykırımı Bağlamında Psikolojik Bir Analiz”. Burdur İlahiyat Dergisi, 8, 130-149.
- IBC (T.Y). Gazze’de Yıkıntılar Arasında Hayata Dokunmak. Erişim Tarihi: 02.03.2025, https://ibc.org.tr/TR/1849/gazze-de-yikintilar-arasinda-hayata-dokunmak.
- Sönmez, Doğancan & Hocaoğlu, Çiçek (2024). “Gazze’de Psikososyal Destek Hizmetleri”. Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi, (Gazze Özel Sayısı 29), 96-104.
- Topçu, Gülşen (2024). “Gazze’de Uzuvlarını Kaybeden Filistinliler, Rehabilitasyon ve Psikolojik Destekten de Mahrum”. AA. Erişim Tarihi: 02.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/gazzede-uzuvlarini-kaybeden-filistinliler-rehabilitasyon-ve-psikolojik-destekten-de-mahrum/3343349.
- Türkiye Psikiyatri Derneği (T.Y). Gazze Saldırısıyla İlgili Basın Açıklaması. Erişim Tarihi: 02.03.2025, https://psikiyatri.org.tr/basin/541/gazze-saldirisiyla-ilgili-basin-aciklamasi.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Beşiktepe Ayan, Ülkü. “Gazze Savaşının Ruh Sağlığına Etkileri”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 608-610. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.