Psikolojik Dayanıklılık
İNG
Psychological Resilience
ALM
Psychologische Resilienz
FRA
Résilience psychologique
ARA
الصمود النفسي
YAZAR
Taha Burak TOPRAK
ORCID 0000-0001-7958-4181
M.Furkan CİNİSLİ
ORCID 0000-0003-2742-5677
KİTAPTA
s. 1257–1259
Psikolojik dayanıklılık, stresli veya travmatik süreçlerde, olayları dengeli bir şekilde çözme, adapte olma veya kontrol altına alma kapasitesi olarak tanımlanabilir (bkz. Windle, 2010). Kavram, kişinin zor koşullara karşı zihinsel, duygusal ve davranışsal esneklik gösterme ve uyum sağlama kapasitesine işaret etmektedir. Psikolojik dayanıklılığı yüksek kişiler afetler, lar veya strese sebep olabilecek olaylar karşısında verimliliklerini düşürmeden hayatlarını sürdürebilmektedir (American Psychological Association, t.y.).
Psikolojik dayanıklılık; (1) gerçeğin kabulü, (2) derin bir inanç, (3) içselleştirilmiş değerler, (4) yaşamı anlamlı kılma çabası ve (5) yeni durumlara yönelik psikolojik esneklik gibi bileşenleri içerir.
’de tarafından sistemli bir şekilde yapılan soykırım, psikolojik dayanıklılık açısından dikkat çekicidir. Uygulanan in yüksekliğine ve yaşanan acının büyüklüğüne rağmen de melankoli, umutsuzluk, öfke veya dissosiyasyon gibi beklenen psikolojik tepkiler tahmin edilen düzeyde görülmemektedir1. Psikolojik dayanıklılığın bileşenleri göz önünde bulundurulduğunda bu durumun derin bir inanç ve içselleştirilmiş değerlerden kaynaklanabileceği söylenebilir2. Bununla birlikte bu durumun, mevcut psikoloji literatüründeki kavramlarla açıklanması oldukça zor gözükmektedir.
İnsanlık tarihinde yaşanan mücadeleler yakından incelendiğinde soykırıma uğrayan toplumların gördükleri şiddetin benzerini gösterecek şekilde tepki verdikleri saptanabilmektedir. Ancak Filistinliler’in yaşadıkları şiddete rağmen gösterdikleri mukavemetin yanı sıra belirli erdemlerle hareket etmeleri dikkat çekmektedir. Bunlar şu şekilde sıralanabilir: (1) Cesaret: Başa gelenin ne olduğuna bakılmaksızın derin bir inancın sonucu olarak Allah’ın takdirinin ön planda tutulması ve sonucun kabulüdür. Güçlü bir iman, kişileri yapageldikleri işleri yapmaya devam ettiren bir erdem olarak ön plana çıkmaktadır. (2) Hilm: Acımasız bir soykırım karşısında psikolojik dayanıklılığın sonucu olarak ölçülü davranma hali ikinci önemli erdem olarak görülebilir. Kişinin gerçeği kabul ederek, bağlama uygun hareket edebilmesi, ancak belirli değerler çerçevesinde egosantrizmden uzak bir halde mümkün olabilmektedir. (3) Sabır3: Kişilerin yoğun stres durumlarına karşı tepkileri göz önünde bulundurulduğunda halkının metaneti psikolojik dayanıklılık açısından dikkat çekicidir. Yaşanan durumlara yönelik sabır, kişinin anlık olaylara yönelik kabulüyle ilişkilidir. Filistinlilerin derin inancının bir sonucu olarak refleksif düşüncelerin dahi inanç çerçevesinde ortaya çıkması bir erdem olarak sabrı ön plana çıkarmaktadır. Bu sabrın kaynağı olan inanç, psikolojik dayanıklılığa dönüşecek şekilde kodlanmış, bu kodlar nesillerce taşınmış ve içselleştirilmiştir. (4) Ümit: Yaşanan durumun yoğunluğuna rağmen Filistin halkının dayanıklı kalmasının bir diğer bileşeni ümittir. Benzer bir şekilde bu erdemi zor dönemlerden geçen peygamberlerde ve alimlerde görmek mümkündür. Burada dikkat çeken mesele ise Filistinlilerin ümidine eşlik eden ahlaki tavırlarıdır. Bu tavrın kaynağı İslam metafiziği ile bütünleşmiş bir ahiret inancıdır. Mükellefiyet bağlamında yaşanan olaylara belirli bir anlam atfedildiğinde olayın tecrübe edilişi farklılaşmaktadır. Filistinliler özelinde derin bir inancın sonucu, dış dünyada başa gelen olayların nasıl hissettirdiğinden ziyade inancın gerektirdiğini yapma sorumluluğu olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu referans kaynakları psikolojik dayanıklılık açısından önemli bir örnekliği teşkil ederken inancın psikolojiye etkisi bağlamında da yeni fikirler vermektedir. Psikolojik dayanıklılık literatürü de benzer şekilde insanın zorluklarla başa çıkabilmesi için anlam ve ideale vurgu yapmaktadır (Frankl, 2020). Anlaşıldığı gibi Filistinliler de İslam metafiziğini kendi duygu, düşünce ve davranışlarını açıklayan bir referans kaynağı haline getirmişlerdir. Yaşanan dünya ile sınırlı olmayan bir inanca sahip olmaları ve bu inancın da onlara yaşamın ötesinde bir anlam ve ideal sunması psikolojik dayanıklılık açısından önemlidir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Gazze Savaşının Ruh Sağlığına Etkileri
- 2.Bkz. Sumud
- 3.Ayrıca bkz. Kaktüs
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- American Pschological Association (T.Y). Resilience. Erişim Tarihi: 10.05.2024, https://www.apa.org/topics/resilience.
- Frankl, Viktor Emil (2020). İnsanın Anlam Arayışı, çev.: Selçuk Budak. İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
- Windle, Gill (2010). “What is Resilience? A Review and Concept Analysis”. Clinical Gerontology, 21 (2), 152–169.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Dinç, Mehmet (2023). Psikolojik Dayanıklılık. İstanbul: Muhit Kitap.
- Güney Aksoy, Esma (2024). “Psikiyatrist Samah Jabr: Filistin Meselesinde Çaresizliği Reddediyorum”. Perspektif. Erişim Tarihi: 26.03.2025, https://perspektif.eu/2024/03/19/psikiyatrist-samah-jabr-filistin-meselesinde-caresizligi-reddediyorum/.
- ISIP International Students of Islamic Psychology (13 Kasım 2023). ISIP Palestine Focus| Reconceptualizing Mental Health in the Context of Palestine| Dr. Samah Jabr [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=Csy4TeqoldY.
- Masten, Ann (2015). Ordinary Magic: Resilience in Development. New York & London: Guilford Publications.
- The Zero Hour with RJ Eskow (6 Mart 2024). Palestine: Mental Health & Resilience under Fire (w/Dr. Samah Jabr) [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=pmocxTMEFjs.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Toprak, Taha Burak - Cinisli, M. Furkan. “Psikolojik Dayanıklılık”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1257-1259. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.