Eş Seçimi
İNG
Choice of Spouse
ALM
Partnerauswahl
FRA
Choix du Conjoint
ARA
اختيار الزوج / الزوجة
Evlilik için eş seçen bireylerin; sosyo-ekonomik durum, düzeyi, yaş, fiziksel/kişilik özellikler, dini görüş, ırk ya da kültürel etkiler gibi farklı ölçütleri olabilir (Ekşi vd., 2017: 93). in eş seçimine bakıldığında da benzer kriterler olduğu gibi kendilerine has kriterlere de rastlanmaktadır (Akrabawi, 2020)1. Eş seçiminde yaş, ahlak, dürüstlük gibi evrensel özelliklerin yanı sıra Filistinlilere özgü denebilecek ikametgahın da tercihleri etkilediği görülmüştür (Amâvî, 2018: 21).
Birçok kültürde birbirine benzer motivasyonlarla yapılan evlilik ve eş seçimi örneklerinin yanında (bkz. Karaçizmeli, 2023: 47) ’de temel alınan evlilik motivasyonlarından birinin, yaşanılan yerle ilişkili olması (Seâde, 2018: 203) dikkat çekicidir. İsrail’in getirdiği hareket kısıtlamasından dolayı Filistinlilerin kendi yurtlarında özgürce seyahat edememeleri (Mashni, 2025) bunun en temel sebebidir. Öte yandan İsrail işgali altındaki Filistin’de eş seçimi, sadece toplumsal bir mesele değil ayrıca siyasi bir sorundur. Çünkü İsrail, Filistin toplumunu baskılamak için vatandaşlık ve evlilik haklarını bir silah olarak kullanmakta, özellikle Kudüs’te Filistinlilerin vatandaşlık almasını engelleyerek onları göçe zorlamaktadır. Bu, Kudüs’ü Yahudileştirme stratejisinin de bir parçasıdır (Seâde, 2018: 201).
İsrail, 1948’den beri Filistin’i, bir dizi siyasi ve coğrafi bölünmeye maruz bırakarak Filistin kimliğini ortadan kaldırmaya çalışmaktadır. 1967 işgalinden bu yana ise ve ’deki nüfus kayıtlarının kontrolünü de etmiştir. Öyle ki, nin, İsrail’in onayı olmaksızın işgal edilen topraklarda oturan Filistinlilere, kimlik verme yetkisi bulunmamaktadır (er-Racub, 2021). Elindeki her fırsatı baskı ve kontrole çeviren İsrail’in hak ihlalleri ikili kimlik uygulamaları ile somutlaşmaktadır. İsrail, Kudüs’teki Filistinlilere, içerisinde bazı haklar barındıran ancak vatandaşlık hakkı tanımayan mavi kimlik verirken Batı Şeria ve Gazze’de yaşayanlara, kısıtlı haklar içeren ve İsrail kontrolünde olan yeşil kimlik verilmektedir (Seâde, 2018: 202). Bu kimlik sistemi, siyonist İsrail’in Filistinlileri coğrafi ve hukuki olarak parçalama ve kontrol altında tutma stratejisinin önemli araçlarından biridir2.
İsrail’in ayrımcı politikası, Filistinlilerin ikamet haklarını sistemli biçimde ihlal etmektedir. Bu ihlaller yalnızca bireysel hareket özgürlüğüne yönelik değil aynı zamanda uygun konuta erişim, hizmetlerinden yararlanma, çalışma, eğitim görme ve aile hayatını sürdürme gibi temel hak alanlarını da kapsamaktadır3 (el-Labadi & Hardan, 2016: 69 vd.) Bu nedenle abluka ve işgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinliler için en büyük endişelerden biri de aile birleşimidir. Nitekim, Batı Şeria ve Gazze’ye “geçici” ya da “turist” vizesiyle giriş yapan bazı aile fertleri ile yabancı uyruklu kişilerle evlenen ve “aile birleşimi” hakkı tanınmayan Filistinliler ciddi mağduriyetler yaşamaktadır. Siyonist İsrail rejimi Filistin ile hiç alakası olmayan ama sırf Yahudi olduğu için “yasa dışı yerleşimci” olarak dünyada tanınan “ithal gaspçılara” kapı açarken, binlerce yıldır Filistin’de yaşamaya devam eden kişilerin eşlerini -her zaman yaptıkları gibi kavramları tersyüz ederek- “yasa dışı sakinler” olarak tanımlamaktadır (bkz. Aydemir, 2022).
İsrail, özellikle işgal altında tuttuğu Kudüs’teki Filistinlilerin, Filistin’in diğer bölgelerinden kişilerle ya da başka ülkelerden kişilerle aile birleşimini yasaklamıştır (el-Kudüs, 2022). Üstelik yasanın kapsamı gittikçe genişletilmekte (bkz. Masri, 2013; Ghaith, 2023) ve ağırlaştırılmaktadır (Musa, 2023). Kudüslü Filistinliler, İsrail vatandaşlığına değil, yalnızca İsrail tarafından verilen ikamet hakkına sahiptir. Bu nedenle, Batı Şeria’daki eşlerini yanlarına almaları ve onlarla Kudüs’te birlikte yaşamaları yasaktır. Ayrıca, Kudüs’ten Batı Şeria’daki diğer kentlere taşınmaları durumunda, İsrail yasalarına göre ikamet haklarını, sağlık sigortalarını ve Kudüs’e giriş izinlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmaktadırlar (al-Tahhan, 2022). Aynı şekilde İsrail, Batı Şeria’dan evlilik yoluyla Gazze’ye yapılan adres değişikliklerini geri dönmemek şartıyla kabul etmektedir. Ancak Gazze’den Batı Şeria’ya, aile bağları bulunsa bile, ikamet ve kimlik değişikliğine izin vermemektedir (er-Racub, 2021).
İsrail, bu yasayla Gazze’den evli, Batı Şerialı ı zorla sınır dışı etme yoluna kadar gitmektedir. Bir grup hukukçu, İsrail Yüksek Mahkemesine dilekçe vererek bu uygulamayı “dünyanın en ırkçı ve ayrımcı yasalarından biri” olarak nitelemiştir. Bu politikanın bazı mağdurları, sosyal medyada başlattıkları kampanyalarla ve oturma eylemleri ile seslerini duyurmaya çalışmaktadırlar. Mağdur aile sayısının 25 bin ile 30 bin arasında olduğu tahmin edilmektedir. Bu kişiler zamanlarının pek çoğunu evlerinde hapis hayatı yaşar gibi geçirmekte ve İsrail’in askeri ndan kaçınmaktadırlar. Kudüs Hukuki Yardım Merkezi (JLAC) yasayı “İsrail’in nin önemli bir ayağı” olarak kabul etmektedir (Fırat & Semerci, 2021; al-Tahhan, 2022; Hatuqa, 2015).
Aile birleşimi hakkı gibi temel insani hakların engellenmesi, Filistinlilerin günlük yaşamını doğrudan etkileyen ve toplumsal yapıyı parçalayan bir uygulamadır. Kadınların bu durumdan daha olumsuz etkilendiği görülmektedir4. Nitekim yakalanıp sınır dışı edilme korkusuyla sokağa çıkamayan kadınlar kamusal hayattan mahrum bırakılmaktadır. Siyonist İsrail rejiminin Filistinlilerin doğum belgeleri, kimlik kartları ve pasaportları üzerinde tam kontrol sahibi olması, işgal rejiminin dayattığı karmaşık bürokratik işlemler, uzatılan prosedürler ve her şey mevzuata uygun yapılsa da keyfilikten dolayı izin almada yaşanan zorluklar, Filistinlilerin gelecek planlarını olumsuz şekilde etkilemektedir. Bu durum, evlilikte eş seçme hakkı da dâhil olmak üzere temel hakların ciddi şekilde kısıtlanmasına/engellenmesine yol açmaktadır (Seâde, 2018: 203-204).
İsrail, yalnızca fiziksel işgali sürdürmekle kalmamakta, Filistin halkının siyasal ve kültürel sürekliliğini hedef almaktadır. Yerinden etme, nüfus mühendisliği ve sosyo-politik yıldırma gibi araçlarla Filistin toplumunu yok etme politikası da bunların bir parçasıdır. Görüldüğü gibi İsrail’in aile birliğini engellemek, yerleşim haklarını sınırlamak ve vatandaşlık üzerinden kontrol kurmak yoluyla Filistinlilerin yaşam alanlarını sistematik biçimde daraltması diğer işgal ve politikalarının bir yansımasıdır.
DİPNOTLAR
- 1.Arapça kaynakların çevirilerini kontrol ederek yardımlarını esirgemeyen Dr. Ayşegül Aydemir’e teşekkür ederim.
- 2.Ayrıca bkz. ; Demografik Hegemonya; Demografik Manipülasyon; İzin Rejimi
- 3.Ayrıca bkz. Aile Birleşimi; Educide; Eğitim Hakkıİzin Rejimi; Tıbbi Apartheid
- 4.Bkz. Analıkkırım; Kadın Hakları
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Akrabawi, Hamza (2020). “Filistin Folkloründe Eş Seçimi”. Arabi21. Erişim Tarihi: 22.06.2025, https://arabi21-com.translate.goog/story/1300216/اختيار-الزوجة-في-الموروث-الشعبي-الفلسطيني?_x_tr_sl=ar&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=sc.
- al-Tahhan, Zena (2022). “Devastating’: How Israel is Pulling Palestinian Families Apart”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.aljazeera.com/features/2022/3/15/devastating-how-israel-is-pulling-palestinian-families-apart.
- Amâvî, İyâd Muhammed Feyyâz (2018). “Meâyir İhtiyâr Şerîk el-Hayât lede’ş’Şebâbî’l-Filistînî fî Muhâfaza Tûlkerem”. Mecelletu’l-Ulumi’l-İctimaiyye, Câmiatu Ağvât, 7 (29), 21-31. https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ar&user=N_tjgLoAAAAJ&citation_for_view=N_tjgLoAAAAJ:UeHWp8X0CEIC.
- Aydemir, Mücahit (2022). “İsrail’in ‘Aile Birleşimi’ Yasağı Binlerce Filistinli Ailenin Birliğini Tehdit Ediyor”. AA. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilin-aile-birlesimi-yasagi-binlerce-filistinli-ailenin-birligini-tehdit-ediyor/2502144.
- Ekşi, Halil; Özgen, Gülşen & Kardaş, Selami (2017). “Eş Seçimi, Mükemmeliyetçilik ve Değerlerin Evlenmemiş Bireylerin Duygusal İlişki Tercihlerine Etkisi”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2 (2), 92-104.
- el-Kudüs (2022). Adalah Hukuk Merkezi: Filistinlilerin Aile Birleşimini Engelleyen Yasa Benzeri Görülmemiş Bir Yasadır. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.alquds.co.uk/مركز-عدالة-الحقوقي-قانون-منع-لم-شمل-الع/.
- el-Labadi, Fadva & Hardan, Tarık (2016). “Marriage, Split Residency, and The Separation Wall in Jerusalem”. Jerusalem Quarterly, (65), 69-85. https://www.palestine-studies.org/en/node/198348.
- er-Racub, Avd (2021). “İsrail’in Gazze’den Batı Şeria’ya ‘Kimlik Değişikliğini’ Reddetmesi Filistinli Aileleri Mağdur Ediyor”. AA. Erişim Tarihi: 28.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilin-gazzeden-bati-seriaya-kimlik-degisikligini-reddetmesi-filistinli-aileleri-magdur-ediyor/2227068.
- Fırat, Esat & Semerci, Ali (2021). “İsrail’in Aile Birleşimi Engeli Filistin’de Çiftlerin Hayatını Kabusa Çeviriyor”. AA. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israilin-aile-birlesimi-engeli-filistinde-ciftlerin-hayatini-kabusa-ceviriyor/2177401.
- Ghaith, Lina Muhammed Gazi (2023). The Impact of Family Reunification Measures on Palestinian Women Married to Spouses Holding Jerusalem ID in Kufr Aqap [Yüksek Lisans Tezi]. Batı Şeria: Birzeit University. https://iws.birzeit.edu/articles/view/148/en/the-impact-of-family-reunification-measures-on-palestinian-women-married-to-spouses-holding-jerusalem-id-in-kufr-aqap.
- Hatuqa, Dalia (2015). “Palestinian Couples Kept Apart By Israel”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.aljazeera.com/news/2015/2/17/palestinian-couples-kept-apart-by-israel.
- Karaçizmeli, Fatma (2023). Faslı Gelinler: Sosyo- Kültürel Uyum Açısından Alaca Örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Çorum: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Mashni, Lama (2025). “Traditions and Occupation – Obstacles in the Face of Marriage in Palestine”. Single. Erişim Tarihi: 24.06.2025, https://www.hera-single.de/traditions-palestine/.
- Masri, Mazen (2013). “Love Suspended: Demography, Comparative Law, and Palestinian Couples in the Israeli Supreme Court”. Social and Legal Studies: An International Journal, 22 (3), 309-334. https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/4948/.
- Musa, Raed (2023). “İstikrar Belgesi”: İsrail’in Gazze’yle Evli Batı Şerialı Kadınları Zorla Sınır Dışı Etmesi”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.aljazeera.net/news/2023/1/1/وثيقة-الاستقرار-إبعاد-قسري-إسرائيلي.
- Seâde, Lûna (2018), “Te’sîru’l-İthilali’l-İsrâîlî ala Hakki’l-İhtiyâr fî Zevâci’l-Muctema’ el-Filistînî”. Mecelletu’l-Ebhâs el-Cesed ve’l-Cender, 4 (2), 200-204. https://kohljournal.press/ar/palestinians-choice-marriage.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Karaçizmeli, Fatma. “Eş Seçimi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 499-502. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.