İçeriğe geç
HU · HUKUK3 dk okuma · s. 824–826

İsrail’in Filistinli Vatandaşları

İNG

Palestinian Citizens of Israel

ALM

Palästinensische Bürger Israels

FRA

les Citoyens palestiniens d’Israël

ARA

مواطنو إسرائيل الفلسطينيّون

YAZAR

Fatima KANDEMİR ERGÜN

ORCID 0000-0001-5841-4466

KİTAPTA

s. 824–826

Atıf al

’in vatandaşları, 1948 yılında İsrail’in kurulmasıyla vatandaşlık hakkı elde eden kişileri ifade etmektedir. O dönemde yaklaşık 160.000 Filistinli, yeni kurulan İsrail sınırları içinde kalmıştır (Jabareen, 2015: 451). Günümüzde bu nüfus İsrail’in yüzde 20’sini oluşturarak Müslüman Araplar, , Dürziler, Çerkezler, Bedevi Araplar ve diğer azınlık gruplardan meydana gelmektedir. Bu gruplar arasında Müslüman Araplar en büyük azınlığı teşkil etmektedir (Cohen-Almagor & Wattad, 2019: 2).

Ülkedeki azınlık nüfusu başlıca Nasıra, Hayfa, Akka, Remle ve Yafa bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Necef bölgesinde ise Bedevi Araplar yaşamaktadır (Domazeti, 2017). İsrail vatandaşı azınlıklar için “İsrail’in Filistinli vatandaşları” ve “İsrail’in Arap vatandaşları” gibi çeşitli terimler kullanılmaktadır. İsrail’in Filistinli vatandaşları ifadesi, İsrail’de yaşayan nüfusunun etnik ve milli kimliğini vurgulamak amacıyla kullanılmaktadır (Gani & Jamal, 2022: 398).

İsrail, Filistinli vatandaşlarına 1952 tarihli Vatandaşlık Yasası ile vatandaşlık vermeye başlamıştır. Bu yasa üç temel yolla vatandaşlık kazanımını düzenlemektedir:

İkamet şartlı vatandaşlık: 1948 yılında İsrail sınırları içinde olup 1952’ye kadar yasal olarak ikamet eden kişiler vatandaşlık kazanır. Ancak bölgede yaşayanların büyük bir kısmı Nekbe (1948 Felaketi) nedeniyle zorla mülteci konumuna getirildiği için bu haktan mahrum bırakılmıştır.

Doğum esasına dayalı vatandaşlık: İsrail topraklarında veya İsrail vatandaşı ebeveynlerden doğanlar vatandaş kabul edilir.

Doğrudan kayıt: 1952 yılından sonra vatandaşlık almak isteyenler, belirli bir süre İsrail’de yaşamış olma, İbranice temel bilgisine sahip olma ve İsrail’e bağlılık şartları taşımalıdır.

1950 tarihli Geri Dönüş Yasası ile göçmenlere otomatik vatandaşlık sağlanmıştır. 1967’de Kudüs’ün doğusu ilhak edildiğinde buradaki e vatandaşlık yerine “daimî ikamet statüsü” verilmiştir. Kudüs’ün doğusunda yaşayan kişiler, doğrudan kayıt şartlarını taşımaları halinde İsrail vatandaşlığı kazanabilirler (Jefferis, 2012: 209). Ayrıca 2003 yılında geçici olarak çıkarılan Vatandaşlık ve Giriş Yasası, işgal altındaki bölgelerde yaşayan kişilerin İsrail vatandaşlarıyla evlilik yoluyla vatandaşlık kazanmasını engellemiştir ve bu yasa 2022’de kalıcı hale getirilmiştir1 (Jefferis, 2012: 211).

İsrail İçişleri Bakanlığı güvenlik gerekçesiyle veya bağlılık eksikliği nedeniyle Filistinlilerin vatandaşlığını iptal etme yetkisine sahiptir (Yekeler, 2014: 170). Benzer şekilde Kudüs’ün doğusunda yaşayanların da ikamet izinleri iptal edilebilmektedir. İsrail’de “İyi Arap” figürü, şarta bağlı vatandaşlığın bir yansımasıdır. “İyi Arap” olmak, vatandaşlık ve sosyo-ekonomik fırsatlara erişimde belirleyici bir unsur haline gelmiştir (Hackl, 2020: 595).

İsrail’in “halk” kavramı, Batı’daki ulus devlet anlayışından farklıdır. İsrail, vatandaşları ulusunu oluşturmayan dünyadaki tek tanınmış devlettir. “İsrail halkı” ifadesi yalnızca vatandaşları değil tüm Yahudileri kapsamaktadır (Molavi, 2013: 208). İsrail’in siyasi yapısı Yahudi toplumu tarafından şekillendirilmektedir (Peled, 1992: 432). 1948 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi, tüm vatandaşlara eşit haklar tanısa da Filistinliler vatandaşlık haklarından tam anlamıyla yararlanamamaktadır. Hannah Arendt’in ifadesiyle “yarı-statüsüz” bir konumdadırlar2 (Arendt, 1962: 290).

İsrail yasaları “İsrailli milliyet” kavramını fiilen imkânsız hale getirmekte ve bu İsrail Yüksek Mahkemesi kararlarında da teyit edilmektedir (Molavi, 2013: 153). 2018 tarihli Ulus Devlet Yasası, Filistinli vatandaşlara kendi yurtlarında “ebedi yabancı” olacakları mesajını vermektedir (Gani & Jamal, 2022: 400). İsrail, bazı akademisyenler tarafından etnokrasi olarak tanımlanmakta (Peled, 1992: 432; Yiftachel, 1999: 364) ve bu durum, İsrail’in Yahudi etnik grubunun çıkarları doğrultusunda yönetildiği anlamına gelmektedir.

İsrail, Yahudi milliyetçiliği üzerine inşa edilmiştir ve yasalar, Yahudilerin kurumsal ve kültürel hegemonyasını korumaktadır (Barzilai, 2003: 60). İsrail Yüksek Mahkemesi, ayrımcılığı korumakta, azınlık haklarını tam olarak güvence altına almamaktadır. 1990’lardan itibaren bazı ayrımcı uygulamalar iptal edilse de “Yahudi ve demokratik devlet” 3 paradigmasını koruma çabası, azınlık haklarının tam anlamıyla uygulanmasını engellemektedir (Tarhan Çelebi & Çelebi, 2024: 1669). Küçük ölçekli reformlar yapılmasına rağmen mahkemenin kararsız tutumu çözümsüzlüğü beraberinde getirmektedir (Saban, 2008: 636).

DİPNOTLAR

  1. 1.Ayrıca bkz. Aile Birleşimi; Eş Seçimi
  2. 2.Ayrıca bkz. ; İzin Rejimi
  3. 3.Ayrıca bkz. İsrail Demokrasisi

KAYNAKÇA

  • Arendt, Hannah (1962). The Origins of Totalitarianism. Cleveland & New York: Meridian Books.
  • Barzilai, Gad (2003). Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities. Michigan: University of Michigan Press.
  • Cohen-Almagor, Raphael & Muhammed S. Wattad (2019). “The Legal Status of Israeli-Arabs/Palestinians in Israil”. GNLU Law&Society Review, 1 (1), 1-28.
  • Domazeti, Riad (2017). “İsrail’deki Etnik ve Dini Azınlıklar”. İNSAMER. Erişim Tarihi: 22.02.2025, https://www.insamer.com/tr/israilde-etnik-ve-dini-azinliklar_610.html.
  • Gani, Noa & Jamal, Amal (2022). “Half-Statelessness and Hannah Arendt’s Citizenship Model: The Case of Palestinian Citizens of Israel”. Mediterranean Politics, 27 (3), 391-410.
  • Hackl, Andreas (2020). “The Good Arab: Conditional Inclusion and Settler Colonial Citizenship among Palestinian Citizens of Israel in Jewish Tel Aviv”. Journal of the Royal Anthropological Institute, 26 (3), 594-611.
  • Jabareen, Yousef T. (2015). “The Arab-Palestinian Community in Israel: A Test Case for Collective Rights under International Law”. The George Washington International Law Review, 47 (3), 449-480.
  • Jefferis, Danielle C. (2012). “Institutionalizing Statelessness: The Revocation of Residency Rights of Palestinians in East Jerusalem”. International Journal of Refugee Law, 24 (2), 202-230.
  • Molavi, Shourideh C. (2013). Stateless Citizenship: The Palestinian-Arab Citizens of Israel. Boston: BRILL.
  • Peled, Yoav (1992). “Ethnic Democracy and the Legal Construction of Citizenship: Arab Citizens of the Jewish State”. American Political Science Review, 86 (2), 432-443.
  • Saban, Ilan (2008). “After the Storm? The Israeli Supreme Court and the Arab Palestinian Minority in the Aftermath of October 2000”. Israel Affairs, 14 (4), 623-639.
  • Tarhan Çelebi, Gülce & Mehmet C. Çelebi (2024). “Bölünmüş Toplumlarda Anayasa Yargısı: İsrail Yüksek Mahkemesi Kararları Işığında İsrail’de Vatandaşlığın Sınırları”. Legal Hukuk Dergisi, 257, 1649-1696.
  • Yekeler, Berkant (2014). “İsrail’de Vatandaşlık Anlayışı ve Karşılaşılan Sorunlar”. Akademik Hassasiyetler, 1 (1), 163-186.
  • Yiftachel, Oren (1999). “‘Ethnocracy’: The Politics of Judaizing Israel/Palestine”. Constellations, 6 (3), 364-390.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Nassar, Maha (2017). “Between Two States and One: Palestinian Citizens of Israel”. Journal of Palestine Studies, 46 (2), 37-51.
  • Potter, P. B. (1948). “The Palestine Problem before the United Nations”. The American Journal of International Law, 42 (4), 860-885.
  • Sultany, Nimer (2003). The Legal Structures of Subordination: The Palestinian Minority and Israeli Law [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Harvard: Harvard Law School.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Kandemir Ergün, Fatima. “İsrail’in Filistinli Vatandaşları”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 824-826. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.