İçeriğe geç
TK · TOPLUM VE KÜLTÜR2 dk okuma · s. 1339–1340

Siyahî Yahudiler

İNG

Black Jews

ALM

Schwarze Juden

FRA

Juifs Noirs

ARA

اليهود السود \ اليهود الزنوج

YAZAR

Neslihan KURAN

ORCID 0000-0002-3637-0543

KİTAPTA

s. 1339–1340

Atıf al

Afrika kıtasında bugün Zulular, Lembalar, İgbolar gibi birçok grup veya kabile Yahudi soyundan geldiklerini iddia etmekte ve kendilerini etnik-dinî veya kültürel açıdan Yahudi olarak tanımlamaktadır (Haynes, 2009: 237-254; Bruder, 2008: 4; Zianga, 2013: 182-195). Sadece Güney Afrika’da Yahudi olduğunu iddia eden 70-80 bin yerli Afrikalıdan bahsedilmektedir (Kaplan, 2000: 1347-1357). Ancak siyahî Yahudilerin 19. yüzyıla kadar Yahudi tarihinde yer almadığı bilinmektedir.1

Afrikalı kabilelerin Yahudilik bağlantılarında genel olarak dayandıkları tez, Yahudilerin kayıp kabilesi oldukları yönündeki görüşleridir. Böyle bir iddiayı tetikleyen unsur, Etiyopya’ya ait bir topluluk olan Falaşaların (Beta Israel) 19. yüzyılda Yahudi olduğuna dair geliştirilen düşünce ve ardından Yahudi dünyaya kabul edilmeleriyle ilgilidir. Nitekim Falaşaların Yahudilerle etkileşime geçtiği tarih ile Afrika genelinde kayıp kabile iddialarının yükselmeye başladığı tarih yaklaşık olarak aynı dönemlere tekabül etmektedir. Dolayısıyla Falaşaların süreç içerisinde “Etiyopya Yahudileri” olarak tanınması ve Yahudi tarihine dâhil edilmesiyle Afrika’nın farklı bölgelerindeki bazı etnik gruplar da Yahudi kimliğiyle özdeşleşerek -Yahudi kimliği- çatısı altında ortaya çıkmaya başlamış ve bu da kıtada yeni Yahudi cemaatlerin oluşumuna zemin hazırlamıştır. Bu doğrultuda yeni bir etno-tarih ağı kurulmuş ve antik Yahudi diasporasına bağlılık mitleri oluşturulmuştur (konu hakkında geniş bilgi için bkz. Kuran, 2023). Bu grupların dinî uygulamaları Yahudi dinî hukuku (halaha) standartlarına tam olarak uymadığı için Yahudi dinî otoriteler tarafından tanınıp tanınmayacakları hususu belirsizdir. Buna rağmen zikredilen grup üyeleri kendilerini Yahudi olarak tanımlamaya devam etmektedir.

Bu tartışmaları bir kenara bırakarak şu söylenmelidir ki, ’in nüfus açısından büyüme hızı her geçen yıl artış göstermektedir2. Örneğin 2014’te 7 milyon civarında olan nüfus 2024’te 10 milyona yaklaşmış durumdadır (Population Today, 2024). Başta Etiyopyalılar ve Eritreliler olmak üzere siyahî nüfus bu oranın yaklaşık yüzde 2’lik kısmını oluşturmaktadır. Söz konusu artış hızı, iç nüfusun doğum oranından ziyade dış kaynaklı insan nakilleri3 ve göçlerle4 alakalıdır. Bununla birlikte İsrail’in vatandaşı olma ümidiyle bir şekilde İsrail’e gelen ancak ne vatandaşlığını ne Yahudiliğini onaylatabilen çok sayıda siyahî de vardır. ‘te başlayan İsrail saldırılarıyla birlikte hükümeti bu şekilde kimliksiz ve vatansız göçmen olarak varlığını sürdürenlerin (siyahîler ve diğerleri) orduda görev alabileceklerini açıklamış, onları askerlik hizmetine davet etmiş ancak sonrasında vatandaşlık hakkı verip vermeyeceği hususunu açıkça belirtmemiştir (Boyraz, 2023).

Öte yandan vatandaşlığını alabilenler dahil genel olarak siyahî Yahudiler kendilerine ayrımcılık ve yapıldığı iddiasıyla hükümet aleyhine sık sık protesto gösterilerinde bulunmaktadır. Bilinen en büyük gösterilerden biri verdikleri kan bağışlarının AIDS’li olduğu iddiasıyla çöpe atılmasının ardından (Gellman, 1996), bir diğeri de polis olarak görev yapan bir Etiyopyalı nin başka bir Yahudi tarafından öldürülmesi sonrası yapılmıştır (The Economist, 2019). Irkçılık ve ayrımcılığa dair bu tür gösteri ve protestolar günümüzde de devam etmektedir.

KAYNAKÇA

  • Boyraz, Turgut Alp (2023). “Israeli Army says Non-Israeli Jewish can Voluntarily Join Military Service”. AA. Erişim Tarihi: 01.12.2024, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israeli-army-says-non-israeli-jewish-can-voluntarily-join-military-service/3092751.
  • Bruder, Edith (2008). The Black Jews of Africa: History, Religion, Identity. London: Oxford University Press.
  • Gellman, Barton (1996). “Israel Dumps Blood from Ethiopians”. The Washington Post. Erişim Tarihi: 01.12.2024, https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1996/01/25/israel-dumps-blood-from-ethiopians/6200327c-dcf4-48ef-9125-379033f388cc/.
  • Haynes, Bruce D. (2009). “People of God, Children of Ham”. Journal of Modern Jewish Studies, 8 (2), 237-254.
  • Kaplan, D. Evan (2000). “South Africa, Practice of Judaism”. J. Neusner, Alan J. Avery-Peck, W. Scott Green (Ed.), The Encyclopedia of Judaism (s. 1347-1357). New York: Continuum.
  • Kuran, Neslihan (2023). Siyahî Yahudiler: Falaşaların Etnik Kökeni, Dinî Gelenekleri ve İsrail’e Göçleri. İstanbul: Divan Kitap.
  • Population Today (2024). İsrail’in Bugünkü Nüfusu. Erişim Tarihi: 01.12.2024, https://populationtoday.com/tr/il-israel/.
  • The Economist (2019). The Killing of a Black Jew Sparks Protests in Israel. Erişim Tarihi: 01.12.2024, https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/07/11/the-killing-of-a-black-jew-sparks-protests-in-israel.
  • Zianga, Jonas (2013). “Black Jews in Academic and Institutional Discourse”. Efraim Sicher (Ed.), Race, Color, Identity: Rethinking Discourses about “Jews” in the Twenty-First Century, (s. 182-195). New York: Berghahn.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Kuran, Neslihan. “Siyahî Yahudiler”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1339-1340. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.