İçeriğe geç
İL · İLAHİYAT3 dk okuma · s. 917–919

Kızıl Buzağı

İNG

Red Heifer

ALM

Rote Kuh

FRA

Génisse rouge

ARA

البقرة الحمراء

YAZAR

Delila ELÇE

ORCID 0000-0001-5688-8350

KİTAPTA

s. 917–919

Atıf al

Kızıl Buzağı, dini metinlerinde önemli bir ritüel sembolü olarak karşımıza çıkmaktadır. Temel olarak, ölümle temas eden kişilerin arınması amacıyla kullanılan, kusursuz ve boyunduruk altına alınmamış kırmızı renkli bir ineğin yakılması ve küllerinin temizlik suyuna karıştırılmasıyla gerçekleştirilen bir arındırma uygulamasıdır ve Tevrat’ın Sayılar 19. bölümünde detaylandırılır (Smith, 1909: 207). Ancak bu ritüel, zamanla yalnızca dini bir arınma ayini olmanın ötesine geçmiş ve siyonizm söylemiyle ilişkilendirilmiştir. Kızıl Buzağı miti, Yahudiler için tarihsel ve teolojik açıdan anlamlı (bkz. Besalel, 2001: 332) olmakla birlikte günümüzde daha çok tarafından ’in soykırıma varan eylemlerini mitolojik kılıfla örtmek için kullanılan bir araca dönüşmüştür.

anlatı, Yahudi inancı ile ilgili birçok konuyu kendi emelleri doğrultusunda yeniden icat etmektedir. Bunun için bazı akademik disiplinlerin özellikle ilahiyat, tarih ve arkeolojinin manipüle edildiği görülmektedir. “/” ve “Kızıl Buzağı” bu amaçla kullanılan önemli sembollerdir. Eski Yahudi kaynaklarında kutsal bir Ağlama Duvarı yokken (Gil, 1992: 646), in icadıyla bu kutsallığın ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. Aynı şekilde Kızıl Buzağı miti üzerine 1909’da yayınlanan ayrıntılı bir incelemede (Smith, 1909) konuya dair onlarca yorumdan söz edilirken “mabet inşası” konusu hiçbir şekilde geçmemekte ancak güncel siyonist örgütlerin en önemli gündemlerinden biri olabilmektedir.

Kızıl Buzağı mitinin günümüzde yeniden gündeme gelmesinin nedeni, siyonist ideolojinin bu ritüeli kutsal toprakların “arındırılması”1 için bir araç olarak görmesidir. Radikal Yahudi gruplar2, Üçüncü Tapınağın inşası öncesinde Zeytindağı’nda kızıl buzağının kurban edilmesinin şart olduğuna inanmaktadırlar. Bu kurgusal inanç, Kudüs’teki İslami yapıların özellikle de Mescid-i Aksâ’nın varlığını doğrudan tehdit eden bir söyleme dönüşmüştür. Böylece siyonizmin ürettiği Yahudi milliyetçiliğinde Kızıl Buzağı miti, işgalinin meşruiyetini sağlamak için kullanılan bir argüman haline gelmiştir. Tapınak Enstitüsü gibi örgütler, 1987’den itibaren kırmızı inekler yetiştirme çabalarını sürdürmektedir (Sarsılmaz, 2024). Hatta Teksas’taki bir çiftlikte bu amaçla özel olarak yetiştirilen ineklerin olduğu basına yansımıştır (Gadzo, 2024).

Siyonizmin etkisi ile oluşan yoruma göre Kızıl Buzağı kurban ritüelinin gerçekleşmesi ve Yahudilerin mabet yıkıldıktan sonra tekrar arınma fırsatı elde etmesi için Mescid-i Aksâ arazisine sahip olmaları gerekmektedir. Dolayısıyla Kızıl Buzağı miti hem mabedin inşasında kurban ritüelinin, arınmanın ve saflığın başlangıcı (Baumgarten, 1993: 442-452) hem de kurulması hedeflenen İsrail ülkesinin kötü ruhlardan temizlenmesini simgelemektedir (The Temple Institute, 2020). Böylece siyonistler açısından Yahudilerin kutsal topraklardan uzak kaldığı süreçte bu toprakların kirlendiği ve dinen temizlenmesi gereken bir yer olduğu inancına kapı aralanmaktadır. Radikal Yahudilerin, Mescid-i Aksâ’nın yıkılıp yerine bir mabet inşa edilmesi durumunda, bölgenin arındırılması ve kutsanması için Zeytindağı’nda kızıl buzağının kurban edilmesi gerektiğine inanmaları da bu çerçevede düşünülmelidir.

Kur’ân-ı Kerîm’de de (Araf 7:148-152, Taha 20:83-98) geçen Altın Buzağı hikâyesi, İsrailoğullarının putperestliğe dönüşünü ve ’nın öfkesini anlatmaktadır (Albayrak, 2004: 95). Bu anlatı, Yahudi teolojisinde putperestliğin reddi olarak yorumlanmaktadır (Smith, 1909: 210). Ancak günümüzde Kızıl Buzağı anlatısı, bir tür “kolektif arınma” ve “kutsal toprakların geri alınışı” miti olarak siyonizmin siyasi emellerine hizmet eden bir düşünceye dönüştürülmüştür. Özellikle Üçüncü Tapınak inşası ve Mescid-i Aksâ’nın yerini alma gibi radikal hedefler, bu dini motif kullanılarak meşrulaştırılmaya çalışılmaktadır.

Bu durum, kutsal metinlerin siyasi çıkarlar doğrultusunda yeniden yorumlanmasının yarattığı tehlikeli bir örnektir. Tarihsel ve dini bağlamından kopartılan Kızıl Buzağı miti, Filistin topraklarında demografik ve siyasi dönüşümü3 hedefleyen bir söylem aracı haline getirilmiş, bu da bölgesel barışı tehdit eden bir unsur olmuştur.

KAYNAKÇA

  • Albayrak, Kadir (2004). “İsrailoğulları’nın “Altın Buzağı”sı ve “Kızıl İnek”i”. Bilimname, 2, 91-103.
  • Baumgarten, Albert I. (1993). “The Paradox of the Red Heifer”. Vetus Testamentum, 43 (4), 442-452.
  • Besalel, Yusuf (2001). “Kızıl İnek”. Yahudilik Ansiklopedisi 2. İstanbul: Gözlem Yayıncılık.
  • Gadzo, Mersiha (09.04.2024). “What do Texan Red Heifers Have to do with Al-Aqsa and a Jewish Temple?”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 10.10.2024, https://www.aljazeera.com/news/2024/4/9/what-do-texan-red-heifers-have-to-do-with-al-aqsa-and-a-jewish-temple.
  • Gil, Moshe (1992). A History of Palestine, 634-1099, çev.: Ethel Broido. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Kitâb-ı Mukaddes. İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 2016.
  • Sarsılmaz, Meltem (2024). “’Netanyahu, Kehanette Geçen Buzağıyla Poz Verdi’ İddiası”. AA. Erişim Tarihi: 10 Ekim 2024, https://www.aa.com.tr/tr/teyithatti/politika/netanyahu-kehanette-gecen-buzagiyla-poz-verdi-iddiasi/1817620.
  • Smith, Henry Preserved (1909). “The Red Heifer”. The American Journal of Theology, 13(2), 207-228.
  • The Temple Institute (23.02.2020). The Red Heifer. Internet Archive. Erişim Tarihi: 07 Ekim 2024. https://web.archive.org/web/20200223104330/http://www.templeinstitute.org/red_heifer/oral_tradition.htm.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Abhays, Ziyad (2023). “Kızıl İnek Efsanesi: Mescid-i Aksâ’yı Nasıl Tehdit Ediyor?”. Hamzali. Erişim Tarihi: 11.09.2025, https://hamzali.org/wp-content/uploads/2023/10/KIZIL-INEK-EFSANESI.pdf.
  • Lionis, Chrisoula (2016). Laughter in Occupied Palestine: Comedy and Identity in Art and Film. London-Newyork: Ibtauris
  • MacDonald, Nathan (2012). ”The Hermeneutics and Genesis of the Red Cow Ritual”. The Harvard Theological Review, 105 (3), 351-371.
  • Blau, Joseph L. (1967). “The Red Heifer: A Biblical Purification Rite in Rabbinic Literature”. Sacrifice and Gender in Biblical Law, 14 (1), 70-79.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Elçe, Delila. “Kızıl Buzağı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 917-919. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.