İçeriğe geç
TK · TOPLUM VE KÜLTÜR2 dk okuma · s. 632–633

Gerizim Dağı

İNG

Mount Gerizim

ALM

Berg Garizim

FRA

Mont Garizim

ARA

جبل جرزيم

YAZAR

Ahmet SEZER

ORCID 0000-0002-3349-5682

KİTAPTA

s. 632–633

Atıf al

Gerizim Dağı, ’da, Nablus şehrinin güneybatısında yer almaktadır. Dağın zirvesi, deniz seviyesinden yaklaşık 881 metre yükseklikte bulunmaktadır. Arkeolojik bulgular, Gerizim Dağı’nın eski dönemlerden beri önemli bir kültür merkezi olduğunu göstermektedir (Hjelm, 2000: 234). Son yıllarda yapılan kazılar, burada çok sayıda tarihi eser ve yapı kalıntısının varlığını ortaya çıkarmıştır. Bu buluntular, Sâmirîlerin ve bölgedeki diğer toplulukların tarihine ışık tutmakla birlikte dağın dini ve kültürel geçmişinin de daha iyi anlaşılmasına olanak sağlamaktadır (Pummer, 2016: 132- 135). Bu bağlamda, Gerizim Dağı ve Sâmiri inancının tarihsel ve dini önemi, kutsal mekânlar ve dinler tarihi açısından büyük bir değere sahiptir. Günümüzde, bu kutsal mekânın korunması ve tarihî anlamının anlaşılması, Sâmirilerin kültürel ve dini kimliğinin devamı için önem arz etmektedir.

Gerizim Dağı, Sâmiriler için derin bir manevi öneme sahiptir. Sâmiri inancında, bu dağ yeryüzünün merkezi (Tabbur Eres) olup ilahî mesajların dünyaya ulaştığı kutsal bir mekândır. Sâmirilere göre , Tanrı ile bu dağda konuşmuştur (Arslantaş, 2010: 115-118).

Gerizim Dağı bölgesindeki gaspçı yerleşimler 19 Haziran 2022, Nablus – Filistin (AA – Issam Rimawi)

Sâmirî Tevratı, bilinen Tevratı’ndan farklı olarak Tesniye 27:4’te geçen Ebal Dağı ifadesini Gerizim Dağı şeklinde aktarmaktadır (Tsedaka, 2013: 467). MÖ 12. yüzyılda, dini liderler arasında ortaya çıkan ayrışmalar sonucunda, Başkohen Eli liderliğindeki bir grup İsrailoğlu merkezini Şilo’ya taşırken, Gerizim Dağı, Sâmirîler tarafından kutsallığı korunmuş ve savunulmuş bir ibadet mekânı olarak kalmıştır (Sezer, 2019: 31). Sâmirilere göre bu dağ Hz. Âdem, Hz. Nuh ve Hz. Ya‘kūb gibi peygamberler tarafından da kutsanmıştır. Örneğin, Hz. Ya‘kūb’un bu dağda bir taşa başını koyması ve bu taşı anıt olarak dikmesi, bu mekânın manevi derinliğini pekiştiren olaylardan biridir (Anderson & Giles, 2002: 121).

Gerizim Dağı’nın kutsallığına verilen önem, Yahudiler ve Sâmiriler arasındaki ayrışmanın temelinde yatan nedenlerden biridir. Yahudilik, MS 70 yılında Kudüs Mabedi’nin yıkılmasının ardından ve kurban ibadetlerini gerçekleştirememe durumu yaşarken, Sâmiriler bu geleneği Gerizim Dağı’nda sürdürmekte, hac mekânı olarak burayı kabul etmektedirler. Sâmiriler özellikle yılda üç kez düzenlenen hac bayramları olan Fısıh, Şavu’ot ve Sukot sırasında bu dağda toplanmaktadırlar. Bu geleneksel uygulamalar, Sâmirilerin dini kimliğinin sürekliliğini sağlamış ve dağın kutsiyetini nesiller boyunca korumuştur (Sezer, 2023: 117- 130).

KAYNAKÇA

  • Anderson, Robert T. & Giles, Terry (2002). “The Keepers: An Introduction to the History and Culture of the Samaritans”. Peabody, MA: Hendrickson Publishers.
  • Arslantaş, Nuh (2010). İslam Dünyasında Sâmirîler- Osmanlı Dönemine Kadar. İstanbul: İz Yayıncılık.
  • Hjelm, Ingrid (2000). The Samaritans and Early Judaism: A Literary Analysis. Sheffield: Sheffield Academic Press.
  • Pummer, Reinhard (2016). The Samaritans: A Profile. Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Co.
  • Sezer, Ahmet (2019). Sâmiriler ve Sâmirilik [Yüksek Lisans Tezi]. Kahramanmaraş: Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • Sezer, Ahmet (2023). “Yahudilerin ve Sâmirîlerin Dini Bayram Gelenekleri.” 11. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı II, 117-130.
  • Tsedaka, Benyamim (2013). The Israelite Samaritan Version of the Torah: First English Translation Compared with the Masoretic Version. Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Co.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Bağır, Muhammet Ali (2018). “Günümüz Sâmirîlerinde Dinî Hayata Dair Bazı Uygulamalar”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 20 (37), 151-181.
  • Salihoğlu, Mahmut, (2009). “Sâmirîler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36, 79-81.
  • Sezer, Ahmet (2019). “Septuagint ve Masoretik Tevrat Metinleri Çerçevesinde Yahudi Tevrat’ı ile Sâmiri Tevrat’ının Karşılaştırması”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8 (16), 320-333.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Sezer, Ahmet. “Gerizim Dağı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 632-633. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.