Arendt, Hannah
İNG
Arendt, Hannah
ALM
Arendt, Hannah
FRA
Arendt, Hannah
ARA
حنة آرنت
kökenli düşünür Hannah Arendt, ’da doğmuş, çocukluk ve gençlik yıllarını Königsberg’de geçirmiştir. Liseyi bitirdikten sonra Marburg Üniversitesi’nde ine devam etmiş; burada Rudolf Bultmann ile teoloji, Martin Heidegger ile felsefe çalışmıştır. Heidegger’in Arendt üzerindeki entelektüel ve kişisel etkisi dikkat çekicidir. Ardından Freiburg ve Heidelberg Üniversitelerinde öğrenimine devam eden Arendt, doktorasını 1929 yılında tamamlamıştır. 1930’lu yıllarda Almanya’da artan antisemitizmin etkisiyle akademik çalışmalarından uzaklaşmış, dikkatini Almanya’daki Yahudi kimliği ve siyasi aidiyet arasındaki gerilimlere yöneltmiştir. 1933’te Nazilerin iktidara gelişiyle aktif olarak siyasete dâhil olan Arendt, Alman Örgütü’nde görev almış ve başkanı Kurt Blumenfeld’in yönlendirmesiyle antisemitik propagandayı ifşa etmeye çalışmıştır. Gestapo tarafından tutuklandıysa da kısa süre sonra serbest bırakılmış ve ’ya kaçmıştır. Paris’te, 1935–1938 yılları arasında Youth Aliyah adlı gençlik hareketinin Fransız kolunda genel sekreter olarak görev yapmıştır. Hannah Arendt, Paris’te tanıştığı işçi sınıfı kökenli düşünür Heinrich Blücher ile 1940’ta evlenmiş, aynı yıl Almanya’nın Fransa’yı işgali üzerine Gurs kampına gönderilmiş ancak kaçarak 1941’de ’ye göç etmiştir. New York’ta Jewish Social Studies gibi dergilerde yazılar yazmış, Yahudi halkı için bağımsız bir ordu kurulmasını savunmuş ve Yahudi Kültürel Yeniden Yapılanma adlı organizasyonda yönetici olarak görev almıştır. 1951’de yayımlanan Totalitarizmin Kökenleri adlı eseriyle, Nazi ve Sovyet rejimlerini karşılaştırarak totaliterliğin yapısını çözümlemiştir. 1963’te çıkan Kötülüğün Sıradanlığı: Eichmann Kudüs’te adlı kitabında geliştirdiği “kötülüğün sıradanlığı” kavramı büyük tartışma yaratmıştır. Ses getiren çalışmaları arasında Devrim Üzerine (1963) ve Üzerine (1970) adlı kitapları da bulunmaktadır. En önemli eserlerinden biri olan Zihnin Yaşamı ise ölümünden sonra 1978’de yayımlanmıştır (Cohn-Sherbok, 2007: 15-17).
Hannah Arendt Yahudi düşüncesi ve kültürüne dair çeşitli temalarla yakından ilgilenmiştir. O, bir Yahudi olarak kendisinin farkındadır ve 20. yüzyılda Yahudi olmanın politik anlamını bilmektedir (Benhabib, 2000: 1). Totalitarizmin Kökenleri’nin yayımlanması, Arendt’in Amerika’daki akademik kariyerinin başlangıcı olurken, siyaset felsefesine olan ilgisini de belirgin şekilde artırmış, buna karşın Yahudi meselelerine olan yönelimi giderek azalmıştır. Bu değişimde iki önemli hayal kırıklığı etkili olmuştur: Bunlardan ilki, Arap sorununa çözüm üretemediği için siyonizme yöneliktir. İkinci ise, Eichmann Kudüs’te adlı eserine gelen yoğun eleştirilerle ilgilidir. Bu eserde Arendt, Adolf Eichmann’ın yargılanmasını, ’u ve bireysel ahlaki sorumluluk sorununu sorgulamıştır. 1964 sonrasında ise Arendt’in ilgi alanı bütünüyle farklı yönlere kaymış ve Yahudi meseleleri gündeminden çıkmıştır (Jacopson, 2013: 358-359). Arendt, siyonizme radikal bir eleştiri getirmiş1 olsa da aynı zamanda için bir ulusal vatan kurulmasını desteklemiştir (Lederman, 2020: 248).
Siyonizm, Arendt’in entelektüel yolculuğunu anlamak için önemli bir anahtar olarak görülmelidir. Düşüncelerinin siyonizm açısından iki temel nedenle dikkate değer olduğu söylenebilir: Birincisi, onun bu konuya dair geliştirdiği analizler, siyonist düşünce içerisindeki bazı kavramsal sapmaların ve yanlış kabullerin kökenlerine dair önemli açılımlar sunar. İkincisi ise, tarihsel yorumlara mesafeli yaklaşan toplumunda, Arendt’in siyonizm eleştirileri, özellikle yaklaşımlara meşruiyet zemini sağlayabilecek güçlü argümanlar ortaya koyar. Arendt’in eleştirileri her ne kadar keskin ve sorgulayıcı olsa da onun İsrail’e duyduğu temel bağlılık ve endişe de göz ardı edilemez. 1963 yılında “ilkesel olarak İsrail’e karşı değilim” ifadesini kullanmış, 1967’de ise İsrail’in yaşayacağı bir felaketin kendisini derinden sarsacağını belirtmiştir. Tüm bunlara rağmen Arendt, eleştirel yaklaşımından dolayı İsrail’deki akademik müfredatta yer bulamamıştır (Zimmermann, 2001: 181-182).
Arendt’in eleştirilerinin odak noktası, sağ eğilimli milliyetçiliğe yöneliş olarak değerlendirdiği siyonist hareketin resmî politikası hâline gelen, ’de bağımsız bir kurma fikridir. Ona göre böyle bir girişim, Filistin halkının topraklarından edilmesine yol açacak ve bu durum da Yahudi toplumunun geleceğini tehlikeye atacaktır2. Dolayısıyla siyonist hareketin politikalarını sürekli olarak eleştirir. Arendt, siyonizm ile ikircikli bir ilişki kurar. Bir taraftan, siyonist hareketi Yahudi siyaseti üretmesi açısından destekler diğer taraftan ise, bu hareketin alternatif Yahudi deneyimlerini yok etmesi ve özellikle sömürgeci yöntemlere başvurmasını sert bir biçimde yermekten geri durmaz. Ona göre siyonizm, bu yönüyle, çelişkili biçimde antisemitizmin taşıdığı değerleri kendi bünyesinde yeniden üretmektedir (Raz-Krakotzkin, 2011: 61).
Hannah Arendt’in siyonizm ve Yahudi politikasına dair analizleri, siyaset kuramında ikincil görülse de aslında onun düşünce sisteminin ayrılmaz parçalarını oluşturan; ulus-devletin sınırları, kolektif kimlik inşası ve siyasal sorumluluk gibi temel meselelerle doğrudan bağlantılıdır. O, başlangıçta siyonizmi antisemitizme karşı etkin bir mücadele aracı olarak desteklemiş ancak zamanla Filistin topraklarında etnik/dini temelli bir Yahudi ulus-devleti kurma yönündeki dışlayıcı siyasal projelere karşı eleştirel bir duruş sergilemiştir. Ona göre, siyonizmin bu türden bir devletleşme idealine yönelmesi yalnızca Filistin halkının temel haklarını ihlal etmekle kalmaz, aynı zamanda antisemitizmin dışlayıcı ve ayrımcı mantığını tersinden yeniden üretir3. Bundan dolayı Yahudi siyaseti, Yahudiliği kültürel bir merkez çevresinde çoğulcu ve eşitlikçi bir yapı olarak yeniden düşünmeyi öncelemelidir. Bu nedenle Arendt, hem siyonizmin içinden gelen biri olarak hem de onu eleştirel bir bakışla değerlendiren bir düşünür kimliğiyle, post-siyonist söylemler açısından başvurulmaya değer bir figür hâline gelmiştir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Chomsky, Noam; Finkelstein, Norman G.; Pappe, Ilan
- 2.Ayıca bkz. Amerikan Yahudi Örgütleri (İsrail’e Eleştirel Yaklaşanlar)
- 3.Bkz. İsrail Demokrasisi
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Benhabib, Seyla (2000). The Reluctant Modernism of Hannah Arendt, 10. London: Bloomsbury Publishing PLC.
- Cohn-Sherbok, D. (2007). Fifty Key Jewish Thinkers. London: Routledge.
- Jacobson, Eric (2013). “Why Did Hannah Arendt Reject The Partition of Palestine?”. Journal for Cultural Research, 1-24.
- Lederman, S. (2020). “Parting Ways Too Soon: Arendt Contra Butler on Zionism”. The European Legacy, 25 (3), 248–265.
- Raz-Krakotzkin, A. (2011). “Jewish Peoplehood, ‘Jewish Politics,’ and Political Responsibility: Arendt on Zionism and Partitions”. College Literature, 38 (1), 57–74.
- Zimmermann, M. (2001). “Hannah Arendt, the Early Post-Zionist”. Hannah Arendt in Jerusalem (s.181–193). Jerusalem: Hebrew University Press.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Atalan, Şeyda Buşra. “Arendt, Hannah”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 172-174. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.