İçeriğe geç
TA · TARİH3 dk okuma · s. 1611–1613

Yeni Tarihçiler

İNG

New Historians

ALM

Neue Historiker (Israel)

FRA

Nouveaux Historiens (Israéliens)

ARA

مؤرّخون جدد

YAZAR

Ece Hanım SARIKAYA

ORCID 0000-0001-8676-1844

KİTAPTA

s. 1611–1613

Atıf al

Yeni Tarihçiler kavramı, 1980’lerde arşivlerinin açılmasıyla ortaya çıkan yeni belgelerle resmi tarih yazımına meydan okuyan bir grup akademisyeni tanımlamaktadır. Bu entelektüel hareket, 1980’lerin sonunda İsrail’de, geçmişi yeniden düşünme ve in kurucu mitlerini eleştirel bir bakışla sorgulama çabalarıyla öne çıkmıştır (Greilsammer, 2012). olarak da anılan bu akademisyenlerin çalışmaları sayesinde, İsrail’in kuruluş süreci, Nekbe (Büyük Felaket) bağlamında ’de uygulanan politikalar, kitlesel yerinden etme olayları ve bu olguların resmî tarih yazımı üzerindeki etkileri, arşiv belgeleri merkeze alınarak yeniden ve eleştirel bir şekilde sorgulanmaya başlanmıştır (Pappe, 1998). Siyonist resmi tarih yazımında köklü bir kırılmaya sebep olan ve Filistin meselesinin yeniden ele alınmasını sağlayan bu akım Ilan Pappé, Avi Shlaim, Benny Morris, Tom Segev, Simha Flapan, Hillel Cohen, Baruch Kimmerling, Joel Migdal, Idith Zertal ve Shlomo Sand gibi akademisyenlerden oluşmaktadır.

Yeni tarihçiler, üç temel konu üzerinde durmaktadır. İlki, siyonist ideolojinin erken dönem uygulamaları; ikincisi, 1948’in tarihsel yazımı1, üçüncüsü ise e ve Arap ülkelerinden göç eden e uygulanan politikalardır2. Akademisyenler İsrail merkezli anlatıya karşı çıkarak Filistinlilerin tarihsel varlığını görünür kılmaya çalışmışlardır. Yaklaşımları bazı açılardan oldukça önemlidir. İsrail’in uyguladığı sistematik katliamlarla 1948’de Filistinlileri zorla yerinden etmesi belgelendiğinde İsrail’in bağımsızlık miti temelindeki anlatılar görünmez kılınmıştır3. Yeni tarihçiler Nekbe’nin tanınmasında, yaşanan ların tarihsel ve insani boyutunun ortaya konmasında etkili olmuşlardır. Devlet arşivlerinden elde edilen belgeler resmi tarih anlatımı karşısında güçlü bir alternatif sunmuştur. Yeni Tarihçilere göre siyonizm sadece milliyetçiliği değil aynı zamanda Batı merkezli sömürgecilik olarak da değerlendirilmelidir (Masalha, 1992). Bu bakış açısı Filistinlilerin ini yerli halkın mücadelesi şeklinde değerlendirme imkânı sunmaktadır. Benny Morris, 1948’de Filistinlilerin zorla yerinden edilmesini in bilinçli transfer politikası olarak (Morris, 2012: 70) görürken Ilan Pappe yaşananları planlı ve sistematik bir “etnik temizlik” (Pappe, 2007) şeklinde okumaktadır. Avi Shlaim, 1948 resmi tarih yazımını diplomasi ve çıkarlar doğrultusunda (Shlaim, 2012: 121-150; Shlaim, 1988) açıklarken Tom Segev, İsrail’in kuruluş mitinin ne kadar gerçekliklerden uzak ve abartılı olduğunun altını çizer. Aynı şekilde Simha Flapan de İsrail kuruluş mitlerinin tarihsel gerçekliklerden kopuk bir şekilde çarpıtılarak yazıldığını, Filistinlilerin yerlerinden edilmesinin siyonizmin baskı ve planlarının sonucu olduğunu ortaya koymaktadır4 (Flapan, 1987).

Yeni Tarihçilerin yaklaşımına yöneltilen bazı eleştiriler de bulunmaktadır. Anlamlı bir eleştiri 1948’in yeniden yazılmasına getirilmiştir. Filistin kimliğinde Nekbe, dönüm noktası olsa da milli bilinç ve ortak hafızanın oluşumu ’nın son dönemlerine dayanmaktadır. Buna göre yalnızca Nekbe’ye odaklanmak, Filistinlilerin direniş tarihini ve yaşadıkları acıları gölgede bırakmaktadır. Felaketi Nekbe ile başlatmak her ne kadar yaşanan felaketin boyutları anlamında merkezi bir öneme sahip olsa da felaketin başlangıcı, Osmanlı idaresinin sona erip İngiliz Mandası’nın başlangıcı olan 1917 ve daha öncesine uzandığından5 bazı gerçeklerin üstü örtülmektedir. Bu nedenle Filistin tarihini 1948 ile başlatmak ve bitirmek onlarca yıldır verilen mücadeleyi yok saymak anlamına gelmektedir (Khalidi, 2009; 12-13, 19-20, 146-148).

Ortaya koydukları araştırmalardan ötürü Ilan Pappe gibi bazı Yeni Tarihçiler İsrail akademisinden dışlanarak yurt dışında çalışmaya mecbur bırakılmıştır6. Ancak Yeni Tarihçiler, eleştiri almış olsalar da siyonist anlatıya ve resmi tarih yazımına getirdikleri eleştirilerle alternatif yeni bir tarihsel çerçeve sunarak akademi dünyasında daha çok takdir edilmişlerdir. Bu eleştiriler hem İsrail’in kendi kamuoyunda hem de uluslararası alanda Filistin meselesini görünür kılmıştır. Eleştirilerin İsrail arşivlerindeki tarihsel belgelere dayandırılması, çalışmalara akademik meşruiyet kazandırmıştır. Filistin meselesine dair siyonizm temelli resmi tarih yazımının temelleri sarsılmış yeni araştırmalara kapı aralanmıştır.

KAYNAKÇA

  • Flapan, Simha (1987). The Birth of Israel: Myths and Realities. New York: Pantheon Books.
  • Greilsammer, Ilan (2012). “The New Historians of Israel and their Political Involvement”. Bulletin du Centre de recherche français à Jérusalem [Online], 23. http://journals.openedition.org/bcrfj/6868.
  • Khalidi, Rashid (2009). Palestinian Identity: The Construction of Modern National Consciousness. New York: Columbia University Press.
  • Masalha, Nur (1992). Expulsion of the Palestinians: The Concept of “Transfer” in Zionist Political Thought, 1882–1948. Washington: Institute for Palestine Studies.
  • Morris, Benny (1987). The Birth of The Palestinian Refugee Problem, 1947-1949. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Morris, Benny (2011). “The Liar as Hero”. The New Republic. Erişim Tarihi: 27.08.2025, https://newrepublic.com/article/85344/ilan-pappe-sloppy-dishonest-historian.
  • Morris, Benny (2012). “1948 Filistin Toplu Göçünü Yeniden İncelemek”. Eugene L. Rogan & Avi Shalim (Ed.), Filistin Uğruna, 1948’i Yeniden Yazmak (s. 67-96). İstanbul: Küre Yayınları.
  • Pappe, Ilan (1998). “İsrail’deki “Yeni Tarihçilerin” Gözünden Elli Yıl”. Middle East Research and Information Project: Critical Coverage of the Middle East Since 1971. Erişim Tarihi: 27.08.2025, https://merip.org/1998/06/fifty-years-through-the-eyes-of-new-historians-in-israel/.
  • Pappe, Ilan (2007). The Ethnic Cleansing of Palestine. London: Oneworld Publications.
  • Sarıkaya, Ece Hanım (2024). “Filistin Uğruna, 1948’in Tarihini Yeniden Yazmak Kitap Tanıtım Yazısı”. ASBÜ Kütüphane Kitap Dergisi, Filistin Özel Sayısı.
  • Segev, Tom (1986). 1949: The First Israelis. New York: Owl Books by Henry Holt and Company.
  • Shlaim, Avi (1988). Collusion Across the Jordan: King Abdullah, the Zionist Movement, and the Partition of Palestine. New York: Columbia University Press.
  • Shlaim, Avi (2012). “1948’de İsrail ve Arap Koalisyonu”. Eugene L. Rogan & Avi Shalim (Ed.), Filistin Uğruna, 1948’i Yeniden Yazmak (s. 121-150). İstanbul: Küre Yayınları.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Sarıkaya, Ece Hanım. “Yeni Tarihçiler”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1611-1613. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.