İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ4 dk okuma · s. 162–166

Antisemitizm

İNG

Antisemitism

ALM

Antisemitismus

FRA

Antisémitisme

ARA

معاداة الساميّة

YAZAR

Zafer ERGİNLİ

ORCID 0000-0002-0086-0639

KİTAPTA

s. 162–166

Atıf al

Sâmî Hz. Nuh’un oğlu Sâm’ın soyundan gelenlere verilen isimdir. Dolayısıyla antisemitizm en genel anlamıyla Sâmî karşıtlığını ifade eder. Her ne kadar etimolojisini merkeze alan bir kullanım olsa da kavramın tarihsel ve ideolojik nedenlerle farklı kullanımlarına da rastlanmaktadır. Özellikle siyonizmin kavramları araçsallaştırması, manipüle etmesi ve propaganda malzemesi yapması antisemitizm söz konusu olunca çok daha belirgin hale gelmektedir. etki baskın olsa da literatürde antisemitizmin, dört farklı şekilde kullanıldığı görülmektedir.

Antisemitizmi etimolojisine uygun kullananlar, Sâmî kavimlerin sadece den ibaret olmadığının altını çizerler. Sâmî kavimler arasında Akadlar, Babilliler, Asurlular, Amurrular, Arâmîler, Süryânîler, Ken’anlılar, Nabatîler, Fenikeliler, İbrânîler, Araplar ve Habeşler yer alırlar. En kalabalık Sâmî grubunu diğerlerinden çok daha fazla olan Araplar oluştururlar (krş. Tekvin, 10, 21-31; Demircan, 2009: 75-76; Greenberg, 2007; Rabin, 2007: 280-281; Lewis, 2004: 36-53). Onun için siyonist tezlere uzak kalmayan araştırmacılar bile bu problemi aşmak ve belki de “ düşmanlığını” daha çok öne çıkarmak için “yeni antisemitizm” terimini tercih ederler1 (Lewis, 2004: 265-292; Porat, 2007: 244-245; Laqueur, 2008: 1-20).

“Yahudi düşmanlığı” anlamında “antisemitizm” çok yaygın bir kullanıma sahiptir. Siyonistler tarafından da benimsenen bu kullanımda kavram, doğrudan Yahudiler ile ilişkilendirilir (bk. Holocaust Encyclopedia, 2024). Genel anlamda Yahudi düşmanlığının iki versiyonundan söz edilebilir.

Antisemitizm siyonizm propagandasına uygun bir biçimde “anti-siyonizm” ve “yeni antisemitizm” ile irtibatlandırılır (Porat, 2007: 141 vd.). Yahudilerle siyonizm’i özdeşleştiren bu girişim, anti-siyonist Yahudileri ve Doğu’da özellikle Orta Doğu’da, Batılı ülkelerde olduğu gibi bir Yahudi düşmanlığının olmadığını görmezden gelir.

Yahudi düşmanlığı anlamında antisemitizmin ikinci versiyonu konuyu Hristiyanlık inancına bağlar. Buna göre meselenin kaynağı ’nın Yahudiler tarafından öldürülmesidir. Gerçekten de arasında antisemitizmin yaygınlığı bu çerçeveye oturmaktadır. Zaman zaman siyonist tezlerin etkisinde kalan meşhur tarihçi Bernard Lewis de Hristiyanlar arasında yaygın olan Yahudi düşmanlığını, Hristiyanlıkta bulunan “Yahudilerin tanrı katili olduğu” öğretisiyle anlamlandırır. Ona göre Müslümanlar ına böyle bir inancı empoze etmediklerinden Araplar arasında batılı anlamda bir antisemitizme rastlanmaz (Lewis, 2004: 124).

Antisemitizmin modern dönemlere özgü olduğunu düşünen entelektüeller kavramın dinsel yönünden ziyade seküler tarafını öne çıkarırlar. Hannah Arendt (1906-1975) ve onu takip eden birçok düşünür, yazılarında konuyu modern çağla sınırlı tutma ve felsefî açıdan inceleme eğilimi taşırlar (Arendt, 2014). Arendt’e göre modern antisemitizm, 1807’de Napolyon Bonapart’ın yenilmesinden sonra Prusya’da reformistler arasında başlamış (Arendt, 2014: 65) ardından yayılmıştır (Arendt, 2014: 74). Gerçekten de antisemitizm teriminin ilk olarak 1879 yılında bir Yahudi düşmanı olarak nitelenen Wilhelm Marr (1819-1904) tarafından kullanılması veya popülerleştirilmesi de (Lewis, 2004: 80-81; Laqueur, 2008: 21) bu düşünceyi güçlendirir. Arendt’in bu yaklaşımını eleştiren bazı siyonist çevreler; eski çağlara dayanan bir antisemitizm olgusunun varlığının kabul edilmemesini eleştirirler (bkz. Laqueur, 2008: 33-34)2. Hatta bunlardan biri olan Walter Laqueur Antik Çağ, Orta Çağ ve Aydınlanma dönemlerindeki antisemitizm düşüncesine modern çağdaki görünümlerinden daha geniş yer verir (Laqueur, 2008).

Antisemitizm kavramının “yabancı düşmanlığı” anlamında kullanıldığına da şahit olunmaktadır. Filozof olarak tanınan ve sosyal bilimler metodolojisine önemli katkılar sunan Karl Popper (1902-1994) meseleyi tam da bu çerçevede değerlendirir. Avusturya’da yaşadığı yıllarda3 onun deneyimi; antisemitizmin daha çok yabancı düşmanlığı olarak algılandığı yönündedir. Zira Birinci Dünya Savaşı sırasında ’dan gelen “Doğulu Yahudiler” dahil olmak üzere tüm yabancılara yönelen bir tepki söz konusudur. Hatta Popper, siyonistler dahil Avusturya’da yaşayan birçok Yahudi’nin de “yabancı Yahudilere karşı” tepkili olduğunu ve onlardan utandığını gözlemlemiştir (Popper, 2006: 149-150). O zaman siyonistlerin de bu anlamda antisemitik olabildiği sonucuna ulaşmak mümkündür4.

Tüm bu farklı kullanımların yanında antisemitizmin farklı türlerinden ve zaman zaman görünür olan biçimlerinden de söz etmek mümkündür. Bu anlamda antisemitizm; (1) modern dönemlere has olan siyasi antisemitim; (2) geleneksel şekilde var olan kültürel antisemitizm (Arendt, 2014: 108-109); (3) Yahudilere karşı din kaynaklı olmayan önyargıları da kapsayan laik antisemitizm; (4) Yahudilerin becerileri üzerinde yoğunlaşan ekonomik antisemitizm (5) Yahudileri şüphe uyandıran yabancılar ya da sadakat beslemeyen ve vatansever olmayan vatandaşlar olarak niteleyen milliyetçi antisemitizm ve (6) Yahudileri biyolojik açıdan ayrı, daha aşağı ve hatta işe yaramayan bir ırk olarak gördüğü iddia edilen antisemitizm (Holocaust Encyclopedia, 2024) biçiminde sınıflandırılabilir.

Gerçekten de yaşanan bir Yahudi düşmanlığı inkâr edilemez ancak siyonizm’e yönelen ya da politikalarına yönelen her eleştirinin siyonist çevrelerde antisemitizm ile yaftalanması ciddi bir sorundur. Bu çarpıtma bilinçli bir manipülasyon ve propagandanın ürünüdür ve asıl amaç Yahudilik ile siyonizmin ya da İsrail politikalarının özdeşleştirilmesidir. Oysaki anti-siyonist olan ve İsrail’i bir örgütü gibi gören Yahudilerin varlığı5 bu tezi çürütmektedir. Günümüzde antisemitizm kavramının medya ve akademide siyonist çevrelerin etkisiyle şekillendirildiği görülmektedir6. Bu durum, siyonizm’e ve İsrail’in politikalarına eleştirel yaklaşan bireyleri dışlamak, damgalamak ve cezalandırmak amacıyla antisemitizm suçlamasının stratejik bir araç olarak kullanılmasına yol açmaktadır. İsrail’in sonrasında gerçekleştirdiği ve soykırım boyutlarına varan eylemlerine karşı Batı ülkelerinde yükselen tepkilerde dahi bu suçlama, protesto eylemlerine katılanları, hatta yeterince karşı çıkmayan veya engellemeyenleri hedef alan bir baskı mekanizmasına dönüşmüştür7. Dolayısıyla antisemitizm, siyasi amaçlara hizmet eden ve meşru eleştirileri susturmak için araçsallaştırılan bir söylem haline gelmiştir.

DİPNOTLAR

  1. 1.Norman G. Finkelstein bu yeni terimi Yahudilerin acılarını istismar eden ABD’li Siyonistlerin ve İsrailli yetkililerin işine yarayacak şekilde üretilen “Holokost endüstrisinin bir yan ürünü” olarak niteler (Finkelstein, 2008: 33).
  2. 2.Anti-semitizmin köklerini modernlik öncesine götüren ve kavramı “Yahudi düşmanlığı” olarak anlayan diğer yazarlar için bkz. Lewis 2004: 80-122; Laqueur 2008; Heinemann-Gutmann 2007; Poliakov 2007.
  3. 3.Popper Avusturya’dan 1937’de ayrılmıştır (Popper 2006: 156).
  4. 4.Ayrıca bkz. Kültürel Irkçılık; Üst Kültür Yahudi Öjenizmi
  5. 5.Noam Chomsky’nin bu konudaki bir beyanatı için bkz. (Zenturk, 2015).
  6. 6.Bkz. Ahlaki İkiyüzlülük, Medya İkiyüzlülüğü; Medya ve İletişimin Dekolonizasyonu; Medyanın Tekelleşmesi; Sansür
  7. 7.ABD’de Harvard, Pennsylvania ve MIT üniversite rektörlerinin istifaya zorlanması (Bnnbloomberg, 2024) ve Fransa ile Almanya’nın Ghassan Abu-Sitta’ya antisemitizm suçlaması ile giriş yasağı getirmesi (Malla, 2024) bu durumu örneklemektedir. Bkz. Ebu-Sitte, Gassan; Gay, Claudine

KAYNAKÇA

  • Arendt, Hannah (2014). Totaliterizmin Kaynakları 1, Antisemitizm The Origins of Totalitarianism, çev.: Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Bnnbloomberg (2024). MIT Forced Into Spotlight After Harvard, Penn Presidents Ousted. Erişim Tarihi: 30.05.2024, https://www.bnnbloomberg.ca/mit-forced-into-spotlight-after-harvard-penn-presidents-ousted-1.2018339.
  • Demircan, Adnan (2009). “Sâmîler”. TDV İslâm Ansiklopedisi, 36, 75-76. İstanbul: TDV Yayınları.
  • Finkelstein, Norman G. (2008). Beyond Chutzpah On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History. Berkeley: University of California Press.
  • Greenberg, Moshe (2007). “Semites”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 18 (s. 280). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Heinemann, Joseph & Gutmann, Joshua (2007). “Anti-Semitism (In Antiquity)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 206-209). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Holocaust Encyclopedia (2024). Antisemitizm: Bir Giriş. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://encyclopedia.ushmm.org/content/tr/article/antisemitism.
  • Laqueur, Walter (2008). The Changing Face of Antisemitism from Ancient Times to the Present Day. Oxford: Oxford University Press.
  • Lewis, Bernard (2004). Semitizm ve Anti-Semitizm: Çatışma ve Önyargıya Dair, çev.: Hür Güldü. İstanbul: Everest Yayınları.
  • Malla, Hussain (2024). “Palestinian Doctor Ghassan Abu-Sitta Denied Entry into France”. Erişim Tarihi: 25.07.2025, https://www.aljazeera.com/news/2024/5/4/palestinian-doctor-ghassan-abu-sitta-says-he-was-denied-entry-to-france.
  • Poliakov, Leon (2007). “Anti-Semitism (In Early Christian Period-In Early Islam-The Middle Ages-The Reformation-Spain After 1492)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 209-213). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Popper, Karl R. (2006). Bitmeyen Arayış Bir Entellektüelin Yaşam Öyküsü Unended Quest, çev.: Mustafa Acar. İstanbul: Plato Film Yayınları.
  • Porat, Dina (2007). “Anti-Semitism (1990s and After)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 242-246). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Rabin, Chaim M. (2007). “Semitic Languages”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 18 (s. 280-286). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Zenturk, Ozgur (2015). “Chomsky: “ABD Haydut Devlet, Avrupa Aşırı Irkçı””. EuroNews. Erişim Tarihi: 25.07.2025, https://tr.euronews.com/2015/04/17/chomsky-abd-ve-israil-iki-terorist-devlet.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Altwarg, Hadas vd. (2007). “Anti-Semitism (Trends in the 1980s)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 238-240). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Arendt, Hannah (2012). Kötülüğün Sıradanlığı: Adolf Eichmann Kudüs’te/Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil, çev.: Özge Çelik. İstanbul: Metis Yayınları.
  • Aydın, Cemal & Yassıkaya, Sernur (2024). “Almanya Garaudy’yi de Yasakladı”. Yeni Şafak. Erişim Tarihi: 23.07.2025, https://www.yenisafak.com/dunya/almanya-garaudyyi-de-yasakladi-4619883.
  • Aydın, Cemal (2020). “Garaudy, Roger”. TDV İslâm Ansiklopedisi, Ek-1, 463-466. Ankara: TDV Yayınları.
  • Bauer, Yehuda (2007). “Anti-Semitism (Trends in the 1970s)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 233-238). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Curtis, Michael (2007). “Anti-Semitism (In the United States)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 229-233). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Eliav, Binyamin (2007). “Anti-Semitism (In the Soviet Bloc)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 226-229). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Finkelstein, Norman G. (2006). “Israeli Civil Libertarian’s Introduction to German Edition of Beyond Chutzpah”. Norman G. Finkelstein. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.normanfinkelstein.com/israeli-civil-libertarians-introduction-to-german-edition-of-beyond-chutzpah/.
  • Finkelstein, Norman G. (2024). Holokost Endüstrisi Yahudi Acılarının İstismarı, çev.: Utku Umut Bulsun İstanbul: Kutadgu.
  • Fleischer, Tzvi (2007). “Hate’s Revival”. Australia/Israel & Jewish Affairs Council . Erişim Tarihi: 23.07.2025, http://www.aijac.org.au/review/2007/32-5/antisem32-5.htm.
  • Garaudy, Roger (2020). Şahitlerim, çev.: Cemal Aydın. İstanbul: Timaş Yayınları.
  • Garaudy, Roger (2022). Yüzyılımızda Yalnız Yolculuğum Hatıralar, çev.: Cemal Aydın. İstanbul: Timaş Yayınları.
  • Harkabi, Yehoshafat (2007). “Anti-Semitism (In Arab Countries)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 225-226). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Heper, Altan (2022). “Hannah Arendt’te Haklara Sahip Olma Hakkı”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28 (2), 650-661.
  • Hertzberg, Arthur & Gutmann, Joshua (2007). “Anti-Semitism (Emancipation and Reaction)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 214-216). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Hertzberg, Arthur (2007). “Anti-Semitism (Rusian and Central Europe-Between East and West-The Inter-War Period-e Early Postwar Period)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 221-225). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Kalmar, Ivan (2007). Is Islamophobia the New Antisemitism?. İstanbul: SETA.
  • Klug, Brian (2004). “The Myth of the New Anti-Semitism”. The Nation. Erişim Tarihi: 23.07.2025, https://www.thenation.com/article/archive/myth-new-anti-semitism/.
  • Lorin, Janet & Fitzgerald, Jordan (2024). “MIT Forced Into Spotlight After Harvard, Penn Presidents Ousted”. Bloomberg.Com. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-05/mit-forced-into-spotlight-after-harvard-penn-presidents-ousted.
  • Marx, Karl (1997). Yahudi Sorunu, çev.: Niyazi Berkes. Ankara: Sol Yayınları.
  • McLellan, David (1995). Karl Marx A Biography. London: Papermac.
  • Palestine Legal & Center for Constitutional Rights (2015). The Palestine Exception to Free Speech A movement Under Attack in the US. Erişim Tarihi: 10.08.2025, https://ccrjustice.org/sites/default/files/attach/2015/09/Palestine%20Exception%20Report%20Final.pdf.
  • Press, Eyal (2024). “The Problem with Defining Antisemitism”. The New Yorker. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.newyorker.com/news/persons-of-interest/the-problem-with-defining-antisemitism.
  • Schudrich, Michael J. (2007). “Anti-Semitism (Trends in the 1980s)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 238-242). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Toury, Jacob (2007). “Anti-Semitism (Antisemitic Political Parties and Organizations)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 216-221). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Uzundere, Şeyma & Pala, Melike (2023). “Antisemitizm ve Antisiyonizm Kavramları Filistin’e Desteği Bastırmak için ‘Silah’ Olarak Kullanılıyor”. AA. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/antisemitizm-ve-antisiyonizm-kavramlari-filistine-destegi-bastirmak-icin-silah-olarak-kullaniliyor/3072343.
  • Weisman, Paul (2007). “Anti-Semitism (The Enlightenment)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 213-214). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.
  • Yılmaztürk, Murat (2009). “Siyasi Silah Olarak Antisemitizm”. Haksöz Haber. Erişim Tarihi: 19.07.2025, https://www.haksozhaber.net/siyasi-silah-olarak-antisemitizm-8957yy.htm.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Erginli, Zafer. “Antisemitizm”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 162-166. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.