İçeriğe geç
İL · İLAHİYAT3 dk okuma · s. 497–499

Esed, Muhammed

İNG

Muhammad Asad

ALM

Muhammad Asad

FRA

Muhammad Asad

ARA

محمد أسد

YAZAR

İsmail ÇALIŞKAN

ORCID 0000-0003-2899-9111

KİTAPTA

s. 497–499

Atıf al

Muhammed Esed, Ukrayna-Lvov’da 1900 yılında dindar bir ailede doğdu (AnaBritannica, 1986-1993: 15/54). Leopold Weiss adını aldı. Avusturya’da gördü, genç yaşta e atıldı, ’da Frankfurter Zeitung’a haber yaparken dayısı psikanalist Dr. Dorian Feigenbaum’un (ö. 1937) çağrısı üzerine 1922 yazı sonuna doğru Kudüs’e gitti. Kaldığı yaklaşık bir yıl içinde başta Kudüs olmak üzere bölgedeki kentleri, ülkeleri, halkları, insanları, kültürleri ve dinleri tanımaya çalıştı; gazeteciliğe devam etti. O sıralarda , siyonist terör örgütlerine destek veren İngiliz mandası altında en hareketli dönemlerden birini yaşıyordu. Bugünkü in kaynağı olan ’in kuruluş çalışmaları1, Necid/Hicâz bölgesinde meydana gelen olaylar, Müslüman ülkelerin bir kısmının işgal edilişi2 bu hareketliliğin sebeplerinden bazılarıydı. Weiss, 1923 sonbaharında Almanya’ya döndü, gözlemlerini yaptığı haberlerde, Unromantisches Morgenland adlı anı kitabında ve diğer yayınlarında açık dille yazdı.

Weiss’e göre Kudüs’te geçmişten beri dini fanatizm belirleyici olmuştur. 1920’lerin başında ise bütün Filistin’de siyonizmin başını çektiği siyasi bir fanatizm etkili olmaya başlamıştır. Filistin’de bir İsrail devletinin kurulmasına kapı açan 1917 Balfour Mektubu’ndan sonra (AnaBritannica, 1986-1993: 3/237-238; Said, 1998: 51-65) dünyanın birçok yerinden Yahudilerin bölgeye göçü iyice hızlanmış3 ve e karşı saldırılar artmıştı. Halbuki başta Müslümanlar, ve olmak üzere farklı milletler ve dinler burada birlikte barış içinde yaşıyorlardı4. Weiss, Batı destekli bir İsrail devletini ve Yahudi yerleşimini5, siyonist hareketi ve Yahudi kolonistlerin (Jewish colonist) varlığını, haksız ve adaletsiz bir olgu olarak gördü. Yahudi kökenli olmasına rağmen i eleştirdi hatta bu konuda siyonist liderler Chaim Weizmann (ö. 1952) (İsrail’in ilk Cumhurbaşkanı) ve A. M. Mendel Ussishkin (ö. 1941) ile şiddetli tartışmalar yaptı. Batılı politik manevraları ve özellikle İngiliz6 siyasetini sert dille eleştiren yazılar ve haberler yazdı. Hayatının son dönemlerinde bile İsrail’e yönelik tutumunu değiştirmedi, Filistin’in özgürlüğünü savundu, üç tevhidi dinin ortak sembolü ve kutsal bir kent olduğunu7 ileri sürerek Kudüs’ün başkent yapılmasını kabul edilemez buldu. Müslümanların tarih boyu bu şehirde (ve başka yerlerde) herkesin etmesine müsaade ettiğini8, dolayısıyla bu üç dine ortak hizmet veren Kudüs’ü muhafazası için üçünün de çalışması gerektiğini ileri sürdü. “Kudüs özel ve özgürdür, sadece Yahudilerin değil aynı zamanda Müslümanların da kentidir.” değerlendirmesinde bulunmuştur. İki bin yıllık Yahudi tarihinin gelişimi sonunda Yahudilerin süz, halklardan nefret eden tek millet olma arzularını9 tahlil ederken sözünü sakınmadı (Asad, 1982: 14-15; Asad, 1987a: 169-181; Asad, 1987b: 169-181; Asad, 2004: 7-115; Çalışkan, 2022: 11-15; Esed, 1992: 124-29; Heymann, 2005: 95-161; Nawwab, 2000: 156-160; Windhager, 2003: 39-65).

Weiss, 1924 baharında tekrar Orta Doğu’ya geldi. 1926 yılında Almanya’ya döndüğünde derin fikri değişimler yaşıyordu ve din arayışı devam ediyordu. Eylül 1926’da Berlin’de Müslüman oldu ve Muhammed Esed adını aldı. Unromantisches Morgenland’da ve Mekke’ye Giden Yol adlı hatıratlarında o günlerin İslam dünyasını ve Orta Doğu eksenli siyasi olayları anlatırken sergilediği Filistinlilere karşı sempatisi ve siyonistlere karşı muhalefeti, onu Yahudi çevrelerde öfkeyle ve kuşkuyla bakılan biri haline getirdi. Kendisi gibi düşünen başka Yahudi kökenliler de vardı, ancak sayıları çok azdı. Zaman zaman siyonist teşkilatların baskısı altında kalan, hatta öldürülenlerbile oluyordu. Weiss’in bu gezisinde bilgi ve para yardımı yapan en iyi arkadaşı Jacob Israël de Haan (ö. 1924) bunlardan birisiydi10 (Ben-David, 2001: 9-15; Çalışkan, 2009, 22-47-177; Çalışkan, 2022, 15-18; Heymann, 2005: 162-227; Kramer, 1999: 225-247; Nawwab, 2000: 161-189).

Esed, Suudi Arabistan’da ve Pakistan’da uzun yıllar yaşadı. Pakistan’ın BM temsilciliğini yaptı. Görevden ayrıldıktan sonra Fas ve İspanya’da yaşadı, kendini fikri ve ilmi üretime verdi. İslam düşüncesinin ahlak, hukuk, itikat ve siyaset alanlarında günün ihtiyaçları göz önünde bulundurularak yeniden yazılması gerektiğini savundu. Pek çok yayını içinde The Message of The Qur’an adlı Kur’ân tercüme ve tefsiri, dili ve yaptığı yorumlarla en çok tutulan ve başka dillere çevrilen kitabı oldu. Bu eserde Kur’ân ayetlerini, lafzen değil anlamını merkeze alarak tercüme etti, ayrıca ayetlerden bugüne çıkarılabilecek fikir, ilke ve bakış açılarını (mesaj) ortaya koydu (Çalışkan, 2022: 18-40, 50-68, 75-80; Esed, 2002, 15-134; Esed & Esed, 2018, 13-331; Heymann, 2005, 229-280; Nawwab, 2000, 181-194).

Muhammed Esed’in Doğu’nun Romantik Olmayan Yüzü adlı kitabı, Filistin’i tanıtmaya başladığı ilk kitabıydı, ancak bu kitabı önemli yapan şey, 21 yaşındaki Yahudi Weiss’in daha 1920’lerin başında siyonist işgalin yıkıcılığını fark etmiş olması ve bu tanıklığın onu din değiştirmesiyle sonuçlanan ruhsal bir dönüşüme sürüklemesiydi.

KAYNAKÇA

  • AnaBritannica Genel Kültür Ansiklopedisi (1986-1993). “Muhammed Esed”. İstanbul, 3/237-238, 15/54.
  • Asad, Muhammad (1982). “Jerusalem: The Open City” (konferans). Yayın: “Jerusalem: A City For All People”, Arabia -The Islamic World Review. no. 5, January, 14-15.
  • Asad, Muhammad (1987a). “A Vision of Jerusalem”, This Law of Ours and Other Essays. Gibraltar: Dar al-Andalus.
  • Asad, Muhammad (1987b). This Law of Ours and Other Essay., Gibraltar: Dar al-Andalus. ((2018) Hukukumuz ve Ahvalimiz, çev. Sinan Yapıcı. İstanbul: İşaret Yayınları).
  • Asad, Muhammad (2004). The Unromantic Orient (Unromantisches Morgenland) translator: Elma Ruth Harder, Kuala Lumpur: Islamic Book Trust.
  • Ben-David (2001). “Leopold of Arabia”, Ha’aretz Magazine (İngilizce Edisyon) Tel Aviv, İsrail, 16 November, 9-15.
  • Çalışkan, İsmail (2009). Muhammed Esed ve Düşünce Dünyası. İstanbul: İnsan Yayınları.
  • Çalışkan, İsmail (2022). Muhammed Esed’in Kur’an Mesajı’nın Tahlil ve Tenkidi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
  • Esed, Muhammed (1992). Mekke’ye Giden Yol, çev. Cahit Koytak, İstanbul: İşaret Yayınları.
  • Esed, Muhammed (2002). İslam’da Yönetim Biçimi, çev. M. Beşir Eryarsoy. İstanbul: Yöneliş Yayınları.
  • Esed, Muhammed, Pola Hamide Esed (2018). Kalbin Yuvaya Dönüşü -Mekke’ye Giden Yol II, çev. Sinan Yapıcı. İstanbul: İşaret Yayınları.
  • Heymann, Florence (2005). Un juif pour l’islam. Paris: Stock.
  • Kramer, Martin (1999). “The Road from Mecca: Muhammad Asad (born Leopold Weiss)”, The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis, ed. M. Kramer. Tel Aviv: The Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies.
  • Nawwab, Ismail Ibrahim (2000). “A Matter of Love: Muhammad Asad and Islam”, Islamic Studies 39 (2), 155-232.
  • Said, Edward (1998). Oryantalizm: Sömürgeciliğin Keşif Kolu, çev. N. Uzel. İstanbul: İrfan Yayınevi.
  • Windhager, Günther (2003). Leopold Weiss Alias Muhammad Asad -Von Galizien nach Arabien 1900-1927. Köln: Wien.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Çalışkan, İsmail. “Esed, Muhammed”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 497-499. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.