İçeriğe geç
TI · TIP3 dk okuma · s. 906–907

Kenan, Tevfik

İNG

Kenan, Tevfik

ALM

Tawfik Canaan

FRA

Canaan, Tawfiq

ARA

توفيق كنعان

YAZAR

Esra TOSUN

ORCID 0009-0006-4554-0352

KİTAPTA

s. 906–907

Atıf al

Tevfik Kenan, 24 Eylül 1882’de İmparatorluğu’nun Sancağı’ndaki ağırlıklı nüfusa sahip Beyt Jala’da (Satış, 2013: 191) doğdu. İlkokulu Beytüllahim’de bitirdikten sonra Kudüs’teki (Alman) Schneller Okulu’na devam etti ve liseyi burada tamamladı (Jerusalem Story, 2024). 1899’da şimdiki adı Beyrut Üniversitesi olan Suriye Protestan Kolejinde tıp okumak üzere Beyrut’a gitti (Palquest, 2024). Kısa bir süre sonra babası zatürreden öldü. Tevfik Kenan’ın babası Kudüs’te görmüş, Alman Protestan Filistin Misyonu’nda papaz olmuş, toplum nezdinde etkili bir figürdü (Jerusalem Story, 2024).

Tevfik Kenan, 1905 yılında tıp fakültesinden onur derecesiyle mezun oldu ve tıpta serumların, hayvan organlarının ve röntgen ışınlarının kullanımına değindiği “Modern Tedavi” başlıklı mezuniyet konuşması, dönemin önemli yayınlarından Al-Muqtataf dergisinde yayımlandı (Palquest, 2024; Nashef, 2002). Kenan, Kudüs’teki Alman Hastanesi, İngiliz Hastanesi ve daha sonra Shaare Zedek Alman-Yahudi Hastanesi’nde çalıştı. 1910’da Kudüs Belediyesi’ne bağlı bir kliniğin sorumlu doktoru oldu. 1906-1910 yılları arasında mikrobiyoloji alanında araştırmalar yaparak ilk makalesini 1911’de yayımladı. 1912 yılı Ocak ayında Margot Eilender ile evlendi ve Musrara Mahallesindeki evinde o dönemin ilk ve tek Arap kliniği olan özel kliniğini kurdu.1912-1914 yılları arasında tropikal hastalıklar ve mikroorganizmalar üzerine çalışmalarını ’da sürdürdü. 1913’te Kudüs’teki Muehlen Genel Örgütü’nün Anti-Sıtma Departmanı direktörlüğüne atandı (Palquest, 2024).

Kenan, Osmanlı İmparatorluğu’nun I. Dünya Savaşı’na girmesiyle 1914 sonunda ordu doktoru olarak atandı ve Filistin, Sina, Amman, Şam, Halep gibi yerlerde zorlu koşullarda görev yaptı. Savaş sırasında Osmanlı tıp laboratuvarlarından sorumluydu. Bu sırada kolera ve tifoya yakalandı. Savaşın ardından, Kudüs’teki Cüzzam Hastanesi’nin başına getirildi ve burada cüzzam tedavisinde önemli başarılar elde etti. 1924-1940 tarihleri arasında ise Alman Hastanesi’nde görev yaptı (Nashef, 2002).

Tevfik Kenan, 1930’larda ne ve İngiliz- politikalarına karşı aktif bir duruş sergileyerek yazılar yazdı, konferanslar verdi ve göçün durdurulması ile Arap in topraklarının korunmasını ve mülksüzleştirmenin yasaklanmasını savundu. Bu nedenle, 1939’da İngilizler tarafından tutuklanarak 9 hafta Akka Hapishanesi’nde hapsedildi. Serbest kaldıktan sonra mücadelesine devam etti. 1944’te Filistin’de Arap Tabipler Birliği’nin kurucuları arasında yer alarak başkanlık yaptı ve birliğin özgürlük savaşçılarına tıbbi destek sağlanmasında önemli rol oynadı. 1948’de Kudüs’teki evi Yahudi milisler tarafından bombalandı ve ailesiyle birlikte doğudaki Rum Ortodoks Manastırına sığındı. Evi ateşe verildi ve kütüphanesi yağmalandı, yayına hazır üç elyazması kayboldu. 1949’da Ürdün’de Lutheran Dünya Federasyonu’nun tıbbi bölüm başkanı oldu ve Kudüs, Beit Jala, el-Halîl ve çevre köylerde klinikler kurulmasını sağladı. 1950’de Augusta Victoria Hastanesi’nin kuruluşunda önemli rol oynayarak üstlendiği tıbbi direktörlük görevinden 1955 yılında emekli oldu (Palquest, 2024).

Kenan, Avrupa tıp dergilerinde 60’tan fazla bilimsel makale yayımladı ve tıp dışında Filistin folkloru ve halk hekimliği üzerine yoğunlaştı. Özellikle köylülerin doğaüstü inançları üzerine yazdığı 45 makaleden 30’u, 1920-1938 arasında Filistin Şark Cemiyeti Dergisi’nde yayımlandı. Filistin’in ulusal kimliği için bu geleneğin korunmasının önemini vurguladı. Tevfik Kenan; tıp çalışmalarının yanı sıra Filistin halk mirası, tarihi ve folkloru üzerine araştırmalar yaparak Filistin’in kültürel kimliğini bir ulus olarak ilk kez bütüncül şekilde ele aldı. 1905’ten itibaren halk inançlarıyla bağlantılı muskalar topladı ve 1.400 parçayı 1947’de Birzeit Üniversitesi’ne bağışladı (Palquest, 2024). Tevfik Kenan parlak bir hekim olarak önemli işler başarmanın yanı sıra Filistin’de halk folkloruna sahip çıkmış, bilimsel araştırmaları ile uluslararası alanda da kendisini göstermiş önde gelen Filistinli bir Arap aydınıdır.

KAYNAKÇA

  • Jerusalem Story (2023). Tawfiq Canaan. Erişim Tarihi: 26.11.2024, https://www.jerusalemstory.com/en/bio/tawfiq-canaan.
  • Nashef, Khaled (2002). ‘’Tawfiq Canaan: His Life and Works’’. Jerusalem Quarterly, (16).
  • Palquest (2024). Tawfiq Canaan. Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. Erişim Tarihi: 26.11.2024, https://www.palquest.org/en/biography/14283/tawfiq-canaan.
  • Satış, İhsan (2013). ‘’Tanzimat Döneminde Kudüs ve Çevresinde Avrupalı Devletlerin Nüfuz Mücadelesinden Bir Kesit: Hristiyan Cemaatlerin İmar Faaliyetleri’’. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 34, 185-221.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Tosun, Esra. “Kenan, Tevfik”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 906-907. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.