İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 1198–1200

Nili

İNG

Nili

ALM

Nili

FRA

Nili

ARA

نيلي

YAZAR

Ece Hanım SARIKAYA

ORCID 0000-0001-8676-1844

KİTAPTA

s. 1198–1200

Atıf al

Nili, 1915’te Hayfa yakınlarındaki Zemalin Köyü’nde kurulan ve I. Dünya Savaşı yıllarında idaresindeki ’de İngilizler lehine faaliyet gösteren bir istihbarat örgütüdür. Örgütün ismi, İbranice’de “’in Savunucusu Asla Yalan Söylemez” (Samuel I 15:29) anlamına gelen “Netzaḥ Yisrael Lo Yeshaker” ifadesinin baş harflerinden türetilmiştir. Bu ifade aynı zamanda örgütün parolası olarak da kullanılmıştır. Aaron Aaronsohn liderliğinde kurulan örgütün üyeleri arasında kız kardeşi Sarah Aaronsohn, diğer iki kardeşi Alexsander ve Rivka Aaronsohn ile arkadaşı Avshalom Feinberg gibi isimler bulunmaktadır. Örgütün merkezi olan Zemalin köyünün adı, 1883’te Baron de Rothschild’in Zemalin’deki yerleşim düzenini ve ın hamiliğini üslenmesi nedeniyle babasına ithafen tarafından Zikhron Ya’akov olarak değiştirilmiştir1 (Alkan, 2017: 47; Jewish Virtual Library, t.y.).

Aaronsohn ailesi, 19. yüzyılın sonlarında Doğu Avrupa’da artan antisemitizmden kaçarak 1882’de Osmanlı’ya sığınmış ve Zemalin’e yerleşerek vatandaşlık almıştı. Zemalin bu dönemde siyonist propaganda ve casusluk merkezi olmuştu. Nili örgütünün temeli olan Gideon casusluk örgütü de Zemalin’de 1914’te Alexander Aaronsohn tarafından kurulmuştu. Amaçları savaş başladığında İngilizlere katılmak veya onlara istihbarat sağlamaktı. Botanikçi olan Aaron, Cemal Paşa tarafından 1915’teki çekirge istilasıyla mücadele etmek için görevlendirilmiş, ancak görevini Osmanlıyı arkadan vuracak şekilde casusluk için kullanmıştır. Aaron, aldığı yetkilerle Zemalin’de 60 kişilik bir casusluk grubu oluşturdu ve bu kişileri, Nili üyesi yaptı. Grup, çekirge mücadelesi görüntüsü altında İngilizlere çalıştı; Osmanlı ve Alman ordularının cephedeki hareketlerini gözlemleyerek bunları raporladı, lojistik hatlardan askeri mevzilere kadar pek çok bilgiyi gizlice İngilizlere ulaştırdı. Aaron’un kardeşleri Sarah, Rivka ve Alexander bu süreçte kritik rol aldı. Sarah bu bilgileri, İngiliz casus Lawrence ile de paylaşıyordu. Kardeş Alexander, aynı zamanda örgütün ’deki Osmanlı aleyhtarı faaliyetlerini de organize ediyordu. Böylece Nili, sadece küçük bir casusluk ağı değil, aynı zamanda İngilizlerin Filistin’i ele geçirmesinde belirleyici bir destek unsuru olmuştu. Örgütün topladığı bilgiler, İngiliz ordusunun stratejik hamlelerini kolaylaştırdı ve savaşın seyrini doğrudan etkiledi (Alkan, 2017: 35, 78, 90-91 vd.).

Örgütün çalışmalarında aktif ve kritik roller üstlenmişti. Mesaj taşımaktan haberleşme ağını kurmaya kadar pek çok görevde yer almışlar, dönemin cinsiyet kalıplarının yarattığı “görünmezlik” perdesini bir avantaja dönüştürerek Osmanlı denetiminden etkili bir şekilde kaçabilmişlerdir. Örgütün en tanınmış ajanı Sarah Aaronsohn, ailenin diğer kadın üyeleri ile örgütün istihbarat toplama ve mesaj taşıma görevlerini üstlenmiş kadınlıklarını kullanarak istihbaratın devamlılığını sağlamışlardır. Kadın ajanlar hem örgütün etkinliğini arttırmış hem de savaş ortamında cinsiyetin istihbarat bağlamındaki önemini göstermiştir. Sarah liderliğindeki kadın ajanlar Alman ve Türk subaylara ve bürokratlara yakınlaşarak IV. Ordu hakkında topladıkları istihbaratları eğitimli güvercinler aracılığıyla İngilizlere ulaştırmıştır (Bozkurt, 2019: 4-5; Engle, 1997: 78, 167). Kadın ajanların savaş sırasındaki etki alanları üst düzey askerlere kadar uzanmıştır. Bu isimlerden biri de Cemal Paşa’dır (Çam, 2016: 290). Örgütün çalışmaları Osmanlı’nın ve Filistin yüksek komutanı Cemal Paşa’nın dikkatini çekmiştir. Cemal Paşa Filistin’de askeri güvenliği sağlamak ve olası casusluk faaliyetlerini engellemek için denetimleri sıkılaştırmıştır. Osmanlı yönetimi örgütün faaliyetlerini ihanet olarak değerlendirmiş, 1917 yılında da örgütün faaliyetleri Osmanlı istihbaratı tarafından ortaya çıkarılmış ve aralarında Sarah Aaronsohn’un da bulunduğu pek çok üye tutuklanmıştır. Örgüt üyelerinin çoğu idam edilmiş; Sarah örgütün sırlarını ifşa etmemek için intihar etmiştir. Yaşanan bu olay örgütün siyonist tarih anlatısında kahramanlık sembolü olmuştur (O’ Malley, 2016).

Nili örgütü, 1. Dünya Savaşı’nda Filistin’deki askeri ve siyasi denge üzerinde etkili olan ve siyonizmin İngilizlerle olan iş birliğini gösteren somut bir örnektir. Kadın ajanların aktif görev alması örgütün etkinliğini attırmıştır. Örgütün İngilizlerle kurduğu iş birliği, 1917 Balfour Mektubu öncesinde siyonistlerin siyasetindeki nüfuzunu güçlendirmiştir. Nili örgütü, Çanakkale Savaşı’nda İngiliz birlikleri içinde kurulan Katır Birliği2, siyonist basının Osmanlı aleyhindeki tutumu; nin Osmanlıyı baskılamak için kullanılması3, Osmanlı içinde siyonist ideolojiyi benimseyen ların faaliyetleri4 gibi pek çok unsur Osmanlının siyonistler tarafından nasıl arkadan vurulduğunu gösteren bazı örneklerdir. Dolayısıyla Nili örgütü de askeri istihbarat ağının yanı sıra siyonizmin Filistin’deki stratejilerinin ve Osmanlıyı yıkma girişimlerinin o dönemdeki tezahürlerinden biri olarak değerlendirmelidir.

DİPNOTLAR

  1. 1.Ayrıca bkz. Gasp Yerleşimleri; Negev İsimlendirme Komitesi
  2. 2.Bkz. Betar
  3. 3.Bkz. Herzl, Theodor
  4. 4.Bkz. Alliance Israélite Universelle Okulları (Osmanlı Devleti)

KAYNAKÇA

  • Alkan, Necmettin (2017). Ortadoğu’da Casuslar Savaşı Nili. İstanbul: Kronik Kitap.
  • Bozkurt, Celil (2019). “Osmanlı Arşiv Belgelerinde Nili Casusluk Örgütü”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35 (1), 1-30.
  • Çam, Mehmet Mert (2016). “Birinci Dünya Savaşı’nda Filistin’deki Nili Ajanlarının Faaliyetleri”. Yeni Türkiye, 5 (86), 286-294.
  • Engle, Anita (1997). The Nili Spies. London & New York: Routledge Taylor & Francis Group.
  • Jewish Virtual Library (T.Y). The Nili Spy Ring. Erişim Tarihi: 06.09.2025, https://www.Jewishvirtuallibrary.Org/The-Nili-Spy-Ring.
  • O’malley, Jp (2016). “In 1915, the Aaronsohn Siblings Founded an Espionage Group in their Village of Zichron Yaakov to Help the Brits Defeat the Turks. Outside of Israel, Why Was their Tale White Washed from History?”. The Times of Israel. Erişim Tarihi: 06.09.2025, https://www.timesofisrael.com/with-spy-sarah-aaronsohns-suicide-israeli-history-was-rewritten-claims-author/.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Alfarra, Abdurrahman (2025). Siyonist İstihbarat Örgütleri. Bursa: Ekin Yayınevi.
  • Atilhan, Cevat Rifat (1947). Filistin Cephesinde Yahudi Casuslar. İstanbul: Üstün Eserler Neşriyatevi.
  • Bodur, Ozan (2018). Operasyon 1915. İstanbul: Eşik Yayınları.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Sarıkaya, Ece Hanım. “Nili”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1198-1200. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.