İçeriğe geç
TK · TOPLUM VE KÜLTÜR3 dk okuma · s. 234–236

Betar

İNG

Betar

ALM

Betar

FRA

Betar

ARA

بيتار

YAZAR

Ece Hanım SARIKAYA

ORCID 0000-0001-8676-1844

KİTAPTA

s. 234–236

Atıf al

Betar, Berit Joseph Trumpeldor’un kısaltmasıdır. Trumpeldor, in ’e göç ettirilmesi1 için çalışan bir Rus siydi. Bunun idaresinde mümkün olamayacağını bildiğinden Filistin’in İngilizler tarafından işgaline2 yardım etmek üzere Vladimir Ze’ev Jabotinsky ile Yahudilerden oluşan bir lejyon kurmak için mücadele etti. 1915 Çanakkale Savaşı’nda bu amaçla İngiliz birlikleri içinde kurulan Yahudi Katır Birliği’nin ikinci komutanlığını yaptı. 1919’da örgütüne katıldı. 1920 yılında Celile’de bir saldırı sırasında öldürüldü. Joseph Trumpeldor’un soyadı ibrani alfabesinde bulunan Tet (ט) yerine Tav (ת) harfiyle yazıldı ve bu bilinçli tercih sayesinde kısaltma aynı zamanda Roma’ya karşı ayaklanan Bar-Kokhba’nın son kalesi olan “Betar” ile de özdeşleştirildi. Bu şekilde hem Trumpeldor’un anısı yaşatılmış hem de Yahudi tarihindeki Betar kalesine gönderme yapılmıştır (Shavit, 1988: 32, 384; Ağdemir, 2015: 49).

Betar, 1923 yılında Letonya’nın başkenti Riga’da Aharon Propes tarafından bir gençlik hareketi olarak kuruldu. Daha sonra Vladimir Jabotinsky’nin 1925 yılında -Dünya Siyonist Teşkilatı’yla fikir anlaşmazlığı yaşaması nedeniyle kurduğu- Hareketi’nin militan gençlik örgütüne dönüştü. Siyonizmin hedefleri doğrultusunda bir i benimsedi, İbranice dili ve kültürünün öğretilmesinde önemli bir rol oynadı. Filistin’e göçü organize ederek Ürdün’ün iki yakasını içine alan nin kurulması amacı taşıyan siyonist endoktrinasyonu takip etti. Sağcı siyonistlerin devlet kurma çabasındaki ve otoriterliğin oynadığı rolü şekillendirdi (Jewish Virtual Library, t.y.).

Betar’da verilen eğitim dönemin faşist ideolojisini yansıtmaktadır. Lenni Brenner, Zionism in the Age of Dictators (1983) adlı kitabında, örgütün sembollerini ve ideolojik pratiklerini incelemiş ve bu yapının Mussolini İtalya’sıyla benzerlik taşıdığı sonucuna varmıştır. Brenner özellikle Roma dönemini anımsatan disiplinli törenlere, yürüyüşlere, üniformalara ve otoriter hiyerarşik yapıya odaklanarak3 bu sonuca ulaşmıştır (Brenner, 1983). Benzer şekilde Polish Jews and the Betar Youth Movement, 1922-1935 başlıklı doktora tezi de örgütün özellikle Polonya’da bulunan Yahudi gençlere etkisini, siyasi ve ideolojik kimlik inşasında kullandığı modeli ayrıntılı bir şekilde ele almıştır. Tez, Polonya’daki Yahudi gençler üzerinde otoriter bir kimlik inşa modelinin benimsendiği tespitini yapmıştır (Heller, 2012). Rıfat Bali ise 1933 yılında Türkiye’de faaliyete başlayan Betar örgütünün çalışmalarını inceleyerek Yahudi gençlere siyonist bilincin aşılanmasının yanında disiplinli, itaatkâr ve otoriter bir kimlik kazandırdığını vurgulamıştır. Ona göre de Betar, otorite kültürünü içselleştirmiş bir ulus kimliğinin aktarım mekanizması olmuştur (Bali, 2003: 209-215).

Otoriterlik yalnızca ritüellerde değil Betar Marşı (Shir Betar) gibi kültürel araçlarda da kendini göstermiştir. Marş 1932 yılında Jabotinsky tarafından kaleme alınmış, örgütün kimliğinin ve ideolojisinin kültürel izdüşümünün ifadesi olmuştur. Betar Marşı, Filistin’e göçü ve bağımsız bir devlet kurma amacını mutlak itaat, mücadele, fedakârlık gibi vurgularla anlatmaya çalışmıştır (Hebrewsongs, t.y.). Tüm bunlar dönemin faşist ideolojilerinin sembolizmi, kültürel ve politik vurgularıyla oldukça uyumludur.

Gazze soykırımının baş sorumlusu olan ’nun babası, Benzion Netanyahu (Mileikowsky), Betar üyesiydi ve Kudüs’te 1933-1935 arasında örgütün matbuatının editörlüğünü yapmıştır. Betar, 1948 sonrası ordusunun bir parçası olan Irgun’a katılmıştır. Örgüt günümüzde de aktif olup özellikle sonrası, Gazze soykırımına ve yıkıma açıkça destek veren açıklamalar yapmakta, Filistin yansılı öğrencilere, aktivistlere karşı alenen saldırılarda bulunmaktadır (Middle East Eye, 2025).

Betar örgütü, resmi internet sayfasında misyonundan şu şekilde bahsetmektedir: “Basit ve pişmanlık duyulmayacak niteliktedir: Gururlu Yahudileri, kampüslerde, şehirlerde, medyada, iş dünyasında ve sokaklarda cesur liderler ve Siyon’un savunucuları olmaları için işe almak, geliştirmek ve güçlendirmek. Sessiz değiliz. Kibar değiliz. Hem çevrim içi hem de çevrim dışı, gürültülü, gururlu, saldırgan ve özür dilemeden siyonistiz. Açıkça konuşuruz. Kararlı davranırız. Betarim olarak dimdik ayaktayız.” (BETAR, t.y.).

Faşizm gibi ideolojilerden etkilenerek şiddeti benimseyen ve siyonist terör örgütleri arasında yerini alan Betar, Filistin’in gaspçı sömürgeciliğe maruz kalmasında etkili olmuş, sömürgeci ideolojiyi dinsel/geleneksel sembollerle kamufle ederek dini bir araç olarak kullanmıştır. Filistin’de “yapay toplum” inşa sürecinde (Yahudi ulusu inşası) in etnik temizliğe tabi tutulmasında hem aktif bir biçimde hem de teorik düzeyde rol almıştır.

DİPNOTLAR

  1. 1.Bkz. Aliyah; Demografik Manipülasyon; Yahudi Göçü (Osmanlı Belgeleri)
  2. 2.Ayrıca bkz. Britanya Mandası; İngiliz İşgali
  3. 3.Ayrıca bkz. Kolektif Narsisizm; Siyofaşizm

KAYNAKÇA

  • Ağdemir, A. Murat (2015). “ Zion Mule Corps in the Gallipoli War”. Turkish Studies, 10 (1), 47-58.
  • Bali, Rıfat N. (2003). Cumhuriyet Yıllarında Türkiye Yahudileri Aliya: Bir Toplu Göçün Öyküsü (1946-1949). İstanbul: İletişim Yayınları.
  • BETAR (T.Y). Betar Us. Erişim Tarihi: 06.09.2025, https://betarus.org/.
  • Brenner, Lenni (1983). Zionism in the Age of Dictators (1983). London: Croom Helm.
  • Hebrewsongs (T.Y). Shir Betar. Erişim Tarihi: 06.09.2025, https://www.hebrewsongs.com/song-shirbetar.htm.
  • Heller, Daniel K. (2012). The Rise of The Zionıst Right:Polish Jews And The Betar Youth Movement, 1922-1935 [Doktora Tezi]. Stanford: Stanford University The Department of History.
  • Jewish Virtual Library (T.Y). Betar. Erişim Tarihi: https://www.jewishvirtuallibrary.org/betar.
  • Middle East Eye (T.Y). Betar: Who is the far-right Jewish-American group calling for ‘blood in Gaza?’. Erişim Tarihi: 06.09.2025, https://www.middleeasteye.net/explainers/betar-who-is-far-right-jewish-american-group-blood-gaza.
  • Shavit, Yaacov (1987). Jabotinsky And The Revisonist Movement 1925-1948. Oxon: Frank Cass.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Sarıkaya, Ece Hanım. “Betar”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 234-236. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.