Soykırım Haberciliği
İNG
Genocidal Journalism
ALM
Genozid-Berichterstattung / Journalismus
FRA
Journalisme du Génocide
ARA
التغطية الإخبارية للإبادة الجماعية
Soykırım Haberciliği/Gazeteciliği, habercilerin/in etik, duygusal ve profesyonel ikilemlerle yüzleşilen karmaşık bir haber alanıdır. Ruanda, Srebrenitsa, Halepçe ve gibi olaylar üzerinden, medyanın bu vahşetleri aktarmadaki rolü ve uluslararası tepkileri nasıl etkilediğini inceleyen bu habercilik/ pratiği, profesyonel tarafsızlıkla etik sorumluluklar arasında hassas bir denge gerektirmektedir. Soykırımları haber yapan gazeteciler, şahit oldukları görsel le yüzleşerek duygusal emek harcarlar. Etik açıdan, medyanın yaşanılan soykırımı manipüle etme riski de vardır; bu risk iki taraflı olarak uluslararası toplumu harekete geçirebildiği gibi, yanlış bilgilendirmeyle yanlış politikaları da tetikleyebilir. Özellikle savaş bölgelerinde totaliter rejimler veya onların güdümünde hareket eden paramiliter güçler, genellikle hesap verebilirlikten kaçınmak için suç işlediklerine dair kayıtları yok etmeye veya manipüle etmeye çalışır. Kanıtların bu şekilde yok edilmesi, vahşetin tam boyutunu yi zorlaştırır ve bu rejimler düştüğünde failleri sorumlu tutma çabalarını engeller (Kozinski & Hank, 2012: 558-559).
Medya, toplumsal hafızayı şekillendiren bir aktördür. Dilin propagandadaki gücü, Ruanda’da nin yayılması ve şiddeti körüklemesi örneğinde görülmektedir (Jorgensen, 2024: 102-105). Uluslararası medyanın tepkisizliği ise soykırımların engellenmesini zorlaştıran bir faktör olmuştur (Adhikari, 2008: 89-92). Ruanda soykırımı, medyanın hem soykırımı teşvik etme hem de gecikmeli olarak yanıt verme rolleriyle tarihte kritik bir vaka olarak yerini almıştır (Thompson, 2019: 75-96). Gazze’de yaşanılan soykırımı medyanın anlatış biçiminde de uluslararası hukuk ve çatışma çerçeveleri iç içe geçmiştir. Medyanın çatışmayı sunma şekli, kamuoyunun algısını ve siyasal kararları etkileyebilme gücüne sahiptir. Batı medyası, ’in uyguladığı i genellikle “kendini savunma” anlatısı içinde çerçevelemekte1 ve in yaşadığı insani krizi görmezden gelmekte veya gölgede bırakmaktadır2. Öte yandan, bağımsız ve Batı dışı medya örgütleri ise, genel anlamda Filistinlilerin, özelde Gazzelilerin maruz kaldığı baskı ve şiddeti öne çıkarmaktadır (Setiawan vd., 2024: 281–296; Hall, 2024: 28-47).
İsrail tarafından, gazetecilerin Gazze’de hedef alınması, öldürülmesi, korkutulması, sindirilmesi, tutuklanması, basın özgürlüğüne yönelik ciddi ihlaller yaratmaktadır3. Medya organlarının sahiplik yapısı, haberlerin çerçevelenme biçimini de etkilemektedir4. Örneğin, Endonezya menşeli Republika gazetesinin farklı tutumu, Batı medyasının siyasallaşmış haber sunumu ile çelişmekte ve farklı medya ekosistemlerinin haber içeriğini nasıl şekillendirdiğini göstermektedir (Setiawan vd., 2024: 281-296.).
“Soykırım” terimi Gazze’deki şiddeti tanımlamak için kullanılmaktadır. Bu açık soykırıma karşın ve İsrail Gazze’de olanları görmezden gelerek farklı basın açıklamaları yapabilmektedirler. İsrail’in hukuk tanımayan işgaline karşı uluslararası düzenlemelere göre silahlı hakkı varken bu hak hiç dillendirilmeden İsrail’in kendini savunma hakkı durmaksızın tekrarlanmaktadır5. Oysaki 1949 tarihli ne Ek-I Protokol bu anlamda bir uluslararası belgedir ve buna göre Filistinlilerin işgale karşı silahlı direniş hakkı vardır (Hall, 2024: 40). ABD ve İsrail’in birçok batılı hükümeti de esir alan tutumları ister istemez gazetecilik mesleğine de bir baskıya dönüşmektedir.
Baskılara rağmen doğru habercilik yapabilmek için mücadele eden haber personeli profesyonel bir dürüstlük sergilemek için çabalamaktadır (Hall, 2024: 30). Filistinlilere yönelik baskı politikalarının gazetecilik alanında sistematik bir soykırım çerçevesinde ele alınması, soykırımın batılı destekçilerinin bu konudaki sessizliğine meydan okumaktadır (Hall, 2024: 28–47). Medyanın insani krizleri vurgulamadaki rolü kritik olsa da taraflı raporlama, gerçeklerin manipüle edilmesine yol açtığından (Moallem, 2023: 542-543) tarafsızlık çok daha önemli bir hal almaktadır6.
Soykırım haberciliği/gazeteciliği, gazetecilerin etik, profesyonel ve duygusal zorluklarla yüzleştiği bir alan olmaya devam etmektedir. Medyanın kolektif hafızayı ve uluslararası tepkileri şekillendirme gücü, haberlerin nasıl sunulduğuna bağlıdır. Bu nedenle, gazetecilik uygulamalarının dengeli, etik ve gerçeklere dayalı bir perspektiften yürütülmesi önemlidir. Gerçekten de Ruanda, Srebrenitsa ve Halepçe’de görüldüğü gibi ‘te İsrail’in Gazze’de uygulamaya başladığı katliamda da medyanın şekillendirici rolü açığa çıkmıştır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Şiddetin Meşrulaştırılması
- 2.Bkz. Çifte Standart; Medya İkiyüzlülüğü
- 3.Bkz. ’da İsrail tarafından gazetecilerin hedef alınması örneklerinden biri için bkz. Şirin Ebu Akile Suikasti
- 4.Ayrıca bkz. Medya ve İletişimin Dekolonizasyonu
- 5.Ayrıca bkz. ABD-İsrail Özel İlişkisi; Genocide Joe
- 6.Ayrıca bkz. Taraflı Haber
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Adhikari, Mohammed (2008). “Review: Allan Thompson (ed.), The Media and the Rwanda Genocide”. European Journal of Communication, 23 (1), 89–92.
- Hall, Mick (2024). “Legacy Media Outlets also Stand in Dock over Gaza: How RNZ, ABC and Other Western Media Failed to Challenge Israeli War Narratives”. Pacific Journalism Review, 30 (1-2), 28–47.
- Jorgensen, Carlyn (2024). “The Role of Language in the Media During the 1994 Rwandan Genocide”. Journal of Management Policy and Practice, 25 (2). 102-105.
- Kozinski, Emily & Hank, Carolyn (2012). “Removing Records Documenting Acts of Violence and Atrocities from the Archive”. 2012 iKonferans Bildirilerinde (iKonferans ‘12) (s.558-559). New York: Association for Computing Machinery.
- Moallem, Minoo (2023). “Bombs with Lies: Media Representation of Genocide in Gaza”. Feminist Studies, 49 (2), 542-543.
- Setiawan, Benni; Pawito, Pawito; Hastjarjo, Sri & Eko Prasetyo, Nugroho Saputro (2024). “Media Ownership and Its Role in Shaping News: Analysing Republika’s 1999 and 2021 Coverage in Light of the 2024 Gaza Genocide”. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 40 (3), 281–296.
- Thompson, Allan (2019). “The Genocide Video”. Allan Thompson (Ed.), Media and Mass Atrocity: The Rwanda Genocide and Beyond (s.75-96). Waterloo, Canada: Centre for International Governance Innovation.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Varış, Mehmet. “Soykırım Haberciliği”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1369-1371. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.