Dijital Sömürgecilik
İNG
Digital Colonialism
ALM
Digitale Kolonialismus
FRA
Colonialisme Numérique
ARA
الاستعمار الرقمي
Sömürgecilik, geleneksel olarak daha güçlü devletlerin savaş ve şiddet yoluyla toprak, kaynaklar ve nüfus üzerinde diğer devletlere hükmetmesi olarak tanımlanır. Ancak günümüz dünyasında bu güç dinamikleri fiziksel ve askeri sınırları aşarak dijital alanı da kapsar hale gelmiştir. Bu durum, “dijital sömürgecilik” kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Dijital sömürgecilik, sert fiziksel baskılar yerine bilgi ve veri kontrolü yoluyla insanların ne göreceğini, kullanacağını ve tüketeceğini belirleyen yeni bir hakimiyet biçimi olarak tanımlanabilir. Bu durum, özellikle küresel anlamda Kuzey ülkelerinin Güney üzerinde egemenlik kurmaları biçiminde gerçekleşmektedir1 (Pinto, 2018).
itibarıyla ’in ’ye şiddeti artırdığı ve soykırım uyguladığı süreçte geleneksel sömürgecilikle dijital kontrol biçimi arasındaki benzerliklerin net bir şekilde ortaya çıktığı görülmüştür. , yalnızca fiziksel sömürgecilikle değil, aynı zamanda dijital dünyada da baskı altına alınmaktadır. Bu baskıyı uygulayan başlıca güçlerden biri, dünyanın en büyük beş teknoloji şirketine ev sahipliği yapan ’dir. ABD, İsrail’i desteklemek2 ve Orta Doğu’daki sömürgeci çıkarlarını korumak adına dijital bir sömürgecilik mekanizması yürütmektedir (Svilar, 2021).
İsrail, Filistin topraklarında sürdürdüğü müdahaleler yoluyla dijital üzerinde tahakküm ve baskı sistemi kurmuştur. İşgal altındaki bölgelerde internet erişimi, mobil ağlar ve iletişim sistemleri üzerinde uygulanan bu baskı, fiziksel işgalin bir uzantısıdır. İsrail hükümeti yüz tanıma teknolojisi, insansız hava araçlarıyla gözetim ve veri izleme gibi araçlarla Filistinlileri takip etmektedir3.
İsrail, bu teknolojileri güvenlik amacıyla uyguladığını iddia etse de aslında masum insanlara karşı baskı ve katliam aracı olarak kullanmaktadır. İsrail, dijital iletişimleri izleyerek4 ve bireyleri takip ederek Filistinlilerin hareket ve ifade özgürlüğünü sınırlandırmaktadır. Gazze’ye yönelik soykırım sırasında, yapay zekâ destekli araçlar kullanılarak sivillerin hedef alınması, binlerce insanın ölümüne yol açmıştır. Bu teknolojiler, Gazze’deki yıkım sürecini daha da derinleştiren bir araç olarak işlev görmüştür. Örneğin Project ve Where’s Dady adlı yapay zekâ araçları ile yapılan katliamlarla on binlerce sivil katledilmiştir5 (Matur, 2024: 24; Abraham, 2024: 6-7).
Son yıllarda da söylem kontrolünün bir aracı haline gelmiştir. İsrail yanlısı söylemler ile mücadelesini destekleyen içerikler arasındaki mücadele, nın taraflı politikalarını gözler önüne sermektedir6. Facebook, Instagram ve X/Twitter gibi platformlar, Filistin yanlısı içerikleri leme gerekçesiyle sıkça eleştirilmektedir. yle ilgili gönderiler ya kaldırılmakta ya da bu gönderileri paylaşan hesaplar tamamen kapatılmaktadır (bkz. Doğan, 2024: 14vd.). Buna karşılık, İsrail yanlısı içerikler herhangi bir engelleme olmadan hatta manipülasyon aracı olarak kullanılarak (Avşar & Koyuncu, 2024: 365) sosyal medya platformlarında yayılmaktadır.
Bu seçici sansür, geleneksel sömürgeciliğin kültürel baskı mekanizmalarını anımsatmaktadır. Sömürgeci güçler işgal altındaki halkların seslerini nasıl bastırdıysa, günümüzde dijital platformlar da Filistin mücadelesini çarpıtmaktadır. Netflix gibi yayın platformları, Filistin meselesini ele alan pek çok içeriği sansürlemiş (Ersen, 2024); Batı medyasının büyük bir kısmı ise İsrail yanlısı söylemleri benimseyerek gerçekleri göz ardı etmiştir7.
Dijital sömürgeciliğin bir diğer boyutu, veri çıkarımıdır. İsrail teknoloji şirketleri ve güvenlik firmaları, işgal altındaki bölgelerde kullanılan aracılığıyla büyük miktarda veri toplamaktadır8. Bu veriler, yeni teknolojilerin geliştirilmesinde kullanılırken Filistinlilerin yaşamları, İsrail için bir “deney aracı” (bkz. Lovenstein, 2024) haline gelmektedir. İsrail, bu verileri kullanarak ürettiği teknolojileri başka ülkelere ihraç etmekte ve kazanç elde etmektedir.
Filistinliler, genellikle İsrail ve çok uluslu şirketlerin kontrolündeki dijital altyapıya bağımlı hâle gelmektedir. Bu durum, Filistinlilerin dijital bağımsızlıklarını kaybetmelerine neden olmaktadır. İnternet erişiminden iletişim ağlarına kadar pek çok alanda kullanılan araçlar, Filistin halkının çıkarlarını gözetmeyen güçler tarafından sağlanmaktadır.
Dijital sömürgecilik ve Filistin’deki durum arasındaki benzerlikler, küresel sömürü dinamiklerini gözler önüne sermektedir (Nothias, 2022). Filistin mücadelesi yalnızca yerel bir özgürlük savaşı değil, aynı zamanda Küresel Güney’deki diğer halkların dijital baskıya karşı verdiği mücadelenin bir parçasıdır9 (Kwet, 2019). Dünya giderek dijitalleşirken, Filistin halkının mücadelesi, teknolojinin insanları kontrol etmek ve istenmeyenleri dışlamak için nasıl kullanıldığını sorgulayan daha geniş bir mücadelenin parçası haline gelmiştir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Dijital Sansür; Medyanın Tekelleşmesi; Veri Bulutları
- 2.Bkz. ABD-İsrail Özel İlişkisi
- 3.Bkz. Dijital Medyada Kimlik
- 4.Bkz. Sosyal Medya İzleme
- 5.Bkz. Dijital İşgal; Teknolojik Soykırım; Yapay Zekâyla Öldürmek
- 6.Ayrıca bkz. Taraflı Haber
- 7.Ayrıca bkz. Çifte Standart; Medya İkiyüzlülüğü
- 8.Ayrıca bkz. Veri Bulutları
- 9.Ayrıca bkz. Dijital Mukavemet
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Abraham, Yuval (2024). “‘Lavender’: The Ai Machine Directing Israel’s Bombing Spree in Gaza”. +972 Magazine. Erişim Tarihi: 08.07.2024, https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/.
- Avşar, Z. & Koyuncu, S. (2024). “7 Ekim’in Ardından Gazze’ye İsrail Saldırıları ve Dezenformasyon”. Ombudsman Akademik, (Özel Sayı 2), 363-404.
- Doğan, Z. (2024). “İfade ve Düşünce Özgürlüğüne Yönelik Dijital Sansür: İsrail’in 7 Ekim Filistin İşgali Bağlamında Bir Analiz”. Journal of Academic Analysis, 2 (1), 1-24.
- Ersen, Enes Taha (2024). “Netflix Abonelerine Yalnızca Eğlence Değil “Politik Görüşlerini” De Satıyor”. AA. Erişim Tarihi: 14.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/netflix-abonelerine-yalnizca-eglence-degil-politik-goruslerini-de-satiyor/1822354.
- Kwet, Michael (2019). “Digital Colonialism is Threatening The Global South”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 09.04.2025, https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/13/digital-colonialism-is-threatening-the-global-south.
- Loewenstein, A. (2024). Filistin Laboratutuvarı: İsrail İşgal Teknolojilerini Dünyaya Nasıl İhraç Ediyor?, çev.: Özlem Üzarpacı. İstanbul: Metin Yayınları.
- Matur, Fatma (2024). “Yapay Zekâ’yla Soykırım Yapılıyor”. Yeni Şafak. Erişim Tarihi: 24.07.2024, https://www.yenisafak.com/hayat/yapay-zekayla-soykirim-yapiliyor-4621816.
- Nothias, Toussaint (2022). “How to Fight Digital Colonialism”. Boston Review. Erişim Tarihi: 09.04.2025, https://www.bostonreview.net/articles/how-to-fight-digital-colonialism/.
- Pinto, Renata Avila (2018). “Digital Sovereignty or Digital Colonialism?”. The Sur on Internet and Democracy. Erişim Tarihi: 09.04.2025, https://sur.conectas.org/en/digital-sovereignty-or-digital-colonialism/.
- Svilar, Zoran (2021). “Digital Colonialism: The Evolution of US Empire”. Tni Longreads. Erişim Tarihi: 09.04.2025, https://longreads.tni.org/digital-colonialism-the-evolution-of-us-empire.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Coleman, Danielle (2019). “Digital Colonialism: The 21st-Century Scramble for Africa Through The Extraction and Control of User Data and The Limitations of Data Protection Laws”. Michigan Journal of Race & Law, 24 (3), 417-438.
- Dağlı, Tarık (2020). “Dijital Sömürgecilik”. Kriter Dergi. Erişim Tarihi: 09.04.2025, https://kriterdergi.com/medya-kritik/dijital-somurgecilik.
- Keser, Eren (2024). “Kültürel Emperyalizm Bağlamında Yeni Dijital Sömürgecilik Uygulamaları: GeForce NOW ve Game Pass”. Bilim Armonisi, 7 (1), 135-153.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Khalaf, Ahmet. “Dijital Sömürgecilik”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 382-384. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.