Dijital İşgal
İNG
Digital Occupation
ALM
Digitale Besetzung
FRA
Occupation numérique
ARA
الاحتلال الرقمي
Jeopolitik bir terim olarak dijital işgal, bir devlet ya da varlığın başka bir ülkenin dijital sını, bilgi akışını veya çevrim içi faaliyetlerini kontrol etmek ya da domine etmek amacıyla dijital teknolojileri kullanması anlamına gelmektedir. Siber saldırılar, internet ü, ve çevrim içi dezenformasyon gibi eylemler bu kapsama girmektedir. İsrail’in üzerindeki dijital işgali, modern sömürgecilik stratejilerinin bir uzantısı olarak, in mahremiyetini1, hareket özgürlüğünü2 ve ifade haklarını3 “ileri” veya “dijital” teknolojiler aracılığıyla sistematik bir şekilde kısıtlamayı amaçlayan uygulamaları ifade etmektedir (Tawil-Souri, 2012: 39). Bu işgal, Oslo Anlaşmaları ile başlayan ve Filistin’in bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısını tamamen İsrail kontrolüne alan bir sürecin parçasıdır4 (Seren, 2024).
İsrail, Filistinlilerin hareketlerini ve iletişimlerini izlemek için kapsamlı kullanmaktadır. Kudüs’ün doğusu ve ’da yaygın olarak kullanılan kapalı devre televizyon (CCTV) sistemleri, yüz tanıma teknolojileri ve biyometrik veri tabanları aracılığıyla bireylerin fiziksel hareketleri izlenmektedir. Elektronik ayak bileği izleyicileri ise ev hapsindeki bireylerin hareket özgürlüğünü daha da kısıtlamaktadır (Qannam & Abu Eisheh, 2023: 74). Ayrıca Filistin’de internet erişimi İsrail tarafından sıkı bir şekilde kontrol edilmektedir. ’de 2007 yılından bu yana 2G teknolojisi kullanılmakta, Batı Şeria’da ise 3G bağlantı sınırlı bir şekilde sağlanmaktadır (Seren, 2024; Saraçoğlu, 2024). İsrail, Filistinlilere saldırdığı dönemlerde internet hizmetlerini tamamen keserek onların uluslararası kamuoyuna ulaşma çabalarını engellemektedir.
, İsrail’in Filistin üzerindeki dijital işgalinde kritik bir araç hâline gelmiştir. Filistinlilerin da ifade özgürlüğü, İsrail’in sosyal medya şirketlerine yaptığı baskılar nedeniyle ciddi şekilde kısıtlanmaktadır. Filistin yanlısı içerikler kaldırılmakta, kullanıcılar gölge yasaklamalarla karşılaşırken, Filistinlilerin dijital görünürlüğü azaltılmaktadır (Qannam & Abu Eisheh, 2023: 73; 77). Meta, YouTube ve X gibi platformlar, İsrail’in talepleri doğrultusunda Filistin yanlısı içerikleri sıkça kaldırmakta ve kullanıcıları gölge yasaklarla görünmez kılmaktadır. Özellikle “şehit” (shahid), “Hamas” ve “Hizbullah” gibi ifadeler içeren içerikler, algoritmalar tarafından otomatik olarak silinmektedir (Saraçoğlu, 2024). 2023’te İsrail Siber Birimi tarafından yapılan 9.500 içerik kaldırma talebinin yüzde 94’ünün onaylanması, sansürün boyutunu ortaya koymaktadır (Samaro, 2025).
Tüm gaspçı sömürgeciler gibi İsrail de Filistin’e ait maddi ve manevi değerleri hedef almaktadır. Bu kapsamda Filistin mahallelerini dijital haritalarda görünmez kılmak veya tehlikeli alanlar olarak göstermek amacıyla haritalama teknolojilerini kullanmaktadır. Bu uygulama, Filistin’in tarihsel ve kültürel mirasını silme çabalarının bir parçası olarak değerlendirilmektedir (Qannam & Abu Eisheh, 2023: 73). Benzer şekilde İsrail tahribatını arttırmak için de yapay zekâ araçlarına da başvurmaktadır. Örneğin İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), Gazze’deki operasyonlarda yapay zekâ (YZ) destekli hedef belirleme sistemleri kullanmaktadır (Sarhan, 2024). Bluewolf, , Where’s Daddy ve The Gospel gibi yazılımlar, hedef tespiti ve saldırı planlaması için geliştirilmiştir (Abraham, 2024; Matur, 2024; Medet, 2024; Qannam & Abu Eisheh, 2023: 74). Bu sistemler, operasyonel hız ve ölçeği artırmakla birlikte, nu da ihlal etmektedir.
Filistinliler, dijital işgale karşı çeşitli stratejileri geliştirmiştir (Seren, 2024). Cyber Toufan (Siber Tufan) adlı hacker grubu, İsrail’deki kamu ve özel kuruluşlara yönelik siber müdahaleler gerçekleştirmiştir. Bu müdahaleler, bölgedeki artan jeopolitik gerilimlerle bağlantılı olarak dijital misilleme niteliği olarak değerlendirilmiştir (Arghire, 2024). Bunun yanı sıra, gençler sosyal medya kampanyaları aracılığıyla5 uluslararası farkındalık yaratmayı hedeflemektedir. Örneğin “şehit” kelimesine yönelik sansürün kaldırılması, dijital direnişin kısmi de olsa etkili olduğunu göstermektedir (Saraçoğlu, 2024).
Uluslararası insan hakları örgütleri, İsrail’in faaliyetlerini eleştirmiş ve bu uygulamaların ifade özgürlüğü, mahremiyet ve internet erişim hakkı gibi temel insan haklarını ihlal ettiğini belirtmiştir (Shtaya 2022). Ayrıca sosyal medya şirketleri, tarafsızlık iddialarına rağmen6 ’nin ve İsrail’in terörizm tanımlarından etkilenmekle, Filistin yanlısı içeriklere sansür uygulamakla, Filistinli siyasi hareketlere yönelik övgü veya destek ifadelerini yasaklarken ve şiddet çağrılarını genellikle denetimsiz bırakmakla, Filistinlilere yönelik şiddeti tasvip ve telkin eden reklamlara izin vermekle, buna karşın İsrail’e yönelik “” gibi terimlerin kullanımı nefret söylemi olarak işaretlenmekle eleştirilmektedir (Samaro, 2025).
İsrail’in dijital işgali, Filistinlilerin temel insan haklarını ihlal etmektedir. Gözetim teknolojileri ve sansür, Filistinlilerin ifade özgürlüğünü ve mahremiyetini kısıtlamakta, internet erişimi ise sistematik olarak engellenmektedir. Bu uygulamalar, Filistin toplumunda psikolojik baskı yaratmakta ve demokratik hakların kullanımını sınırlamaktadır (Shtaya, 2022).
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Dijital Mahremiyet; Sosyal Medya İzleme
- 2.Ayrıca bkz. İzin Rejimi
- 3.Bkz. İnsan Haklarının Sınırlanması
- 4.Ayrıca bkz. Teknolojik Soykırım
- 5.Bkz. Hashtag Kampanyaları
- 6.Ayrıca bkz. Taraflı Haber
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Abraham, Yuval (2024). ‘Lavender’: The AI Machine Directing Israel’s Bombing Spree in Gaza. +972 Magazine. Erişim Tarihi: 08.07.2024, https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/.
- Arghire, Ionut (2024). “Palestinian Hackers Hit 100 Israeli Organizations in Destructive Attacks”. SecurityWeek. Erişim Tarihi: 17.02.2025, https://www.securityweek.com/palestinian-hackers-hit-100-israeli-organizations-in-destructive-attacks/.
- Matur, Fatma (2024). “Yapay Zekâ’yla Soykırım Yapılıyor.” Yeni Şafak. Erişim Tarihi: 24.07.2024, https://www.yenisafak.com/hayat/yapay-zekayla-soykirim-yapiliyor-4621816?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign.
- Medet, Halil İbrahim (2024). “İsrail’in Yapay Zeka Destekli Silahları “Küresel Tehdit””. AA. Erişim Tarihi: 10.05.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israil-in-yapay-zeka-destekli-silahlari-kuresel-tehdit/3331236.
- Qannam, Shahd & Abu Eisheh, Jamal (2023). “Settler Colonialism and Digital Tools of Elimination in Palestinian Jerusalem”. Jerusalem Quarterly, (96), 71-84.
- Samaro, Dima (2025). “Digital Platforms Amplify the Israeli Narrative While Systematically Silencing Palestinian Voices”. Inter Press Service. Erişim Tarihi: 13.01.2025, https://www.globalissues.org/news/2025/01/02/38747.
- Saraçoğlu, Diyar (2024). “Access Now: İsrail’in Filistin’e Yönelik Dijital İşgaline Karşı Mücadele”. Bianet. Erişim Tarihi: 17.02.2025, https://bianet.org/haber/access-now-israil-in-filistin-e-yonelik-dijital-isgaline-karsi-mucadele-301988.
- Sarhan, Yasmeen (2024). “How Israel Uses AI in Gaza—And What It Might Mean for the Future of Warfare”. Time.com. Erişim Tarihi: 13.01.2025, https://time.com/7202584/gaza-ukraine-ai-warfare/?utm_source=chatgpt.com.
- Seren, Merve (2024). “İsrail’in Filistin’i Dijital İşgali Ne Boyutta?”. AA. Erişim Tarihi: 17.02.2025, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-israilin-filistini-dijital-isgali-ne-boyutta/3211096.
- Shtaya, Mona (2022). “Nowhere to Hide: The Impact of Israel’s Digital Surveillance Regime on the Palestinians”. Middle East Institute. Erişim Tarihi: 13.01.2025, https://www.mei.edu/publications/nowhere-hide-impact-israels-digital-surveillance-regime-palestinians.
- Tawil-Souri, Helga (2012). “Digital Occupation: Gaza’s High-tech Enclosure”. Journal of Palestine Studies, 41(2), 27–43.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Fatafta, Marwa (2021). “Israel’s Surveillance of Palestinians and the Fight for Human Rights”. Berkman Klein Center for Internet & Society. Erişim Tarihi: 17.02.2025, https://cyber.harvard.edu.
- Maharmeh, Ihab. “الاستعمار الإسرائيلي في الأغوار الفلسطينية: كيف يقاوم الفلسطينيون؟” مجلة إضافات 17, no. 2 (2021): 150–168. https://www.academia.edu.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Işıklı, Şevki. “Dijital İşgal”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 370-372. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.