İçeriğe geç
ME · MEDYA3 dk okuma · s. 364–366

Dijital Haklar

İNG

Digital Rights

ALM

Digitale Rechte

FRA

Droits numériques

ARA

الحقوق الرقمية

YAZAR

Yusuf USLU

ORCID 0000-0001-5120-284X

KİTAPTA

s. 364–366

Atıf al

Dijital haklar; bireylerin internet erişimi, dijital iletişim özgürlüğü, gizlilik hakları ve ifade özgürlüğü gibi temel hak ve özgürlüklerini; üzerinden iletişim kurma ve bilgiye erişme haklarını; içerik üretimi ve bu içeriği yayma ile ilgili konuları kapsamaktadır. 2016 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu, çevrim içi insan haklarının neler olduğunu kamuoyuna açıklamış ve komisyonda alınan kararla; internette temel hak ve özgürlüklerini kullanmak isteyen kişilere yönelik nin ve suistimallerinin cezasız kalmasının kaygı verici bulunduğunu ifade etmiştir. Bu bağlamda internet erişimi, en temel insan haklarından biri olarak ifade edilirken; bunu kasıtlı biçimde engellemenin veya kısıtlamanın çok önemli insan hakkı ihlali olduğu vurgulanmıştır (Karakuş Yılmaz, 2020: 128).

’de ve özellikle ’ten itibaren de ’de dijital haklar, ciddi bir şekilde kısıtlanmıştır. Bu kısıtlamalar; internet erişimi, ifade özgürlüğü ve gizlilik gibi temel hak ve özgürlükler üzerinden devreye sokulmuştur. Dolayısıyla e yönelik İsrail’in uyguladığı baskı ve kısıtlamalar sadece fiziksel alanda değil, dijital alanda da insanların özgür ve güvenli bir şekilde iletişim kurma ya da bilgi edinme haklarını engellemiştir (Demirci, 2023).

Filistinlilerin 74 yıldır yaşadığı ve İsrail tarafından sürdürülen işgal ve adaletsizlik1, çok sayıda çabasına da neden olmuştur. Bunun bilincinde olan bireylerin ve aktivistlerin dünya genelinde dayanışma duygusu artmıştır2. Sosyal medya aktivistlerinin, Instagram gibi platformlarda yaşadıkları kısıtlamalar, hesaplarının askıya alınması veya arama sekmesinde tam hesap isimleri yazılmadıkça arama sonuçlarında çıkmamaları gibi örnekler ün en çarpıcı örneklerinden bazılarıdır. Dolayısıyla İsrail yalnızca kitle imha silahları yoluyla değil, bireylerin dijital haklarını ihlal ederek soykırımı devam ettirmektedir (Supriyanto vd., 2022).

Bu bağlamda Gazze’deki çatışmaların yoğunlaştığı dönemlerde; , bölgedeki olayların dünyaya duyurulmasında kritik rol oynamışlardır. Özellikle genç Filistinliler, geliştirdikleri dijital içerikler aracılığıyla Gazze’deki olayları, geniş kitlelere ulaştırmışlar ve dünya çapında destek gösterilerinin organize edilmesine ön ayak olmuşlardır. Ancak bahsi geçen bu platformlarda, Filistin yanlısı içeriklere yönelik kısıtlama/sansür uygulandığına dair yaygın şüpheler bulunmaktadır. Facebook, Instagram, WhatsApp ve Oculus gibi pek çok sosyal medya platformuna sahip Meta şirketi, Gazze’deki sosyal medya kısıtlamaları bağlamında en çok tartışılan yapı olmuştur3. İnsan Hakları İzleme Örgütü, özellikle Facebook ve Instagram platformlarında Filistin yanlısı içeriklere yönelik sistematik bir sansür uygulandığına dair rapor yayımlamıştır. Raporda; Filistin yanlısı içeriklerin, de dahil olmak üzere İsrail yanlısı içeriklere oranla çok daha fazla ve seri bir şekilde sansürlendiği ifade edilmiştir4 (Human Right Watch, 2023). Öte yandan ’te başlayan İsrail’in soykırım sürecinde Gazze’nin işgali esnasında ’a ait olan ve geleneksel iletişim sının devre dışı kaldığı bölgelerde internet erişimi sağlayabilen Starlink uydu sistemlerinin, Gazze’de faaliyet gösteren uluslararası yardım kuruluşlarına internet sağlama girişimine İsrail İletişim Bakanı Shlomo Karhi tepki göstermiş ve X sosyal medya platformu hesabından Musk’ın uluslararası yardım kuruluşlarına Gazze’de internet sağlama mesajını alıntılayarak, İsrail’in bununla her tür yolu kullanarak mücadele edeceğini belirmiştir. Gösterilen bu tepkinin akabinde İsrail’e bir ziyaret gerçekleştiren Musk, İsrail hükümetinin onayı haricinde Gazze’ye internet sağlanmayacağı konusunda anlaştıklarını duyurmuştur (Hayes, 2023; Mahlouly & Erhaim, 2023; Taha, 2020; TRT Haber, 2023).

Görüldüğü gibi Filistin’in insan hakları ihlalleri; yalnızca fiziksel sınırlarla veya ambargolarla sınırlı kalmayıp, üzerindeki denetim ve engellemelerle de derinleşmektedir5. Bu durum Filistin halkının dijital haklarını kullanmalarını engellerken; onları küresel toplumdan izole etmeyi amaçlayan stratejileri pekiştirmektedir. Bu nedenle, dijital platformlar üzerinden uygulanan sansürler ve çeşitli erişim engelleri, Filistin halkının sesinin duyurulmasını zorlaştırırken; uluslararası toplumun bölgedeki gerçekleri öğrenmesini engellemektedir. Bu bağlamda Filistin halkının, dijital haklarının korunması ve bu alandaki ihlallerin sonlandırılması; daha adil, şeffaf ve barışçıl bir uluslararası iletişim ortamı için hayati önem taşımaktadır.

KAYNAKÇA

  • Demirci, Zuhal (2023). “Uluslararası Af Örgütü: Gazze Halkı Tam Bir İletişim Kesintisi İçinde Sıkışıp Kalmış Durumda.” AA. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uluslararasi-af-orgutu-gazze-halki-tam-bir-iletisim-kesintisi-icinde-sikisip-kalmis-durumda/3040569.
  • Hayes, Jenny (2023). Palestinian Solidarity on Social Media: The Distribution of Images of Occupation on Twitter, Facebook, and Instagram by Advocacy Organisations [Doktora Tezi]. UK: University of Sheffield.
  • Human Right Watch (2023). Meta’s Broken Promises Systemic Censorship of Palestine Content on Instagram and Facebook. Erişim Tarihi: 01.05.2025, https://www.hrw.org/sites/default/files/media_2023/12/ip_meta1223%20web.pdf.
  • Karakuş Yılmaz, Türkan (2020). “Dijital Haklar ve Sorumluluklar”. Şeref Sağıroğlu; Halil İbrahim Bülbül; Ahmet Kılıç & Mustafa Küçükali (Ed.), Dijital Okuryazarlık: Araçlar, Metodolojiler, Uygulamalar ve Öneriler (s.127- 173). Ankara: Nobel Yayınları.
  • Mahlouly, Dounia & Erhaim, Zaina (2023). “Pro-Palestinian Activism: Resisting The Digital Occupation”. Noureddine Miladi (Ed.), Global Media Coverage of the Palestinian-Israeli Conflict Reporting the Sheikh Jarrah Evictions (s.237-251). Londra & New York: I.B. Tauris.
  • Supriyanto, N. S.; Pratiwi, M. I.; Kamilah, F., & Hidayat, Z. (2022). “The Resistance of Social Media Activists in the Struggle for Freedom of Expression on Instagram towards Israel’s Occupation In Palestine”. Journal of Theoretical and Applied Information Technology, 100 (22), 6576-6590.
  • Taha, S. (2020). “The Cyber Occupation of Palestine; Suppressing Digital Activism and Shrinking the Virtual Sphere”. Global Campus Open Knowledge Repository. Erişim Tarihi: 12.05.2025, http://dx.doi.org/10.25330/523.
  • TRT Haber (2023). İsrail İletişim Bakanı: Elon Musk’ın Gazze’de İnternet Sağlama Girişimiyle Mücadele Edeceğiz. Erişim Tarihi: 15.08.2024, https://www.trthaber.com/haber/dunya/israil-iletisim-bakani-elon-muskin-gazzede-internet-saglama-girisimiyle-mucadele-edecegiz-807816.html.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Uslu, Yusuf. “Dijital Haklar”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 364-366. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.