İçeriğe geç
ME · MEDYA2 dk okuma · s. 81–83

Adil İletişim Düzeni

İNG

Fair Communication Order

ALM

Gerechte Kommunikationsordnung

FRA

système de communication équitable

ARA

نظام الاتّصالات العادل

YAZAR

Büşra TOSUN DURMUŞ

ORCID 0000-0001-5158-0058

KİTAPTA

s. 81–83

Atıf al

Adil iletişim düzeni, tarihsel bağlamı Batı hegemonyasında şekillenen uluslararası iletişim sistemini, medya araçları ve medya aracılığıyla gerçekleşen her tür iletinin üretimi, dağıtımı ve tüketimi ilişkilerinde belirli güçlerin diğerleri üzerinde kurduğu egemenliği ifade eden medya emperyalizminden (Erdoğan, 1995: 221) kurtararak hem iletişim araçları hem de bağlantılı pratiklerin tarafsız, etik çerçevede ve kapsayıcı biçimde işlemesini ifade eder1. Dolayısıyla buradan hareketle özgürlükçü iletişim kuramları kapsamında okunabilecek “adil iletişim düzeni” arayışı, başta düşünce ve ifade özgürlüğü olmak üzere, temel hak ve özgürlüklerin kullanılabilmesi savunusu üzerinde yükselmektedir. Bireyin dilediğince içerik üreterek iletişim sistemine katılımını da ifade eden bu yaklaşım, gerçeğe ulaşılması için iletişim sistemini düşünce ve ifade özgürlüğü platformları olarak kullanmayı önceleyen çok sesliliği desteklemektedir (Tüfekçioğlu, 1997: 62-63). Ancak uygulama noktasında yaşanan aksaklıklar ve ayrımcılıklar, sistemi özgürlükçü temelden otoriter iletişim sistemine doğru kaydırmaktadır.

Medya emperyalizminin yoğun olarak görüldüğü, Batı-dışı coğrafyanın hem tarihsel hem konjonktürel anlamda merkez noktalarından biri olarak Filistin topraklarına bakıldığında, adil iletişim düzeninden bahsetmenin güç olduğu bir resimle karşılaşılmaktadır. Sadece Filistin toprakları değil, diasporadaki in iletişim sistemi içinde gösterdikleri varlık karşısında da sistem temellerinde yattığı iddia edilen özgürlükçü, tarafsız ve etik çerçeveden (Gurevitch & Blumler, 2014: 207) uzaklaşılmıştır. Özellikle sonrası aleyhine oluşturulmaya çalışılan kamuoyu2, başta olmak üzere uluslararası siyasetin ’in Filistin soykırımına göz yuman tutumu, büyük sosyal medya şirketlerinin desteğini de alacak biçimde yaygınlaşmış, adalet temelli iletişime balta vurulmuştur.

Adil iletişim düzeninin Filistin konusunda tesis edilemediğine dair en çarpıcı örneklerden biri, ’ın 28 Ekim’de İsrail’in acımasız ablukası altındaki Gazze Şeridi ile alakalı internet bağlantısı problemini çözmek üzere sahibi olduğu X platformu üzerinden Starlink uydularını hizmete sunma teklifidir (TRT Haber, 2023c). İsrail tarafından tepkiyle karşılanan teklifin (TRT Haber, 2023b) ardından Musk, İsrail’e davet edilmiş, Hamas’ın askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayı mensuplarının operasyon yaptığı Kfar Aza beldesinde inceleme yapması sağlanarak ile alakalı propaganda süreci işletilmiştir. Bu manipülasyonun etkisinde kalan Musk’ın bölgesine herhangi bir ziyaret gerçekleştirmemesi ise eleştirilerek taraflı bulunmuştur (TRT Haber, 2023a). Böylece iletişim sistemine adil yaklaşımların hızla önüne geçilmiş ve en temel haklardan olan iletişim hakkı tek taraflı olarak engellenerek adalet temelli bir sistemin Filistin halkı için uygulanmasının önüne geçilmiştir. Gazze Şeridi’nde yaşanan soykırımın uluslararası kamuoyuna aktarılmasında ciddi aksaklıklar ve ler yaşanmış, bölge halkı iletişim imkanlarının engellenmesi yoluyla susturulmaya çalışılmıştır. İletişim sistemine ulaşılabilen coğrafyalarda ise Gazze’de işlenen soykırım gündeme geldiğinde, her tür iletişim araç ve pratikleri, özgürlük, tarafsızlık, etik çerçeve ve kapsayıcılıkla ilişkilendirilemeyecek uygulamalara maruz bırakılmış, adalet temelli bir iletişim sisteminin işletilmesine olanak tanınmamıştır.

KAYNAKÇA

  • Erdoğan, İrfan (1995). Dünyanın Çarpık Düzeni; Uluslararası İletişim. İstanbul: Kaynak Yayınları.
  • Gurevitch, Michael & Blumler, Jay G. (2014). “Siyasal İletişim Sistemleri ve Demokratik Değerler”. Süleyman İrvan (Der.), Medya Kültür Siyaset (193-212). Ankara: Pharmakon Kitap.
  • TRT Haber (2023a). Hamas, Elon Musk’a Gazze’yi Ziyaret Etme Çağrısında Bulundu. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www.trthaber.com/haber/dunya/hamas-elon-muska-gazzeyi-ziyaret-etme-cagrisinda-bulundu-816558.html.
  • TRT Haber (2023b). İsrail İletişim Bakanı: Elon Musk’ın Gazze’de İnternet Sağlama Girişimiyle Mücadele Edeceğiz. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www.trthaber.com/haber/dunya/israil-iletisim-bakani-elon-muskin-gazzede-internet-saglama-girisimiyle-mucadele-edecegiz-807816.html.
  • TRT Haber (2023c). Musk’tan Gazze için İnternet Kararı. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www.trthaber.com/haber/dunya/musktan-gazze-icin-internet-karari-807725.html.
  • Tüfekçioğlu, Hayati (1997). İletişim Sosyolojisine Başlangıç. İstanbul: Der Yayınları.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Zorlu, Yaşar (2016). “Uluslararası İletişim Düzeni ve Batı Egemenliği”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (42), 846-857.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Tosun Durmuş, Büşra. “Adil İletişim Düzeni”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 81-83. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.