Soykırım Okuryazarlığı
İNG
Genocide Education
ALM
Völkermord-Alphabetisierung
FRA
Littératie du génocide
ARA
محو الأمّيّة تجاه الإبادة الجماعيّة
İnsanlık onurunu yok sayan ve insan haklarına karşı işlenebilecek en ağır ihlallerden biri olarak soykırım, bir grubun milliyet, etnik köken, ırk, din ya da siyasi görüş gibi kimlik unsurları temelinde bilinçli ve sistematik bir şekilde yok edilmesi çabasıdır (Arı, 2023: 32). Soykırım okuryazarlığı ise bireylerin soykırım konusundaki tarihsel ve güncel farkındalıklarını artırmayı, bu konuda eleştirel bir bakış açısı geliştirmeyi ve medyanın rolünü doğru anlamalarını sağlamayı amaçlayan bir kavramdır.
Tarih boyunca medya, soykırımların hem tanıklığının hem de propagandasının aracı olmuştur. Bu nedenle medya okuryazarlığı ile insan hakları perspektifini birleştiren soykırım okuryazarlığı, toplumların geçmişte yaşananları anlamasını ve benzer olayların tekrarlanmasını önlemeye yönelik bilinçlenmesini hedeflemektedir. Çoğunlukla iktidar yarışları ya da paylaşımlar soykırım veya savaş süreçlerinde ni tetiklemektedir (Vardal, 2015: 136).
Medya, soykırımların anlatılmasında önemli bir araçtır. , belgesel yapımcıları ve yazarlar, geçmişte yaşanan soykırımları belgeler ve toplumsal hafızanın inşasına katkıda bulunmaktadır. Öte yandan medya, nefret söylemleri, dezenformasyon ve propaganda yoluyla soykırımları kışkırtıcı bir rol de oynayabilir. Özellikle dijital çağda yanlış bilgilerin hızla yayılması, toplumsal kutuplaşmayı artırarak insanlığa karşı işlenen suçların1 zeminini hazırlayabilir. Bu noktada soykırım okuryazarlığı, bireylerin medyadaki içerikleri eleştirel bir gözle değerlendirmelerini, nefret söylemlerini tanımlamalarını ve hakikat ile manipülasyon arasındaki farkı ayırt etmelerini sağlamaktadır.
sonrasında ’in ’e yönelik uyguladığı işgal politikasına soykırımı da eklemesi ile gelişen süreçte hem tanıklık eden hem de manipülasyon aracı olarak kullanılan medya çift yönlü bir işlev görmektedir. İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonları, Filistin toplumunda uzun vadeli etkiler bırakmıştır (Babahanoğlu, 2024: 193). Filistin halkının yaşadığı zulüm ve , medyanın güçlü bir kısmı tarafından belgelenip uluslararası kamuoyuna aktarılmakta; işgal altındaki topraklarda sivillerin maruz kaldığı ayrımcılık, ev yıkımları, yerleşim/ politikaları ve askerî saldırılar gündeme getirilmektedir2. Bu içerikler, Filistin davasına yönelik küresel bir destek dalgası ve vicdani bir farkındalık oluşturmaktadır3. Aynı zamanda, İsrail’in destekçisi olan medya kuruluşları ve aktörler, bu olayları çarpıtarak İsrail’in politikalarına meşruiyet kazandırmaya çalışmakta4 ve Filistinlilerin hak mücadelesini le ilişkilendiren söylemleri yaymaktadır5. Filistin’de süregelen insani kriz, medyanın olayları aktarma biçimi nedeniyle hem işgalin hem de bu durumla ilişkili unsurların görmezden gelinmesine yol açmakta, uluslararası hukukun Filistin halkını yalnız bıraktığı algısını güçlendirmektedir (Özturanlı, 2024: 73).
Soykırım okuryazarlığı, yalnızca geçmişin hatalarını öğrenmek için değil, aynı zamanda insan hakları ve adalet temelli bir gelecek inşa etmek için de gereklidir. Empati, toplumsal sorumluluk ve eleştirel düşünme becerilerini birleştiren bu yaklaşım, bireylerin medya karşısında bilinçli bir duruş sergilemelerini ve daha adil bir dünya için aktif birer katılımcı olmalarını teşvik etmektedir. Medyanın sorumluluğunu ve bireylerin bilinçli tüketimini merkeze alan bu kavram, toplumsal dönüşüm için güçlü bir araçtır. Filistin meselesi üzerinden soykırım okuryazarlığı geliştirmek, bireylerin yalnızca olayları anlamasını sağlamakla kalmamakta, aynı zamanda bu tür insanlık suçlarının gelecekte engellenmesi için daha bilinçli bir toplumsal duruş oluşturmaktadır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Devlet Terörü
- 2.Ayrıca bkz. Evlerin Yıkımı; Gasp Birimleri; Uluslararası İnsancıl Hukuk
- 3.Ayrıca bkz. Dijital Dayanışma; Dijital İntifada; Elektronik İntifada; Uluslararası Dayanışma Hareketi
- 4.Bkz. Şiddetin Meşrulaştırılması
- 5.Ayrıca bkz. Çifte Standart; Dijital Sansür; Gölge Yasaklama; Medyanın Tekelleşmesi; Sosyal Medya İzleme
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Arı, Y. (2023). “Bir İnsanlık Suçu ve Soykırım Trajedisi: İsrail’in Filistinlilere Uyguladığı Devlet Terörü Nedeniyle Yargılanması Gerektiğine Dair Bir Değerlendirme”. Darulhadis İslami Araştırmalar Dergisi, 5, 22-44.
- Babahanoğlu, V. (2024). “İsrail’in “Yerleşimci” Politikası ve Filistin’e Yansımaları: Gazze Saldırıları”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20 (1), 175-196.
- Özturanlı, B. (2024). “Medyada Filistin İşgali ve Uluslararası İnsancıl Hukuk”. TRT Akademi Dergisi, 9 (20), 56 - 79.
- Vardal, Z. B. (2015). “Nefret Söylemi ve Yeni Medya”. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2 (1), 132-156.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Kolektif (2014). Türkiye - Filistin Hattı - Kadınlar Yeniden Yazdı. İstanbul: Profil Kitap.
- Kolektif (2024). Filistin’de Abluka İşgal Soykırım . Ankara: AA Kitap.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Zorlu, Ayşe Şeyma. “Soykırım Okuryazarlığı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1374-1375. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.