İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 794–796

İnsani Şimdi

İNG

Humanitarian

ALM

Humanitäres Jetzt

FRA

Présent humanitaire

ARA

الحاضر الإنسانيّ

YAZAR

Şeyda Buşra ATALAN

ORCID 0000-0002-9966-7758

KİTAPTA

s. 794–796

Atıf al

İnsani şimdi kavramı, Eyal Weizmann tarafından, “insani yardım, insan hakları ve insancıl hukuk teknolojilerinin askeri ve siyasi güçlerle danışıklı dövüş içerisinde olma durumu”nu ifade etmek için kullanılmıştır. Bu anlamda insani yardım alanlarının otoriter rejimlere hizmet ettiği ve yerinden edilenleri yönetmek için araçsallaştırıldığı söylenebilir. Weizman, bilhassa Etiyopya’da 1980’lerin ortalarında yaşanan kıtlık ve sonrasında yapılan insani yardımın konuyu açık bir biçimde gösterdiğini söylemektedir. Dolayısıyla insani şimdi kavramı, günümüzde insani müdahalelerin yalnızca anlık krizlere yani acil durumlara odaklandığı ama bunun da (yönetme, kontrol, baskı gibi) başka niyetlerle düşünülüp süreçlerin etik kılıflarla meşrulaştırıldığı ve aslında çok daha geniş yapısal eşitsizlikleri görünmez kıldığı bir durumu tanımlamaktadır1 (Weizman, 2018). O halde “insani şimdi” için (1) yalnızca kriz anlarına odaklandığı, (2) krizi fırsata çevirecek girişimleri içerdiği ve (3) geniş kapsamlı yapısal eşitsizlikleri önlemediği hatta daha da artırdığı söylenebilir.

Michael N. Barnett’e göre insani yardım bu dünyaya ait bir iktidar alanıdır. İlk bakışta ahlaki ve aşkın bir yön taşıdığı izlenimi verse de aslında modernliğin, Aydınlanma düşüncesinin ve rasyonelleşmiş yönetimin bir ürünüdür2. Barnett, insani yardımın iki biçiminden söz eder: Sadece hayat kurtarmaya odaklı semptomatik yardım (emergency humanitarianism) ve acıların nedenlerini dönüştürmeye çalışan, yapısal çözüm arayan yardım (alchemical humanitarianism) (Barnett, 2018: 21-22). İlk yardım türü, tam da eleştirilerin odağında olacak şekilde, yardım eden kurumların kararlarında sıkça paternalist bir yaklaşım olduğunu göstermekte, yani yardım edilen kişilerin kendi kaderleri üzerinde söz sahibi olamayacak kadar güçsüz olduklarını varsaymaktadır3. Dolayısıyla, insani yardım, aynı zamanda bir yönetim biçimi, iktidar alanı ve bir ahlaki hiyerarşi üretim yeridir. Bu bağlamda ’e yardım değerlendirildiğinde insani şimdinin, soykırımı durdurmak için değil, aksine hızını ve dozunu ayarlamak için tasarlanmış bir mühendislik olduğu ortaya çıkmaktadır. tarafından yapılan soykırım devam ederken ’deki a aşı yapılmasına izin verilmesi bunun en önemli örneklerinden biridir (Euronews, 2024). İsrail’in Gazze’ye felci aşısı girişine izin vermesi (bir nevi yardımın varlığı), acımasız bir işgalin üzerinin örtülmesi için bir araca dönüşmekte hatta propagandaya dayalı “insani bir işgal tahayyülünü” dünya kamuoyuna sunmaktadır. Böylece uluslararası toplumun müdahalesi yalnızca geçici ve semptomatik yardımlarla sınırlı kalmaktadır. Aynı şekilde Gazze’de la mücadele eden sivillere yapılan un yardımları sırasında yaşanan arbede (TRThaber, 2024) yapısal olmayan yardımları ifşa etmektedir4. Günlerce süren açlık nedeniyle fiziksel olarak son derece zayıf düşen siviller, yardımı almak üzere toplandıklarında İsrail tarafından bombardımana tutulmakta, yardım ile soykırım iç içe geçmektedir. Yardım, İsrail’in ölüm kusmasına aracı hale gelmektedir. Zira insanların korkutulması, değersizleştirilmesi umutlarının kırılması ve topluca katledilmesi gibi birçok hedef, bu yardımların organizasyonu ile bir arada düşünülmektedir.

Örnekler, insani yardımın, failin pratiğiyle araçsallaştırılabileceğini ve hatta bu pratiğe dolaylı olarak meşruiyet kazandırabileceğini göstermektedir. Böylece, “insani şimdi”nin daraltılmış ve apolitik doğası, yapısal adaletsizlikleri perdeleyen ve soykırımı mümkün kılan düzenin sürdürülebilirliğine katkı sunan bir araca dönüşmektedir5. Buradaki vurgu elbette insani yardımların tamamına değil, ve ile iş birliği içerisinde bulunan organizasyonlardadır. Dolayısıyla İsrail’in insani yardımlara sızması kendi hedeflerini gerçekleştirmeyi kolaylaştırmaktadır (Reid-Henry, 2013: 758-759). O zaman, insani amaçlar adına geliştirilen hesaplı stratejilerle bunların potansiyel olarak şiddet içeren sonuçlarının kesiştiği nokta insani yardımlara6 farklı bir pencereden bakma olanağını sağlamaktadır. Siyonist propagandanın bu daha az belirgin stratejisini incelemek, örgütlü bir kötülük mekanizmasının nasıl işlediğini açıkça gösterdiği için kritik öneme sahiptir.

KAYNAKÇA

  • Barnett, M. (2018). Empire of Humanity: A History of Humanitarianism. New York: Cornell University Press.
  • Euronews (2024). İsrail: ‘1 Milyondan Fazla Çocuk Felci Aşısı Gazze’ye Ulaştırıldı’. Erişim Tarihi: 09.06.2025. https://tr.euronews.com/saglik/2024/08/26/israil-1-milyondan-fazla-cocuk-felci-asisi-gazzeye-ulastirildi.
  • Reid-Henry, S. (2013). Review Essay: On the Politics of Our Humanitarian Present. Environment and Planning D, 31 (4), 753-760.
  • TRThaber (2024). İsrail Yardım Bekleyen Filistinlilere Saldırdı: Ölü ve Yaralılar Var. Erişim Tarihi: 09.06.2025, https://www.trthaber.com/haber/dunya/israil-yardim-bekleyen-filistinlilere-saldirdi-olu-ve-yaralilar-var-844121.html.
  • Weizman, E. (2018). Arendt’den Gazze’ye Ehvenişer Siyaseti İnsancıl Şiddetin Kısa Tarihi, çev.: Sidar Bayram. İstanbul: Açılım Kitap.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Arendt, H. (2014). Kötülüğün Sıradanlığı Eichmann Kudüs’ te, çev.: Ö. Çelik. İstanbul: Metis Yayınları.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Atalan, Şeyda Buşra. “İnsani Şimdi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 794-796. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.